Konuya Başlarken bölümü açıktır. Konu anlatımının ilk %30'unu okuyabilirsiniz. Etkinlik, performans görevi ve kontrol noktası çözümleri abonelikle açılır.
Ücretsiz bölümün bittiği yere git
Organik Moleküller – Kelime İlişkilendirme Etkinliği Açıklamalı Cevaplar
“Organik bileşikler” kavramı size hangi kelime veya kavramları çağrıştırıyor?
| No | Organik Bileşiklerle İlişkilendirilebilecek Kelime / Kavram |
|---|---|
| 1 | Karbonhidrat |
| 2 | Yağ |
| 3 | Protein |
| 4 | Enzim |
| 5 | Vitamin |
| 6 | Nükleik asit |
| 7 | ATP |
| 8 | Enerji |
| 9 | Karbon |
| 10 | Hücre |
Birinci bölümde yazdığınız kavramlarla “organik bileşikler” kavramını birlikte kullanarak anlamlı cümleler oluşturunuz.
- Karbonhidratlar, canlılarda bulunan önemli organik bileşikler arasında yer alır.
- Yağlar, canlıların yapısına katılabilen ve gerektiğinde enerji elde edilmesinde kullanılabilen organik bileşiklerdir.
- Proteinler, hücrelerin yapısında ve birçok yaşamsal olayda görev alan önemli organik bileşiklerdir.
- Birçok enzim protein yapılıdır ve hücrelerde gerçekleşen kimyasal olayların hızını düzenler.
- Vitaminler, vücutta düzenleyici görevleri bulunan organik maddelerdir.
- DNA ve RNA gibi nükleik asitler, kalıtsal bilginin taşınması ve kullanılmasında görev alan organik moleküllerdir.
- ATP, hücrelerin gerçekleştirdiği birçok olayda kullanılabilen enerji taşıyıcı organik bir moleküldür.
- Karbonhidratlar ve yağlar gibi bazı organik bileşikler, canlıların enerji ihtiyacının karşılanmasına katkı sağlar.
- Karbon, canlılarda bulunan birçok organik molekülün temel yapısında yer alan elementlerden biridir.
- Organik bileşikler, hücrelerin yapısına katılabilir ve hücrelerde gerçekleşen yaşamsal faaliyetlerde görev alabilir.
🧠 Kavramları Kısaca Hatırlayalım
| Kavram | Organik Moleküllerle İlişkisi |
|---|---|
| Karbonhidrat | Canlılarda enerji elde edilmesinde ve bazı yapılarda görev alabilir. |
| Yağ | Enerji depolanması, hücre yapısı ve canlıların korunması gibi farklı görevleri olabilir. |
| Protein | Yapıya katılabilir; enzim, taşıyıcı ve savunma gibi çok farklı görevler üstlenebilir. |
| Enzim | Hücrelerdeki kimyasal tepkimelerin uygun hızda gerçekleşmesine yardımcı olur. |
| Vitamin | Canlılarda çeşitli yaşamsal faaliyetlerin düzenlenmesine katkı sağlar. |
| Nükleik Asit | DNA ve RNA bu gruptadır. Kalıtsal bilgiyle ilişkilidir. |
| ATP | Hücrede enerji gerektiren olaylarda kullanılan bir moleküldür. |
| Enerji | Bazı organik moleküller hücresel solunumda kullanılarak enerji elde edilmesine katkı sağlayabilir. |
| Karbon | Organik moleküllerin çoğunun temel yapısında bulunan önemli elementlerden biridir. |
| Hücre | Organik moleküller hücrenin yapısına katılır ve hücresel faaliyetlerde görev alır. |
🔎 Organik ve İnorganik Molekülleri Karıştırmayalım
Önceki konuda su ve mineraller gibi inorganik maddeleri incelemiştik. Şimdi ise canlıların yapısında bulunan organik moleküllere geçiyoruz.
| İnorganik Moleküllere Örnekler | Organik Moleküllere Örnekler |
|---|---|
| Su | Karbonhidratlar |
| Mineraller | Yağlar |
| Asitler | Proteinler |
| Bazlar | Enzimler |
| Tuzlar | Vitaminler |
| — | Nükleik asitler |
| — | ATP |
💡 Organik Moleküller Neden Önemlidir?
Organik moleküller canlıların yalnızca enerji ihtiyacını karşılayan maddeler değildir. Farklı organik moleküllerin canlılarda farklı görevleri vardır.
- Bazıları enerji elde edilmesinde kullanılabilir.
- Bazıları hücre ve dokuların yapısına katılır.
- Bazıları kimyasal tepkimelerin düzenlenmesinde görev alır.
- Bazıları kalıtsal bilginin taşınmasını sağlar.
- Bazıları hücrede enerjinin aktarılmasında görev yapar.
📌 Genel Değerlendirme
Canlıların yapısında çok farklı organik moleküller bulunur. Karbonhidratlar, yağlar, proteinler, enzimler, vitaminler, nükleik asitler ve ATP bu bölümde karşılaşacağımız önemli organik molekül grupları arasındadır.
Bu moleküllerin görevleri birbirinden farklıdır. Bazıları enerji elde edilmesinde kullanılırken bazıları yapıya katılır, bazıları yaşamsal faaliyetlerin düzenlenmesine yardımcı olur, bazıları ise kalıtsal bilginin taşınmasında görev yapar.
Bu etkinlikte oluşturulan kelimeler ve cümleler bir ön bilgi çalışmasıdır. Konu ilerledikçe öğrencinin organik moleküllerin yapılarını, görevlerini ve birbirleriyle olan ilişkilerini daha ayrıntılı öğrenmesi beklenir.
Öğrenci Plus
7. Etkinlik (Ders Kitabının 55.Sayfasında Bulunmaktadır.) Organik Moleküller – Açıklamalı Çözüm ve İnfografik Rehberi
Bu çalışmanın açıklamalı çözümüne Öğrenci Plus ile erişebilirsiniz.
Paketleri inceleOrganik Moleküller
► Yapılarında Karbon ve Hidrojen elementleri birlikte bulunur.
► Bu elementlerin yanında Oksijen, Azot, Fosfor, Kükürt gibi elementler de bulunur.
► İnorganik bileşiklerin aksine canlı tarafından sentezlenebilirler.
► Canlılarda bulunan en temel organik bileşikler ve yapılarındaki elementler şöyledir.
| Organik Bileşik | Yapısındaki Elementler | Görsel |
| Karbohidratlar | C, H, O |  |
| Yağlar (Lipitler) | C, H, O (Bazılarında N ve P) |  |
| Proteinler | C, H, O, N (Bazılarında S ve P) |  |
| Vitaminler | C, H, O, N, P...... |  |
| Enzimler | C, H, O, N, P...... |  |
| Nükleik Asitler | C, H, O, N, P...... |  |
| Hormonlar | C, H, O,...... |  |
| ATP | C, H, O, N, P |  |
Organik Bileşik Çeşitleri
1. Karbohidratlar
2. Lipitler (Yağlar)
3. Proteinler
4. Enzimler (Biyolojik Katalizörler)
5. Vitaminler
6. Hormonlar
7. Nükleik asitler (Yönetici Moleküller)
8. ATP Molekülü
► Doğal organik bileşikler canlı hücreler tarafından üretilir.
► Günümüzde vitamin, hormon, enzim gibi bazı organik bileşikler yapay olarak laboratuvar ortamında sentezlenebilmektedir.
► Organik bileşikler, ototrof (üreticiler) canlılar tarafından inorganik maddeler kullanılarak fotosentezle doğrudan üretilebilir.
Organik Bileşiklerin Görevleri
► Organik bileşikler canlılarda;
► Enerji hammaddesi
► Yapı maddesi
► Depo maddesi
► Düzenleyici ve yönetici molekül olarak görevler yapmaktadırlar.
► Enerji verici organikler sırasıyla; Karbohidrat, Yağ ve Proteindir.
► Yapıcı onarıcı organikler; Protein, Yağ, Karbohidrattır.
► Düzenleyici organikler; Protein, Yağ, Vitamin, Enzim ve Hormonlardır.
Enzimlerin ve hormonların yapısına katılabilen moleküller düzenleyicidir.
► Karbohidratlar az enerji vermelerine rağmen birinci sırada enerji kaynağı olarak tercih edilir. Çünkü yıkımı kolaydır.
► Yağların en çok enerji vermelerine rağmen ikinci sırada tercih edilmelerinin nedeni yıkımlarının zor olması, yıkım için fazla oksijen kullanmalarıdır.
► Proteinler ise en önemli yapıcı, onarıcı, düzenleyici
Ücretsiz önizleme burada bitti
Konu anlatımının kalan %70’i kilitli
Asıl konu anlatımının ilk %30’unu okudunuz. Konu metninin devamını okumak ve etkinlik, performans görevi ile kontrol noktası çözümlerini görmek için abone olun.
Konu anlatımının tamamını açKonuya Ait Çıkmış Sorular
Soru 3.
Aşağıdaki şemada, insan kanında gerekenden fazla glikoz olması durumunda, glikozun dönüştürüldüğü moleküller ve depolandığı yerler gösterilmiştir.
Buna göre, I ve II numaralı yerlere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
(2014-Yükseköğretime Geçiş Sınavı (YGS))
Çıkmış sorular bölümündeki tüm sorulara erişmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
Konu İle İlgili Çalışma Soruları
Soru 1.
İnsan vücudunda bulunan bazı organik besin çeşitleriyle ilgili aşağıdaki tablo verilmiştir.
Tablo incelendiğinde a, b, c ve d için seçeneklerden hangisi doğru olur?
Doğru Cevap: E
🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi
Canlıların yaşamlarını sürdürebilmesi için çeşitli organik moleküllere ihtiyacı vardır. Bu organik moleküller karbonhidratlar, yağlar, proteinler, vitaminler ve nükleik asitler olarak gruplandırılır. Her bir organik molekülün hücredeki görevleri ve özellikleri farklıdır.
🧠 Sorunun Türü
Bu soru, organik besin maddelerinin özelliklerini ve görevlerini doğru bir şekilde eşleştirme yeteneğinizi ölçen bir bilgi ve yorum sorusudur. Tablodaki boşlukları doldurmak için besinlerin hem enerji verici hem de düzenleyici rollerini bilmeniz gerekiyor.
🔍 Öncüllerin Analizi
Soruda herhangi bir öncül verilmemiş. Ancak, verilen tablo, organik besinlerin özelliklerini (hücre zarı yapısına katılabilme, dışarıdan hazır alınma) ve görevlerini (enerji verici, düzenleyici) bir araya getirerek a, b, c ve d ile gösterilen besinleri bulmamızı istiyor.
✅ Şıkların Analizi
A) Bu şıkkı incelediğimizde, a'nın protein, b'nin trigliserit, c'nin B vitamini, d'nin glikoz olduğunu görüyoruz. Ancak, protein hem hücre zarına katılır hem de düzenleyicidir. Glikoz enerji vericidir, hücre zarına katılmaz. Trigliserit enerji vericidir ama hücre zarı yapısına doğrudan katılmaz. B vitamini düzenleyicidir ve dışarıdan alınır. Bu durumda bu şık doğru değildir.
B) Bu şıkta a'nın fosfolipit, b'nin steroit, c'nin temel amino asit, d'nin glikoz olduğu belirtiliyor. Fosfolipit hücre zarına katılır ama enerji verici olarak öncelikli kullanılmaz. Steroit düzenleyicidir ve hücre zarı yapısına katılır (kolesterol). Temel amino asit enerji verici olarak kullanılabilir ve dışarıdan alınır. Glikoz dışarıdan alınır ama düzenleyici değildir. Bu şık da doğru değildir.
C) Bu şıkta a'nın protein, b'nin fosfolipit, c'nin steroit, d'nin B vitamini olduğu söyleniyor. Protein hücre zarına katılır ama sadece enerji verici değildir. Fosfolipit hücre zarına katılır ama düzenleyici değildir. Steroit dışarıdan alınabilir ve düzenleyicidir. B vitamini de dışarıdan alınır ve düzenleyicidir. Bu şık da eksik veya hatalı eşleştirmeler içeriyor.
D) Bu şıkta a'nın glikoz, b'nin trigliserit, c'nin B vitamini, d'nin temel amino asit olduğu iddia ediliyor. Glikoz enerji vericidir ama hücre zarına katılmaz. Trigliserit enerji vericidir ve dışarıdan alınabilir. B vitamini düzenleyicidir ve dışarıdan alınır. Temel amino asit dışarıdan alınır ve yapıya katılır, enerji verici olarak da kullanılabilir ama düzenleyici özelliği de vardır. Tabloyla tam uyuşmuyor.
E) Bu şıkka göre:
a → Glikoz: Glikoz, enerji verici olarak kullanılır ve hücre zarının yapısına doğrudan katılmaz.
b → Protein: Proteinler hücre zarı yapısına katılır ve düzenleyici olarak görev yapabilir (enzim, hormon gibi).
c → Temel amino asit: Temel amino asitler dışarıdan hazır alınır ve enerji verici olarak kullanılabilir (protein sentezinden sonra).
d → B vitamini: B vitaminleri dışarıdan hazır alınır ve düzenleyici olarak görev yaparlar. Bu eşleştirmeler tabloya tam olarak uymaktadır.
🎯 Sonuç: Doğru cevap: E şıkkı. Tablodaki özellikleri ve besinlerin fonksiyonlarını doğru eşleştirdiğimizde, E şıkkındaki besinlerin a, b, c ve d'yi en uygun şekilde temsil ettiğini görüyoruz.
Soru 2.
Aşağıdaki etkinlikte doğru olan ifadelerin yanına “+” yanlış olan bilginin yanına “–” işareti konulacaktır.
Buna göre, işaretlemelerden hangisi hatalı olmuştur?
Doğru Cevap: E
🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi
Canlıların yapısında bulunan organik moleküllerden biri karbonhidratlardır. Karbonhidratlar, canlılar için temel enerji kaynağı olmanın yanı sıra, hücre yapısına katılan önemli bileşiklerdir. Glikoz, disakkaritler ve polisakkaritler gibi farklı türleri vardır ve her birinin canlılardaki görevi farklılık gösterir.
🧠 Sorunun Türü
Bu soru, karbonhidratların özellikleri ve canlılardaki rolleri hakkında bilgiye dayalı bir öncül analiz sorusudur. Verilen ifadelerin doğruluğunu kontrol ederek hatalı işaretlenmiş olanı bulmamız gerekiyor.
🔍 Öncüllerin Analizi
1. Glikozun fazlası bakteri, mantar ve hayvan hücrelerinde nişasta olarak depo edilir. Bu ifade yanlıştır. Bakteri ve hayvan hücreleri glikozun fazlasını glikojen olarak depolarken, mantarlar da glikojen veya yağ olarak depolayabilir. Nişasta, bitkilerde bulunan bir depo polisakkaritidir.
2. Selüloz bitkilerde hücre duvarının yapısına katılır. Bu ifade doğrudur. Selüloz, bitki hücre duvarının ana bileşenidir ve bitkilere sağlamlık verir.
3. Kitin, diğer polisakkaritlerden farklı olarak yapısında azot grubu taşır. Bu ifade doğrudur. Kitin, eklembacaklıların dış iskeletinde ve mantarların hücre duvarında bulunan, azot içeren bir polisakkarittir.
4. Maltoz, hayvanlarda bulunan şekerdir. Bu ifade yanlıştır. Maltoz (arpa şekeri), iki glikoz biriminden oluşan bir disakkarittir ve genellikle bitkisel kaynaklıdır (örn: arpa). Hayvanlarda doğrudan bulunmaz, sindirim sırasında oluşabilir.
5. Nişasta, patates, pirinç ve arpa gibi besinlerde bol miktarda bulunur. Bu ifade doğrudur. Nişasta, bitkilerin temel enerji deposudur ve bu besinlerde yoğun olarak bulunur.
✅ Şıkların Analizi
A) 1 numaralı ifade "-" olarak işaretlenmiş. İfade (Glikozun fazlası bakteri, mantar ve hayvan hücrelerinde nişasta olarak depo edilir.) yanlıştır. Bu yüzden "-" işaretlemesi doğrudur.
B) 2 numaralı ifade "+" olarak işaretlenmiş. İfade (Selüloz bitkilerde hücre duvarının yapısına katılır.) doğrudur. Bu yüzden "+" işaretlemesi doğrudur.
C) 3 numaralı ifade "+" olarak işaretlenmiş. İfade (Kitin, diğer polisakkaritlerden farklı olarak yapısında azot grubu taşır.) doğrudur. Bu yüzden "+" işaretlemesi doğrudur.
D) 4 numaralı ifade "-" olarak işaretlenmiş. İfade (Maltoz, hayvanlarda bulunan şekerdir.) yanlıştır. Bu yüzden "-" işaretlemesi doğrudur.
E) 5 numaralı ifade "-" olarak işaretlenmiş. İfade (Nişasta, patates, pirinç ve arpa gibi besinlerde bol miktarda bulunur.) doğrudur. Dolayısıyla bu ifadenin "+" olarak işaretlenmesi gerekirken "-" olarak işaretlenmesi hatalıdır.
🎯 Sonuç: Doğru cevap: E şıkkı.
Soru 3.
(....) Otçul beslenen bazı omurgalı hayvanların sindirim sisteminde, selüloz sindirici enzim üreten bakteriler vardır.
(....) Yağlar insan vücudunda deri ve organların etrafında birikerek ısı yalıtımı ve koruma yapar.
(....) Proteinler insan vücudunda sadece hücre zarının yapısına katılarak yapısal bir görevi yerine getirebilirler.
Yukarıdaki ifadelerin doğru (D) ya da yanlış (Y) olma durumu sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir?
Doğru Cevap: A
🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi
Canlıların yapısında bulunan temel organik moleküllerden karbonhidratlar, yağlar ve proteinler, vücudumuzda çok önemli görevler üstlenirler. Bu moleküller enerji kaynağı olabilir, yapısal görevler görebilir ya da düzenleyici roller oynayabilirler. Bu soruda da bu üç temel besin grubunun canlılardaki farklı fonksiyonları hakkında bilgiler sorgulanıyor.
🧠 Sorunun Türü
Bu soru, organik moleküllerin temel özellikleri ve canlılardaki görevleri hakkında bilgi ağırlıklı bir soru. Özellikle karbonhidratlar, yağlar ve proteinlerin farklı canlılardaki rollerini doğru bilmeniz gerekiyor.
🔍 Öncüllerin Analizi
I. Otçul beslenen bazı omurgalı hayvanların sindirim sisteminde, selüloz sindirici enzim üreten bakteriler vardır. Bu ifade doğru. Otçul hayvanlar, kendi başlarına selülozu sindirecek enzimleri üretemezler. Ancak sindirim sistemlerinde yaşayan simbiyotik bakteriler sayesinde selülozu sindirebilirler.
II. Yağlar insan vücudunda deri ve organların etrafında birikerek ısı yalıtımı ve koruma yapar. Bu ifade de doğru. Yağlar, vücudumuzda hem enerji depolama hem de ısı kaybını önleme ve iç organları darbelerden koruma gibi önemli işlevlere sahiptir.
III. Proteinler insan vücudunda sadece hücre zarının yapısına katılarak yapısal bir görevi yerine getirebilirler. Bu ifade yanlış. Proteinler sadece hücre zarı yapısında değil, kaslarımızın, saçımızın, tırnaklarımızın, kemiklerimizin yapısında da bulunur ve ayrıca enzim, hormon, antikor gibi çok sayıda farklı görevde rol oynar.
✅ Şıkların Analizi
A) D – D – Y seçeneği, öncüllerin doğru-yanlış sıralamasıyla birebir örtüşüyor. Bu yüzden doğru cevap bu şık.
B) D – Y – D seçeneği, ikinci öncülü yanlış gösterdiği için hatalıdır.
C) Y – Y – D seçeneği, birinci ve ikinci öncülleri yanlış gösterdiği için hatalıdır.
D) D – Y – Y seçeneği, ikinci öncülü yanlış gösterdiği için hatalıdır.
E) Y – D – Y seçeneği, birinci öncülü yanlış gösterdiği için hatalıdır.
🎯 Sonuç: Doğru cevap: A şıkkı.
Soru 4.
Bir reaksiyonun şeması verilmiştir.
Verilen reaksiyonun numaralanan kısımlarıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
Doğru Cevap: B
🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi
Canlıların yapısını oluşturan ve yaşamsal faaliyetlerini yürüten organik moleküllerden biri karbonhidratlardır. Karbonhidratlar, en basit halleri olan monosakkaritlerden (tek şekerler) oluşur. Bu monosakkaritler birleşerek disakkaritler (iki şeker) veya polisakkaritler (çok şekerler) gibi daha büyük yapılar oluşturabilirler. Bu birleşme ve ayrılma tepkimeleri, dehidrasyon ve hidroliz olarak adlandırılır.
🧠 Sorunun Türü
Bu soru, karbonhidratların yapısı, dehidrasyon ve hidroliz tepkimeleri hakkındaki temel bilgileri ölçen bir kavrama sorusudur. Tepkime şemasını doğru okuyarak, numaralı kısımların ne anlama geldiğini yorumlamanız ve doğru seçeneği bulmanız beklenir.
🔍 Öncüllerin Analizi
Görselde "Glikoz + Glikoz" ifadesi, iki monosakkaritin yan yana geldiğini gösteriyor. Bu iki glikoz molekülü birleşerek bir disakkarit oluşturuyorlar. Bu disakkarit de "maltoz" olarak bilinir. Birleşme tepkimesi olan I. yön, dehidrasyon sentezidir. Ayrılma tepkimesi olan II. yön ise hidrolizdir. Oluşan disakkarit ile birlikte dışarıya atılan molekül IV, su molekülünü temsil eder. Şekildeki iki altıgen yapı, bir disakkarit olan maltozun yapısını gösterir ve III numaralı ok, bu iki monosakakrit arasındaki glikozit bağını işaret eder. V ise oluşan disakkaritin tamamını işaret etmektedir.
✅ Şıkların Analizi
A) I → Reaksiyon sırasında ATP harcanır.
Glikoz + Glikoz birleşimi (dehidrasyon sentezi) sırasında enerji harcanır, yani ATP tüketilir. Ancak bu şemada ATP harcandığına dair doğrudan bir bilgi veya gösterim yoktur. Ayrıca bu şık doğrudan doğru cevabı belirtmez.
B) II → Reaksiyon sırasında su oluşur.
II numaralı ok, disakkaritin monosakkaritlerine ayrışmasını gösteren hidroliz tepkimesidir. Hidroliz tepkimelerinde su harcanır, oluşmaz. Su oluşumu I. yönlü (dehidrasyon) tepkimede gerçekleşir. Dolayısıyla bu ifade yanlıştır.
C) III → Bağ peptit bağıdır.
III numaralı ok, iki glikoz molekülü arasındaki bağı gösterir. Glikoz bir karbonhidrat olduğu için, karbonhidratlar arasındaki bağ glikozit bağıdır. Peptit bağı proteinlerde amino asitler arasında bulunur. Bu ifade de yanlıştır.
D) IV → Molekül 5 karbonludur.
IV numaralı molekül, dehidrasyon sırasında açığa çıkan su molekülüdür (H2O). Su molekülünde karbon bulunmaz. Ayrıca glikoz 6 karbonlu bir şekerdir. Bu ifade yanlıştır.
E) V → Fruktozdur.
V ile gösterilen molekül, iki glikozun birleşmesiyle oluşan disakkarit olan maltozdur. Fruktoz farklı bir monosakkarittir. Glikoz ve fruktoz birleşirse sükroz oluşur. Bu ifade yanlıştır.
🎯 Sonuç: Doğru cevap: B şıkkı.
Çalışma soruları bölümündeki tüm sorulara erişmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
