Omurgalı Hayvanlar
► Tamamı çok hücreli ve ökaryottur. En önemli özellikleri; notokord denilen yapıya ve sırt bölgesinde ii boş bir sinir şeridine (sinir kordonu) sahip olmalarıdır.
► Sırt kısımlarında omurga bulunur. Sinir şeridi (kordonu) bu omurganın içinden geçer. Beyin ve omurilikten oluşan merkezi sinir sistemi bulunur.
► Kıkırdak veya kemikten yapılmış iç iskelet bulunur.
► Tamamında kapalı dolaşım sistemi görülür.
► Kanlarında O2 ve CO2 gazlarının taşınmasını sağlayan solunum pigmenti (hemoglobin) bulunur. Hemoglobinleri; alyuvar hücrelerinin içindedir. Ayrıca kana kırmızı renkte verir.
► Kalp yapısı; balıklarda memelilere doğru gidildikçe gelişir. Kalpleri en az 2 en çok 4 odacık bulundurur. (Bu odacıklar kulakçık ve karıncıklardır.)
► Eşeyli üreme yaparlar. Balık ve iki yaşamlılarda dış döllenme, sürüngen, kuş ve memelilerde iç döllenme görülür. Kuş ve memelilerde yavru bakımı vardır.
► Boşaltım organları böbreklerdir. Boşaltım atıkları amonyak, üre ve ürik asittir.
► Suda yaşayanlar solungaç, karada yaşayanlar ise deri ve akciğer solunumu yapar. Tamamı O2'li solunum yapar.
► Bir çoğunun gövdesine bağlı iki çift üyesi vardır. Bu üyeler; tutma, yüzme, yürüme ve uçmaya uyum sağlayacak şekilde farklılaşmıştır.
► Besinlerini katı parçalar halinde alırlar. Çiğneyerek yutarlar. Holozoik beslenme yaparlar.
Holozoik beslenme; hayvanların besinlerini diğer canlıları yiyerek, bu besinleri kendi sindirim kanallarında sindirmeleri şeklindeki beslenmedir. Karmaşık organ sistemleri bulunur. Besinin alınması, sindirilmesi, emilimi ve oluşan atıkların atılması gibi aşamaları vardır.
Holozoik beslenme yapan omurgalıların;
- otobur (otçul = herbivor),
- etobur (etçil = karnivor),
- hem otobur hem etobur (hepçil = omnivor) beslenen türleri vardır.
► Soğuk kanlı veya sıcak kanlı olanları vardır.
♦ Soğuk kanlılar; balık, kurbağa ve sürüngenlerdir. Vücut sıcaklığı çevre koşullarına göre değişen canlılardır. Temiz ve kirli kan vücutlarında karışık olarak dolaşır.
♦ Sıcak kanlılar; kuşlar ve memelilerdir. Vücut sıcaklıkları sabit olan (insanda 36 oC gibi) canlılardır. Vücutlarında temiz ve kirli kan birbirine karışmaz.
► Aktif hareket ederler. Hareket organları; yüzgeç, kanat, kol ve bacaklardır.
► Embriyonik dönemde; endoderm, ektoderm ve mezoderm tabakalarından gelişirler. Kuyruk oluşumu görülür ama çoğunda kuyruk körelmiştir.
Basitten gelişmişe doğru omurgalılar yukarıda gösterilmiştir.
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| İskelet Yapısı | Kıkırdak veya kemikten oluşmuş iç istelet |
| Üreme Şekli | Eşeyli üreme |
| Beslenme Şekli | Holozoik beslenme |
| Boşaltım Organı | Böbrekler |
| Boşaltım Atıkları | Amonyak, üre ya da ürik asit |
| Kan Dolaşımı | Kapalı kan dolaşımı |
Balıklar
► Balıklar, tatlı ve tuzlu sularda yaşar.
► Vücutları suyu geçirimsiz pullarla kaplıdır. Ancak pulları Keratin yapılı değildir.
► Kıkırdak ve kemikten oluşan iç iskeletleri vardır. Köpek balığı, çekiç balığı ve vatoz gibi türlerinde iç iskelet kıkırdaktan oluşur. Hamsi, levrek, çupra, sazan vb.türlerde ise iç iskelet kemikten oluşur.
► Kıkırdaklı balıklarda solungaç kapağı bulunmaz.
► Köpek balığı gibi bazı türleri hariç dış döllenme, dış gelişme görülür. Yavru bakımı genelde yoktur.
► Köpekbelığı kıkırdaklı bir balık olup iç döllenme yapar.
► Isı yalıtımı yapamadıkları için soğukkanlı canlılardır. Kış uykusuna yatmazlar.
► Solungaç solunumu yaparlar. Deri solunumu yapamazlar. Atmosferdeki O2'yi kullanamazlar. Sadece sudaki çözünmüş O2'yi kullanırlar.
► Bazıları solungaç solunumu ile birlikte akciğer solunumu da yapar.
► Boşaltım atıkları amonyaktır. Boşaltım organları böbrektir.
► Kapalı kan dolaşımı görülür. Kalpleri iki odacıklıdır. Bir kulakçık bir karıncıktan oluşur. Kalplerinde daima kirli kan bulunur.
► Kalpteki kirli kan (Kirli kan CO2'ce, temiz kan O2'ce zengindir.) solungaçlara gider. Burada temizlendikten sonra kalbe geri dönmeden direk vücuda gönderilir. Yani küçük kan dolaşımı (Kalp ile solunum organı arasındaki dolaşımdır.) görülmez. Sadece büyük kan dolaşımı (kalp ile vücut arasındaki dolaşımdır) olur.
► Köpek balıkları hariç çoğu balıkta suda batmadan kalmayı sağlayan hava kesesi bulunur. Köpek balıkları batmamak için sürekli yüzmek zorundadır.
► Kalplerinde daima kirli kan bulunduran ve küçük kan dolaşımının görülmediği tek omurgalı sınıfıdır. Temiz ve kirli kan vücutlarında karışmaz. Yani kalpte kirli, vücutta temiz kan bulunur. Kanı vücuda kalp değil solunum organı (solungaçlar) gönderir.
♦ Kemikten oluşan iç iskelet
♦ Kıkırdaktan oluşan iç iskelet
♦ Solungaç kapağı
♦ Yüzme kesesi ve akciğer
♦ Pul ve çene
Balıklar 3 alt grupta incelenir.
1. Çenesiz Balıklar: Çene, yüzgeç, pul ve dişleri yoktur. Bazıları yunus, balina gibi canlılara ağızlarıyla tutunup, onların vücut sıvılarını emerek parazit beslenir.
2. Kıkırdaklı Balıklar: Embriyonik dönemde oluşan kıkırdak iskeleti yaşamları boyunca korurlar. Derileri pullarla kaplıdır. Tuzlu suda yaşarlar. Hareketli çeneleri ve dişleri vardır. İç döllenme yaparlar. Örnek; köpek balığı, vatoz balığı vb.
3. Kemikli Balıklar: İç iskeletleri kemikten oluşur. Derileri pullarla kaplıdır. Hareketli çeneleri ve dişleri vardır. Tatlı ve tuzlu sularda yaşarlar. Büyük çoğunluğu dış döllenme yapar. Bazı türlerinde iç döllenme görülür. Örnek; levrek, ton balığı, hamsi, alabalık vb.
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Solunum Organı | Solungaç |
| Vücut Isısı | Soğukkanlı |
| Döllenme ve Gelişme | Dış döllenme ve dış gelişme |
| Kış Uykusu | Kış uykusuna yatmaz. |
| İskelet Yapısı | İç iskelet |
| Hareket Organı | Yüzgeç |
| Vücut Yüzeyi | Genellikle pullarla kaplıdır. |
Amfibiler (İki Yaşamlılar = Kurbağalar)
► Hem suda hem de karada yaşadıkları için İki Yaşamlılar (Amfibia) olarak adlandırılmıştır.
► Metamorfoz (başkalaşım) geçirirler.
► Tatlı sularda ve nemli karasal bölgelerde yaşarlar.
► Döllenme ve embriyonik gelişimleri suda olur.
NOT: Balık ve kurbağaların yumurtaları kabuksuzdur.
► Embriyonik gelişimini tamamlamadan yumurtadan çıkan yavrulara Larva denir.
► Larvalar; başkalaşım geçirip ergin kurbağalara dönüşürler.
► Larva döneminde solungaç solunumu, ergin dönemde ise akciğer ve deri solunumu yaparlar.
► Derileri; pulsuz, nemli, yumuşak ve kaygan bir yapıya sahiptir. Derilerinde bol miktarda mukus üreten goblet hücreleri bulunur. Mukus deriyi nemli ve kaygan tutar.
► Ilıman bölgelerde yaşayan kurbağaların çoğu kış aylarında kış uykusuna yatarlar. Kış uykusu sırasında yaşamsal faaliyetleri en düşük seviyededir. Ortam sıcaklığı normal seviyeye dönene kadar, ilkbahar ve yaz aylarında vücutlarında depoladıkları glikojen ve yağdan enerji elde ederek yaşamlarını sürdürürler.
► Boşaltım organı böbrektir.
► Boşaltım atıkları; embriyonik dönemde amonyak, ergin dönemde ise üredir.
► Ergin kurbağalarda akciğerlerle gaz alışverişi yetersiz olduğunda deri solunumu da yaparlar.
► Dış döllenme dış gelişme görülür.
► Kalpleri 3 odacıklıdır. 2 kulakçık ve 1 karıncıktan oluşur. Karıncık tek olduğu için temiz ve kirli kan kalpte karışır. Temiz ve kirli kan karışık olarak kalpten vücuda pompalanır.
Bu durum;
♦ Soğuk kanlı olmalarına,
♦ Vücut sıcaklıklarının çevre sıcaklığına bağlı olarak değişmesine,
♦ Kış uykusuna yatmalarına neden olur.
► Hem küçük hem de büyük kan dolaşımı görülür.
► Ağaç kurbağası, yeşil kurbağa, kara kurbağası, kuyruklu kurbağa (semender) örnektir.
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Solunum Organı | Solungaç, deri ve akciğer |
| Vücut Isısı | Soğukkanlı |
| Döllenme ve Gelişme | Dış döllenme ve dış gelişme |
| Kış Uykusu | Kış uykusuna yatar. |
| Yaşam Yeri | Suda ve karada yaşarlar. |
| Başkalaşım | Başkalaşım geçirirler. |
| Vücut Yüzeyi | Pulsuz, nemli ve yumuşak deri |
Sürüngenler
► Hem karada hem suda yaşarlar.
► Omurgalılar içerisinde karasal hayata uyum sağlayan ilk gruptur.
► Vücutları keratinden yapılmış pullarla ve kemiksi plakalarla kaplıdır.
► Kertekele ve yılanlarda pullu deri, büyümeyi engellediğinden bu deri zaman zaman yenilenir. Buna Deri (Gömlek) Değişimi denir. Vücudu kaplayan pullar; su kaybını önlemede ve dış etkilere karşı koruma sağlamada görev yapar.
► Genellikle 4 üyesi (kol ve bacak) olmasına rağmen üyeleri olmayan yılan gibi türleri de vardır.
► Embriyoların etrafında kuş ve memelilerde olduğu gibi koruyucu embriyonik zar bulunur.
► İç döllenme dış gelişme görülür. Yumurtaları kabukludur.
► Yılan ve timsah gibi sürüngenler soğuk havalarda vücut metabolizmalarını düşürerek hareketlerini yavaşlatırlar ya da hareket etmezler.
► Kuluçkaya yatma, yavru bakımı ve metamorfoz görülmez.
► Akciğer solunumu yaparlar. Deri solunumu yapamazlar.
► Kalpleri 3 odacıklıdır. 2 kulakçık 1 karıncıktan oluşur. Ancak timsahta 4 odacıklıdır.
► Kalp 3 odacıklı olduğu için temiz ve kirli kan karıncıkta karışır. Vücutlarına karışık kan pompalanır. Bu nedenle soğukkanlı canlılardır.
► Küçük ve büyük kan dolaşımı görülür.
► Boşaltım organları böbrektir. Boşaltım atığı; ürik asittir.
Kaplumbağa
Kertenkele
Yılan
Timsah
Dinazor
Bukalemun
► Bukalemun, kertenkele, timsah, yılan, kaplumbağa, geko (kertenkele türü) ve iguana örnektir.
Timsahın kalbi 4 odacıktan oluşur. Kalbin sağ ve sol bölümü tam bir perde ile ayrılmıştır. Bu nedenle kalpte temiz ve kirli kan birbirine karışmaz. Ancak kalpteki kan vücuda ve akciğerlere pompalanırken atardamarlar arasında yer alan Panizza Kanalında karışır. Bu nedenle vücutta karışık kan dolaşır.
Kuşlar
► Vücutları keratinden yapılmış pul, tüy ve teleklerle kaplı canlılardır. Bacaklarında ve ayaklarında pullar bulunur.
► Genellikle uçma yeteneğine sahiptirler. Ancak uçamayan türleri de vardır. Örneğin; penguen uçamayan ancak çok iyi yüzebilen bir deniz kuşudur. Kartal gibi türleri avını yakalamak için güçlü bir pençe ve gagaya sahip olup yırtıcı kuşlardır.
► Dişleri yoktur. Çeneleri gagaya dönüşmüştür. Diş yerine besinlerin mekanik sindirimini sağlayan Taşlık adı verilen yapılar görülür.
► Beslenme tipine göre gagaları; yakalama, parçalama ve delmeye uyum sağlayacak biçimde şekillenmiştir. Hem etçil hem otçul beslenirler.
► Akciğer solunumu yaparlar. Akciğerlerine bağlı Hava Keseleri vardır.
► Hava keseleri; soluk alıp vermeye yardımcı olan ve uçmayı kolaylaştıran yapılardır. Hava keseleri uzun kemiklerin içine kadar uzanır ve körük gibi hava akışını akciğerler doğru gönderir. Bu durum kuşların O2'den daha fazla yararlanmalrını sağlar. Solunumla alınan havanın O2'sinden memelilerin yararlanma oranı %25 iken kuşların ki %80 - 90'dır.
► Kalpleri 4 odacıklıdır. 2 kulakçık 2 karıncıktan oluşur. Kalbin sağ ve sol bölümü tam bir perde ile ayrılmıştır. Temiz ve kirli kan birbirine karışmaz. Vücuda daima temiz kan pompalanır.
► Küçük ve büyük kan dolaşımı görülür.
► Kalpten çıkan ve temiz kanı vücuda pompalayan aort yayı kuşlarda sağda, memelilerde solda bulunur.
Flamingolar
Japanese Muhabbet Kuşu
Kartal
Kelaynak
Tropik Kuşlar
Leylek
Ördekler
Penguenler
Tavuk
► Boşaltım organı böbreklerdir. Boşaltım atıkları ise ürik asittir.
► Vücut sıcaklıkları sabittir. Yani sıcakkanlı canlılardır.
► İç döllenme dış gelişme yaparlar. Üreme döneminde kur yapma davranışları görülür. Yuva yapma, kuluçkaya yatma ve yavru bakımı görülür. Dişilerinde annelik içgüdüsünü sağlayan Prolaktin Hormonu üretilir.
► Tükrük ve ter bezleri yoktur. Derilerinde salgı bezi yoktur. Kuru bir derileri vardır.
► Göğüs ve karın boşluğu arasında diyafram bulunur. Diyaframları kaslı değil zarsı diyaframdır.
► Yumurtaları kabukludur. Bir çok türü kuluçkaya yatar.
Uçmalarını kolaylaştıran adaptasyonları şunlardır;
♦ Uzun kemiklerininin içinin boş olması (içi hava ile doludur),
♦ Vücutlarında su yerine yağ depolamaları,
♦ Gövde omurlarının kaynaşmış olması,
♦ Akciğerlerine bağlı hava kesesi bulunmasıdır. (Hava keselerinde gaz alışverişi olmaz)
♦ Bazı iç organların eksik olması ve bir çok deri salgı bezinin buluınmaması. Örneğin; dişi kuşlarda tek yumurtalık vardır.
♦ Kanatların su ve havayı geçirmeyecek şekilde özel yapıda olması
► Penguen, devekuşu, tavuk, flamingo, akbaba, papağan, ördek, leylek, serçe, güvercin örnektir.
► Bazı kuşlarda yılın belirli dönemlerinde sürüler halinde göç olayı görülür.
► Bilinen en küçük kuş Sinek Kuşu (kolibri) olup boyu 5 - 6 cm.ağırlığı 2 - 3 gr.kadardır.
► En büyük kuş ise Afrika'da yaşayan Devekuşudur. Boyu 2 - 2,5 metre, ağırlığı 150 kg.civarındadır.
Kuşlarda Ayırt Edici Özellikler
1. Tüy bulundurma, (Bir hayvanda tüy varsa kesin kuştur.)
2. Akciğerlere bağlı hava kesesi bulundurma,
3. Zarlı diyafram taşıma,
4. Diş yerine taşlık bulunması,
Balık, kurbağa, sürüngen ve kuşlarda Kloak denilen tek bir açıklık bulunur. Kloak; sindirim atığı (dışkı), boşaltım atığı (idrar) ve üreme hücrelerinin (yumurta) dışarı atıldığı tek açıklıktır. Kloak memelilerde bulunmaz.
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Solunum Organı | Akciğer |
| Vücut Isısı | Sıcakkanlı |
| Döllenme ve Gelişme | İç döllenme ve dış gelişme |
| Kış Uykusu | Kış uykusuna yatmazlar. |
| Ağız Yapısı | Diş yok gaga var. |
| Yavru Bakımı | Yavru bakımı vardır. |
| Vücut Yüzeyi | Tüylerle kaplıdır. |
Memeliler
► Omurgalı hayvanların en gelişmiş sınıfını oluştururlar. Karada ve denizde yaşayan türleri bulunup yaklaşık 4500 kadar türü tespit edilmiştir.
► Ayrıca yarasa gibi uçabilen memelilerde vardır.
► Suda yaşayanlar yunus, balina, fok gibi türlerdir.
► Vücutları kıllarla örtülüdür. Kılların en önemli görevi ısı kaybını önlemektir. Ancak yunus, balina gibi türlerin vücudunda kıl bulunmaz.
► Sıcakkanlı canlılardır. Vücut sıcaklıkları sabittir. Bazı türleri kışın besin bulmada sorun yaşayabilir. Bu canlılar vücut sıcaklığını düşürerek, yaşamsal faaliyetleri için gerekli enerjileri koruyarak hayatta kalmayı başarabilir.
► Ayı, sincap, kirpi, dağ sıçanı gibi canlılar kış uykusuna yatarlar. Bu canlılar kış uykusuna yatmadan önce vücutlarında yedek besin depolarlar.
► Kalpten vücutlarına temiz kan pompalanır. Kalpte temiz ve kirli kan birbirine karışmaz.
► Kalpleri 4 odacıklıdır. 2 kulakçık ve 2 karıncıktan oluşur. Kalbin sağ bölümünde kirli kan (CO2'ce zengin) sol tarafında ise temiz kan (O2'ce zengin) bulunur.
► Hem küçük hem büyük kan dolaşımı görülür.
► Küçük kan dolaşımı; kalp ile akciğer arasındaki dolaşımdır.
► Büyük kan dolaşımı ise kalp ile vücut arasındaki dolaşımdır.
► Solunum organı akciğerlerdir. Akciğerlerinde Alveol'ler bulunur. Alveoller akciğerlerde O2 - CO2 değişiminin gerçekleştiği yapılardır.
► Kandaki alyuvar hücreleri ilk oluştuklarında çekirdek ve organellidir. Olgunlaştıklarında bu çekirdek ve organellerini kaybederek bunların yerini hemoglobin moleküller alır.
► Hemoglobin; kana kırmızı renk veren demir içerikli bir protein olup, O2 ve CO2 taşımada görevlidir.
► Göğüs ve karın boşluğunu ayıran ve solunuma yardımcı olan kaslı diyaframları vardır.
► Dişilerinde annelik içgüdüsünü sağlayan prolaktin hormonu üretilir.
► Boşaltım organları böbrektir. Azotlu boşaltım atıkları üredir.
► Memelilerin çoğunda eşeyli üreme görülür. Yumurtlayan memeliler dışında (ornitorenk gibi) tüm memelilerde iç döllenme iç gelişme görülür.
► Keseli memelilerde (kanguru gibi) kısa süren gebeliğin ardından doğan yavru, gelişimini annesinin kesesinde tamamlar.
► Plasentalı memelilerde ise gebelik daha uzundur. Plasenta; yavru ve anne arasında besinlerin ve atık maddelerin geçişini sağlar.
► Aktif hareket ederler.
Yaşam ortamlarına göre;
- Suda yaşayan memeliler (balina, fok, yunus gibi) yüzme yeteneğine
- Karada yaşayanlar (aslan, koyun, inek gibi) yürüme ve koşma yeteneğine
- Yarasalar ise uçma yeteneğine sahip gelişmiş memelilerdir.
► Vücutlarında meme bezleri (Süt bezleri) bulunur. Yavrularını sütle beslerler. Uzun süren bir yavru bakımı görülür.
► Derilerinde ter ve yağ bezleri vardır. Üreme ve boşaltım sistemleri birbirinden ayrıdır.
► Embriyonik dönemde üyeler (kol ve bacaklar) yaşadıkları ortama uygun olarak tutma, koşma, yakalama, uçma, yüzme gibi görevleri yapmak üzere özelleşmiştir.
► Embriyonik dönemde endoderm, ektoderm ve mezoderm tabakalarının farklılaşmasıyla oluşurlar.
► Kuyruk oluşumu görülür ancak pek çok türünde bu yapı körelmiştir.
► Dişleri vardır. Dişleri beslenme şekline göre kesici, köpek, azı düşleri şeklinde farklılaşmıştır.
► Sinir sistemleri çok gelişmiştir. Beyinleri kıvrımlıdır.
► Heterotrof beslenirler. Beslenme şekilleri holozoik beslenmedir.
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Solunum Organı | Akciğer (Alveoller vardır) |
| Vücut Isısı | Sıcakkanlı |
| Döllenme ve Gelişme | İç döllenme ve iç gelişme |
| Özel Yapıları | Ter bezi ve kaslı diyafram |
| Yaşam Yeri | Karada, suda yaşarlar. |
| Yavru Bakımı | Yavru bakımı vardır. |
| Vücut Yüzeyi | Kıllarla kaplıdır. |
| Alyuvarları | Olgun alyuvarları çekirdeksizdir. |
Memelilere Özgü Olan Ayırt Edici Özellikler
► Suda yaşayanlar hariç vücutlarında kılların bulunması
► Alveollü akciğerlere sahip olmaları
► Kaslı diyafram taşımaları
► Yavrularını sütle beslemeleri
► İç gelişme olayının görülmesi
► Olgun alyuvarlarının çekirdeksiz ve organelsiz olması
► Ter bezlerinin bulunması
► Sindirim (anüs ile) ve boşaltım (idrar kanalı ile) atıklarının farklı açıklıklarda atılması
► Beyinleri kıvrımlıdır.
| Memeliler | ||
| Gagalı Memeliler | Keseli Memeliler | Plasentalı Memeliler |
| Ornitorenk ve dikenli karıncayiyen gagalı memelilerdir. | Kanguru, panda, koala gibi canlılar keseli memelilerdir. | İnsan, balina, yunus, fok, yarasa, fil, aslan, zebra, maymun, kirpi vb. plasentalı memelilerdir. |
| Yumurtlayan tek memelidir. | Kısa bir gebelik süresi olur. | Döllenmeden sonra embriyo anne vücudundaki döl yatağında gelişimini tamamlar. |
| Kuluçkaya yatarlar. | Bu sürenin sonunda doğan yavrular anne karnında henüz gelişimini tamamlamamıştır. | Embriyo beslenme ve gaz alışverişini anne kanından plasenta aracılığıyla karşılar. |
| Yavrular yumurtadan çıktıktan sonra anne sütü ile beslenirler. | Bu yavrular doğarak anne karnında süt bezlerinin bulunduğu keseye geçerler. | Bu esnada anne ile embriyonun kanı hiç bir şekilde birbirine karışmaz. |
| Süt bezleri anne karnında yer alan ve meme ucu olmayan memelerde üretilir. | Burada sütle beslenerek gelişimlerini tamamlarlar. | Embriyoya ait atık maddeler aynı şekilde anne kanına verilerek uzaklaştırılır. |
| Yavrular bu sütü emerek beslenirler. | İç döllenme, kısmen dış gelişme görülür. | İç döllenme tamamen iç gelişme görülür. |
| İç döllenme dış gelişme görülür. | ||
Diğer Omurgalılarla Memelilerde Görülen Bazı Ortak Özellikler
1. Sinir şeritlerinin sırt kısmında (omurgada) bulunması.
2. Kapalı dolaşım sisteminin bulunması.
3. Eşeyli üreme görülmesi.
4. İç iskelete sahip olmaları.
5. Embriyonik dönemde solungaç yarıklarının görülmesi.
| Omurgalı Hayvanların Karşılaştırılması | |||||
| Karşılaştırılan Özellik | Balık | Kurbağa | Sürüngen | Kuş | Memeli |
| Kalpteki Odacık Sayısı | 2 | 3 | 3 | 4 | 4 |
| Küçük ve Büyük Kan Dolaşımı | Küçük kan dolaşımı yok | Hem küçük hem büyük kan dolaşımı var. | Hem küçük hem büyük kan dolaşımı var. | Hem küçük hem büyük kan dolaşımı var. | Hem küçük hem büyük kan dolaşımı var. |
| Azotlu Boşaltım Atığı | NH3 | Larva döneminde NH3, ergin dönemde üre | Ürik asit | Ürik asit | Üre |
| Solunum Organı | Solungaç | Larva dönemi solungaç, ergin dönem deri ve akciğer | Akciğer | Akciğer | Akciğer |
| Döllenme ve Gelişme Şekli | Dış-Dış | Dış-Dış | İç-Dış | İç-Dış | İç-İç |
| Vücut Isısı | Soğuk kanlı | Soğuk kanlı | Soğuk kanlı | Sıcak kanlı | Sıcak kanlı |
| Vücut Dış Örtüsü | Keratinsiz pul | Çıplak deri (Nemli ve Mukuslu) | Keratinli pul | Tüy | Kıl |
| İç İskelet | Kıkırdak veya kemik yapılı | Kemik | Kemik | Kemik | Kemik |
| Yumurtalarında Kabuk Bulundurma | Bulunmaz | Bulunmaz | Bulunur | Bulunur | Bulunmaz |
| Omurgalı ve Omurgasız Hayvanlar Arasındaki Farklar | |
| Omurgalılar | Omurgasızlar |
| Sinir şeridi sırt bölgesinde bulunur. | Sinir şeridi karın bölgesinde bulunur. |
| Embriyonik dönemde oluşan ilkel omurga (notokord), erginlerde yerini omurgaya bırakır. | Notokord (Omurga) bulunmaz. |
| Embriyonik dönemde solungaç yarığı oluşumu görülür. | Solungaç yarığı oluşumu gözlenmez. |
| Tamamında iç iskelet vardır. | Bazılarında iç bazılarında dış iskelet bulunur. |
| İskeletleri kıkırdak ya da kemik yapılıdır. | Kemik ve kıkırdak bulunmaz. |
| Ayrı eşeylidirler. Tamamı eşeyli ürer. | Bazıları aynı eşeylidir (Hermafrodit). Eşeyli ya da eşeysiz üreyebilen türleri vardır. |
| Tümünde kapalı kan dolaşımı görülür. | Bazılarında kapalı kan dolaşımı görülür (Halkalı solucan, mürekkep balığı ve ahtapot). Genellikle açık kan dolaşımı vardır. |
| Boşaltım organları böbreklerdir. | Böbrek bulunmaz. Bazılarında boşaltımdan sorumlu özel yapılar vardır (Alev hücreleri, malpighi, nefridyum gibi). |
| Embriyonik dönemde genellikle kuyruk oluşumu görülür. | Genellikle kuyruk oluşumu yoktur. |
| Vücut yapıları genellikle bilateral simetriye sahiptir. | Genellikle radyal (ışınsal) simetri görülür. Bazılarında bilateral simetri de görülür. Süngerlerde bellirli bir vücut şekli yoktur (asimetrik simetri). |
Verilen görseller ve tür isimleriyle canlıları Ökaryotlar domainine ait âlemler ve alt gruplarına ayırabiliriz. Aşağıdaki sınıflandırmaları yaparak tabloyu doldurabiliriz:
Protista:
2. Terliksi Hayvan (Paramecium caudatum): Tek hücreli, su ortamında yaşayan bir protisttir. Hücre zarı var ama çekirdek ve diğer organelleri olmayan bir yapıdadır. Protista âlemine aittir.
Mantar:
17. Meşe Kütüğü Mantarı (Mycena inclinata): Sporlar aracılığıyla çoğalan, hücre duvarında kitin bulunan çok hücreli bir mantardır. Mantar âlemine aittir.
15. Ekmek Küfü (Rhizopus stolonifer): Sporlar aracılığıyla çoğalan, çürüme süreçlerine katılan bir mantardır. Hücre duvarı kitin içerir ve besinlerini dışarıdan alır.
Tohumsuz Bitkiler:
6. Yalın Göbektozu (Lycopodium annotinum): Tohumsuz bitkilerden biridir. Üreme organı sporlar olup, damarlı bitkiler arasında yer alır. Tohumlu Bitkiler
4. Karaçam (Pinus nigra): Tohumlu bir bitki olup, kozalaklarıyla bilinir. Bitkiler âlemine ve tohumlu bitkiler grubuna aittir.
19. Patlıcan (Solanum melongena): Çiçekli bitkilerden bir tür olup, tohum üreterek çoğalır.
Omurgasız Hayvanlar:
3. Dikenli Ofiyokom (Ophiocoma echinata): Derisi dikenli canlılardan biridir ve omurgasızdır. Genellikle denizlerde yaşayan bu tür, omurgasız hayvanlar âlemine aittir.
11. Firavun Mürekkep Balığı (Sepia pharaonis): Yumuşakçalardan bir deniz canlısıdır, omurgasızdır.
16. Akdeniz Sarı Tüp Süngeri (Aplysina aerophoba): Omurgasız bir hayvandır. Süngerler, su filtreleme sistemlerine sahiptir ve omurgasız hayvanlar grubuna girer.
Omurgalı Hayvanlar:
12. Büyük Hint Meyve Yarasası (Pteropus medius): Omurgalı bir memelidir. Uçabilen tek memeli hayvanlardan biridir.
18. Yeşil Deniz Kaplumbağası (Chelonia mydas): Omurgalı bir sürüngendir. Denizlerde yaşar ve omurgalı hayvanlar grubuna aittir.
20. Sığır (Bos taurus): Omurgalı bir memelidir. Evcil hayvanlar arasında yer alır ve çiftlik hayvanı olarak kullanılır.
Özetle:
Protista: Paramecium caudatum (2 numara)
Mantar: Mycena inclinata (17 numara), Rhizopus stolonifer (15 numara)
Tohumsuz Bitkiler: Lycopodium annotinum (6 numara)
Tohumlu Bitkiler: Pinus nigra (4 numara), Solanum melongena (19 numara)
Omurgasız Hayvanlar: Ophiocoma echinata (3 numara), Sepia pharaonis (11 numara), Aplysina aerophoba (16 numara)
Omurgalı Hayvanlar: Pteropus medius (12 numara), Chelonia mydas (18 numara), Bos taurus (20 numara)
Bu canlıların ait oldukları gruplar yukarıdaki sınıflandırmaya göre tabloya yerleştirilebilir.
Konuya Ait Çıkmış Sorular
Soru 2.
İki farklı omurgalı hayvan olduğu bilinen K ve L canlılarının belirleyici iki özelliği tabloda verilmiştir.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi K ve L canlıları için ortak bir özellik değildir?
(MEBİ 22.12.2025 TYT Deneme Sınavı)
Soru 4.
Aşağıdaki tabloda beş farklı omurgalı hayvan türüne ait bazı özellikler verilmiştir.
Tabloya göre numaralandırılarak verilen canlılardan hangisinin ait olduğu sınıf kesin olarak belirlenemez?
(MEBİ 20.10.2025 TYT Deneme Sınavı)
Çıkmış sorular bölümündeki tüm sorulara erişmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
Konu İle İlgili Çalışma Soruları
Soru 1.
Aşağıdakilerden hangisi omurgalı hayvanların ortak özelliğidir?
Doğru Cevap: C
🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi
Sevgili öğrenciler, omurgalı hayvanlar, adından da anlaşılacağı gibi, vücutlarında bir omurgaya sahip olan canlılardır. Balıklar, kurbağalar, sürüngenler, kuşlar ve memeliler bu gruba girer. Her ne kadar farklı özelliklere sahip olsalar da, hepsinin paylaştığı bazı temel ortak özellikler vardır.
🧠 Sorunun Türü
Bu soru, omurgalı hayvanların genel özelliklerini ne kadar bildiğinizi ölçen bir bilgi sorusudur. Verilen seçenekler arasından, tüm omurgalılar için geçerli olan ortak özelliği bulmanızı istiyor. Bu tür sorularda her bir seçeneği dikkatlice değerlendirmek önemlidir.
🔍 Öncüllerin Analizi
Soru, omurgalı hayvanların ortak özelliğini soruyor. Bu, balıktan memeliye kadar tüm omurgalı gruplarında bulunan bir özellik olmalı. Şıklardaki ifadelerin genelliğine dikkat etmeliyiz.
✅ Şıkların Analizi
A) Alyuvarlarının çekirdeksiz olması: Bu özellik sadece memelilere özgüdür. Örneğin, balıkların ve kuşların alyuvarları çekirdeklidir. Dolayısıyla, tüm omurgalılar için ortak bir özellik değildir.
B) Vücutlarının tüylerle kaplı olması: Vücutlarının tüylerle kaplı olması kuşlara ait bir özelliktir. Diğer omurgalı gruplarında (balık, kurbağa, sürüngen, memeli) tüyler bulunmaz. Bu nedenle, ortak özellik olamaz.
C) Kapalı dolaşım sisteminin varlığı: Tüm omurgalı hayvanlarda, kan damarlar içinde dolaşan kapalı bir dolaşım sistemi bulunur. Bu, balıklardan memelilere kadar hepsinde gözlenen genel bir özelliktir. Kanın damarlardan dışarı çıkmaması, kapalı dolaşımın temelidir.
D) Vücut sıcaklığının çevre sıcaklığına bağlı olarak değişmesi: Bu durum
Soru 2.
Platipus (Ornitorenk), memeli olmasına rağmen yumurtlayarak çoğalır.
Platipus' a ait aşağıdaki özelliklerden hangisi keseli ve plasentalı memelilerle ortak değildir?
Doğru Cevap: A
🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi
Memeliler, omurgalı hayvanların önemli bir sınıfıdır. Genellikle vücutlarında kıl bulunması, yavrularını sütle beslemeleri ve sabit vücut sıcaklığına sahip olmaları gibi ortak özelliklere sahiptirler. Ancak, memeliler kendi içlerinde üreme şekillerine göre tek delikliler (monotremler), keseli memeliler ve plasentalı memeliler olarak ayrılırlar. Platipus, yumurtlayan tek delikli bir memeli olarak diğerlerinden farklılaşır.
🧠 Sorunun Türü
Bu soru, memelilerin temel özelliklerini ve alt grupları arasındaki farkları anlamaya yönelik bir bilgi sorusudur. Özellikle platipusun benzersiz özelliklerini diğer memeli gruplarıyla karşılaştırmanızı istiyor. Doğru cevabı bulmak için platipusun kendine özgü ve keseli/plasentalı memelilerde bulunmayan bir özelliğini belirlemeniz gerekiyor.
🔍 Öncüllerin Analizi
Soruda verilen bilgi, platipusun memeli olmasına rağmen yumurtlayarak çoğaldığını belirtiyor. Bu, onun tek delikli bir memeli olduğunu vurgular ve üreme şekli bakımından keseli ve plasentalı memelilerden ayrıldığının ipucunu verir. Bizden istenen, platipusa ait olup keseli ve plasentalı memelilerle ortak olmayan bir özelliği bulmak.
✅ Şıkların Analizi
A) Gagaya sahip olma: Platipus, ördek gagasına benzeyen kendine özgü bir yapıya sahiptir. Keseli ve plasentalı memelilerde böyle bir gaga bulunmaz. Bu nedenle bu özellik, diğer memeli gruplarıyla ortak değildir.
B) Vücudunda kıl bulunma: Kıl, tüm memelilerin ortak ve ayırt edici özelliklerinden biridir. Platipus da dahil olmak üzere tüm memelilerin vücudunda kıllar bulunur.
C) Akciğer solunumu yapma: Tüm memeliler, karasal yaşam formları olarak, akciğerleri aracılığıyla solunum yaparlar. Bu da tüm memeli grupları için ortak bir özelliktir.
D) İç döllenme görülme: Memelilerde üreme, dişinin vücudu içinde gerçekleşen iç döllenme ile olur. Bu özellik, platipus, keseli ve plasentalı memeliler için ortaktır.
E) Sabit vücut ısısına sahip olma: Memeliler, dış ortam sıcaklığından bağımsız olarak kendi vücut ısılarını sabit tutabilen sıcakkanlı hayvanlardır. Bu da tüm memeliler için geçerli ortak bir özelliktir.
🎯 Sonuç: Doğru cevap: A şıkkı. Platipusun sahip olduğu gaga yapısı, onu keseli ve plasentalı memelilerden ayıran belirgin bir özelliktir; diğer şıklarda belirtilen özellikler tüm memeli gruplarında ortaktır.
Soru 3.
Omurgalı hayvanlarda
I. sırt kısmında sinir şeridi bulundurma,
II. kapalı dolaşım sistemine sahip olma,
III. akciğerlere bağlı hava keseleri bulundurma
özelliklerinden hangileri ortaktır?
Doğru Cevap: D
🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi
Omurgalı hayvanlar, sırtlarında omurga adı verilen kemik veya kıkırdak yapılar bulunduran canlılardır. Bu grup, balıklar, kurbağalar (iki yaşamlılar), sürüngenler, kuşlar ve memelileri kapsar. Omurgalılar genellikle gelişmiş sinir sistemlerine ve kapalı dolaşım sistemlerine sahiptir. Bu soruda, omurgalıların ortak özelliklerini bilmemiz gerekiyor.
🧠 Sorunun Türü
Bu soru, omurgalı hayvanların temel ve genel özelliklerini kavrayıp kavramadığınızı ölçen bir bilgi ve kavrama sorusudur. Omurgalı grupları arasındaki ortak noktaları doğru bir şekilde belirlemeniz beklenmektedir. Tüm omurgalı sınıflarında bulunan genel özellikleri hatırlamanız önemlidir.
🔍 Öncüllerin Analizi
I. sırt kısmında sinir şeridi bulundurma: Evet, tüm omurgalı hayvanlarda (balıklardan memelilere kadar) sırt kısmında bir sinir kordonu bulunur. Bu yapı daha sonra beyin ve omurilik olarak gelişir ve omurgalıların ayırıcı özelliklerinden biridir.
II. kapalı dolaşım sistemine sahip olma: Evet, omurgalıların tamamında kan, damarlar içinde dolaşır ve kalpten pompalanır. Bu kapalı dolaşım sistemi, tüm omurgalıların ortak bir özelliğidir.
III. akciğerlere bağlı hava keseleri bulundurma: Hayır, akciğerlere bağlı hava keseleri özellikle kuşlarda bulunan bir özelliktir ve solunumu daha verimli hale getirir. Balıklar, kurbağalar, sürüngenler ve memelilerde bu özellik bulunmaz.
✅ Şıkların Analizi
A) Yalnız I: Bu şık eksiktir, çünkü II. öncül de omurgalılar için ortak bir özelliktir.
B) Yalnız II: Bu şık da eksiktir, çünkü I. öncül de omurgalılar için ortak bir özelliktir.
C) Yalnız III: Bu şık yanlıştır, çünkü III. öncül tüm omurgalılarda değil, sadece kuşlarda bulunur.
D) I ve II: Bu şık doğrudur, çünkü sırt kısmında sinir şeridi bulundurma ve kapalı dolaşım sistemine sahip olma tüm omurgalı hayvanların ortak özellikleridir.
E) I ve III: Bu şık yanlıştır, çünkü III. öncül tüm omurgalılarda ortak değildir.
🎯 Sonuç: Doğru cevap: D şıkkı.
Soru 4.
Aşağıdakilerden hangisi kuşlarda uçmayı kolaylaştıran adaptasyonlar arasında yer almaz?
Doğru Cevap: A
🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi
Canlılar, yaşadıkları ortama uyum sağlamak için farklı özellikler geliştirirler. Bu özelliklere adaptasyon diyoruz. Kuşlar da uçmaya elverişli bir yapıya sahip olmak için özel adaptasyonlar geliştirmişlerdir. Bu adaptasyonlar, onların havada kalmasını, hızlı hareket etmesini ve enerjiyi verimli kullanmasını sağlar.
🧠 Sorunun Türü
Bu soru, kuşların uçmaya özgü adaptasyonları hakkındaki bilgini ölçüyor. Özellikle “yer almaz” ifadesine dikkat etmelisin. Yani, kuşlarda olup da uçmaya doğrudan bir faydası olmayan veya genel bir özellik olan seçeneği bulmalısın.
🔍 Öncüllerin Analizi
Soruda herhangi bir öncül verilmemiş, doğrudan bir soru kökü var. Soru kökü, kuşlarda uçmayı kolaylaştıran adaptasyonlar dışındaki özelliği bulmamızı istiyor. Bu tür sorularda her seçeneği tek tek değerlendirip, verilen özelliğin uçuşa doğrudan bir katkısı olup olmadığını düşünmeliyiz.
✅ Şıkların Analizi
A) Kapalı dolaşım sistemine sahip olmaları: Kapalı dolaşım sistemi, kanın damarlar içinde akması anlamına gelir ve tüm omurgalılarda bulunur. Kuşların yüksek enerji ihtiyacı için verimli bir dolaşım sistemi olsa da, bu durum sadece uçmaya özel bir adaptasyon değildir. Balıklar, kurbağalar veya memeliler gibi uçamayan canlılarda da kapalı dolaşım sistemi vardır.
B) Ön üyelerin kanatlara dönüşmüş olması: Bu, kuşların uçabilmesi için en temel ve belirgin adaptasyondur. Ön bacakları kanatlara dönüşmüştür, bu da onlara havada süzülme ve ileri itme gücü sağlar.
C) Uzun kemiklerin içinde hava odalarının bulunması: Kuş kemikleri, içlerinin boşluklu ve hava dolu olması sayesinde çok daha hafiftir. Bu, vücut ağırlığını azaltarak uçuşu kolaylaştıran önemli bir adaptasyondur.
D) Akciğerlere bağlı hava keselerinin bulunması: Kuşların solunum sistemi çok gelişmiştir. Akciğerlere bağlı hava keseleri, hem solunum verimliliğini artırır (sürekli oksijen alımını sağlar) hem de vücut yoğunluğunu azaltarak uçuşa yardımcı olur.
E) Derilerinin tüy ve teleklerle kaplı olması: Tüyler, kuşlara aerodinamik bir şekil verir, yalıtım sağlar ve kanatlardaki telekler sayesinde havada kaldırma kuvveti oluşturur. Bu da uçuş için hayati bir adaptasyondur.
🎯 Sonuç: Doğru cevap: A şıkkı.
Çalışma soruları bölümündeki tüm sorulara erişmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
