Sağlıkta Biyopsikososyal Yaklaşım
► Sağlık, yalnızca bir hastalığın veya fiziksel bir belirtinin bulunup bulunmamasıyla açıklanabilecek tek boyutlu bir durum değildir.
► Bireyin nasıl düşündüğü, ne hissettiği, nasıl davrandığı, çevresiyle nasıl ilişkiler kurduğu ve yaşamına nasıl anlam verdiği de sağlık üzerinde etkili olabilir.
► Bu nedenle sağlığın değerlendirilmesinde bireyin yalnızca bedensel durumu değil; psikolojik durumu, sosyal çevresi ve yaşam koşulları da dikkate alınmalıdır.
► Aynı sağlık sorununu yaşayan iki birey, bu durumu farklı biçimlerde deneyimleyebilir. Bireylerin düşünceleri, duyguları, sosyal ilişkileri ve yaşam koşulları hastalığın günlük yaşamdaki etkilerinin farklılaşmasına neden olabilir.
Biyomedikal Yaklaşım
► Tıp tarihinde hastalıkların açıklanması amacıyla farklı yaklaşımlar geliştirilmiştir.
► Biyomedikal yaklaşım, hastalıkların nedenlerini ağırlıklı olarak biyolojik süreçler üzerinden açıklayan bir yaklaşımdır.
► Bu yaklaşım hastalığın fiziksel nedenlerinin belirlenmesine ve bedensel müdahalelere odaklanır.
► Biyomedikal model bilimsel araştırmalara önemli bir çerçeve sunmakla birlikte bireyin duygusal durumu, düşünceleri ve sosyal çevresi gibi unsurları sağlık değerlendirmesinde yeterince kapsamayabilir.
Biyopsikososyal Yaklaşım
► Biyomedikal yaklaşımın bu sınırlılıklarının fark edilmesiyle biyopsikososyal model geliştirilmiştir.
► Biyopsikososyal yaklaşım, sağlığın yalnızca biyolojik etkenlerin sonucu olmadığını; psikolojik süreçler ve sosyal çevreyle karşılıklı etkileşim içinde şekillendiğini kabul eder.
► Bu yaklaşım bireyi;
- Bedensel özellikleri,
- Düşünceleri,
- Duyguları,
- Davranışları,
- Sosyal ilişkileri,
- Yaşadığı çevre ve yaşam koşulları
ile birlikte değerlendirir.
| Yaklaşım |
Temel Bakış Açısı |
| Biyomedikal Yaklaşım |
Hastalığın biyolojik ve fiziksel yönlerine odaklanır. |
| Biyopsikososyal Yaklaşım |
Biyolojik, psikolojik ve sosyal etkenleri karşılıklı etkileşim içinde değerlendirir. |
► Biyopsikososyal yaklaşımın amacı biyolojik etkenleri önemsiz görmek değil, bunları psikolojik ve sosyal etkenlerle birlikte değerlendirmektir.
► Böylece bireyin sağlık durumu daha bütüncül ve kapsamlı biçimde ele alınabilir.
Sağlığın Biyopsikososyal Boyutları
► Biyopsikososyal yaklaşıma göre sağlık, birbiriyle sürekli etkileşim hâlinde bulunan üç temel boyutta değerlendirilir:
- Biyolojik Boyut
- Psikolojik Boyut
- Sosyal Boyut
1. Biyolojik Boyut
► Biyolojik boyut; vücudun yapısı ve işleyişi, genetik özellikler ve bireyin fiziksel sağlık durumuyla ilgilidir.
► Organların ve sistemlerin çalışma durumu, kalıtsal özellikler ve mevcut fiziksel sağlık sorunları bu boyut kapsamında değerlendirilir.
2. Psikolojik Boyut
► Psikolojik boyut; bireyin düşüncelerini, duygularını, tutumlarını ve davranışlarını kapsar.
► Bir bireyin yaşadığı olayları nasıl değerlendirdiği, olaylar karşısında neler hissettiği ve bu düşünce ve duyguların davranışlarına nasıl yansıdığı sağlıkla ilişkili olabilir.
► Örneğin sürekli olumsuz düşünceler içinde bulunmak kişinin kaygısını artırabilir; artan kaygı da uyku düzenini, günlük etkinliklerini ve sosyal ilişkilerini etkileyebilir.
3. Sosyal Boyut
► Sosyal boyut; aile ilişkileri, arkadaş
