Konu Detayı Sayfası
7 PDF indirme
Biyogaz üretimi, atık su ve kirletici yönetimi ile düşük tenörlü cevherlerden metal kazanımı farklı mikrobiyal süreçlere dayanır.

a) Organik atıktan biyogaz üretimi neden doğrudan kemosentez uygulaması sayılmaz?
b) Kemolitotrof mikroorganizmalar çevresel arıtmaya hangi koşullarda katkı sağlayabilir?
c) Düşük tenörlü cevherlerden metal kazanımında biyoliç nasıl işler?
Organik atıklardan biyogaz çoğunlukla oksijensiz sindirim topluluklarının işidir; bunu doğrudan kemoototrof kemosentez diye adlandırmak uygun değildir. Bazı demir/kükürt oksitleyen mikroplar biyoliç ve belirli arıtma süreçlerinde kullanılabilir.
a) Anaerobik sindirimde mikroorganizmalar organik maddeleri oksijensiz ortamda parçalayarak çoğunlukla metan ve CO2 içeren biyogaz oluşturur. Bu süreç genellikle organik maddeleri kullanan mikrobiyal topluluklarla yürür; inorganik oksidasyonla CO2 fiksasyonu olan kemoototrof kemosentezle aynı değildir.
b) Bazı nitrifikasyon yapan mikroplar atık sudaki amonyak azotunu oksitleyebilir; demir veya kükürt çevrimindeki mikroplar da belirli kirletici ve maden drenajı koşullarında dönüşümlere katkıda bulunabilir. Etki, kirleticinin türüne ve sistem koşullarına bağlıdır.
c) Asidik koşullara uyumlu bazı demir ve kükürt oksitleyen bakteri veya arkeler, Fe2+ ve indirgenmiş kükürt bileşiklerini oksitleyebilir. Bu tepkimeler metal sülfürlerin çözünmesini kolaylaştırarak cevherden metal kazanımını artırabilir; her cevher ve mikroorganizma için aynı verim beklenmez.
Listede organik atıktan amonyak oluşumu, amonyağın ve nitritin oksitlenmesi, inorganik karbondan organik madde sentezi yer alıyor. Her tepkime farklı bir madde ve enerji ilişkisini temsil edebilir.

a) “Organik atık → NH3” dönüşümü hangi süreçtir; kemosentezle aynı şey midir?
b) Amonyağın nitrite, nitritin nitrata dönüşümü nasıl sınıflandırılır?
c) Bir organizmanın kemosentez yapması, organik atığı hiçbir koşulda NH3’e dönüştüremeyeceğini kanıtlar mı?
Organik azotlu atıklardan NH3 oluşması amonifikasyondur; nitrifikasyonun iki oksidasyon basamağı enerji sağlayabilir. Bir mikroorganizmanın birden fazla metabolik yeteneği bulunabileceğinden “kesinlikle yapamaz” genellemesi dikkatle kullanılmalıdır.
a) Bu dönüşüm amonifikasyondur: organik azot bileşikleri parçalanarak amonyak/amonyum oluşur. Kemosentezle aynı süreç değildir; kemosentetik ototrof organik karbon üretirken amonifikasyon azotlu organik maddelerin dönüşümünü açıklar.
b) Bunlar nitrifikasyonun ardışık oksidasyon basamaklarıdır. Bu oksidasyonlardan elde edilen enerjiyi kullanan kemolitoototroflar CO2’yi organik karbon kaynağı olarak fiksleyebilir.
c) Hayır. “Kesinlikle gerçekleştiremez” sonucu yalnız bu sınıflandırmadan çıkarılamaz; mikrobiyal metabolik yetenekler ve topluluklar çeşitlidir. Daha güvenli yorum, amonifikasyonun kemosentezin tanımlayıcı enerji üretim basamağı olmadığıdır. CO2 + H2O → glikoz biçimindeki denklem de enerji ve elektron kaynağını belirtmeden eksiktir.
Kemosentez yapan farklı prokaryotlar, enerji elde etmek için belirli indirgenmiş inorganik bileşikleri oksitleyebilir. Bir bileşiğin ortamda bulunması tek başına her türün onu kullanabildiğini göstermez.

a) Fe2+ oksidasyonu enerji üretimine nasıl bağlanabilir?
b) H2S ve NH3 nasıl enerji kaynağı olabilir?
c) Ca2+ neden Fe2+, H2S ve NH3 ile aynı grupta değerlendirilmez?
Fe2+, H2S ve NH3 uygun mikroorganizmalar için elektron vericisi olabilir. Ca2+ bu örneklerde redoksla enerji sağlayan bir verici değildir; hangi bileşiğin kullanılacağı mikroorganizmanın metabolizmasına bağlıdır.
a) Fe2+ elektron vererek Fe3+ hâline yükseltgenebilir. Uygun demir oksitleyen mikroplar bu elektron aktarımından enerji kazanıp ATP üretimini destekleyebilir.
b) H2S oksitlenerek kükürt ara ürünleri veya daha ileri oksidasyon ürünleri oluşturabilir. NH3’ün oksitlenmesi nitrifikasyonun başlangıç basamaklarından biridir. Her iki örnekte de kimyasal enerji redoks dönüşümüyle elde edilir.
c) Bu modelde Ca2+ kararlı +2 yükseltgenme basamağındadır ve tipik bir elektron vericisi olarak oksitlenmez. Bu nedenle enerji verici olarak sayılmaz. Fe2+, H2S ve NH3’ün kullanılabilmesi de canlı türüne ve çevre koşullarına bağlıdır.
Şemada ilk evrede O2 ile birlikte bir inorganik madde oksitleniyor; açığa çıkan enerji, ikinci evrede CO2’den besin sentezinde kullanılıyor. Bu, oksijen kullanan basitleştirilmiş bir modeldir.

a) Şemadaki 1. evrede hangi tepkime gerçekleşir ve hücreye ne sağlar?
b) 2. evrede CO2’nin besin moleküllerine dönüşmesi nasıl açıklanır?
c) “Her iki evrede de organik maddeler oksitlenir” ifadesi neden şemayla uyuşmaz?
İlk evrede indirgenmiş inorganik bileşiğin oksidasyonu kimyasal enerji sağlar; ikinci evrede bu enerji CO2 fiksasyonuna bağlanır. Diğer kemosentetik mikroplar farklı elektron alıcıları ve farklı ürünler kullanabilir.
a) İnorganik madde oksitlenir; şemada son elektron alıcısı olarak O2 gösterilmiştir. Bu redoks tepkimesinden açığa çıkan kimyasal enerji hücrenin ATP ve indirgeme gücü sağlamasına katkı verir.
b) CO2’deki inorganik karbon indirgenerek organik moleküllere bağlanır. İlk evrede sağlanan enerji ve indirgeme gücü bu biyosentezi destekler.
c) Şemanın ilk evresinde oksitlenen madde inorganik bir bileşiktir; ikinci evre ise CO2’den organik madde oluşturan yapım basamağıdır. Dolayısıyla iki evreyi de organik madde oksidasyonu olarak tanımlamak yanlıştır. O2 kullanımı da bu örnek şemaya özgüdür; bütün kemosentetik yollar için zorunlu değildir.
Derin deniz tabanından alınan bir örnekte pigment, inorganik madde, ATP ve organik madde ölçümleri birlikte inceleniyor.
Tabloyu ve görseli inceleyerek soruları yanıtlayınız.
| Ölçüm | Başlangıç | Son ölçüm |
|---|---|---|
| Işık | Ulaşmıyor | Ulaşmıyor |
| Klorofil pigmenti | Tespit edilmedi | Tespit edilmedi |
| H₂S | 8 | 3 |
| CO₂ | 7 | 4 |
| ATP | 2 | 8 |
| Organik madde | 1 | 6 |

I. H₂S ve ATP ölçümlerini birlikte değerlendirerek enerji kazanımı hakkında ne çıkarabilirsiniz?
II. CO₂ azalırken organik madde artması, CO₂'nin süreçteki rolünü nasıl açıklar?
III. Bu örnekte üretim yapan canlıların beslenme biçimini hangi gerekçeyle sınıflandırırsınız?
IV. Kemosentez yorumunu desteklemek için ışığın ulaşmaması ve klorofilin bulunmaması dışında hangi ölçümler daha güçlü kanıt sunar?
Kanıtları birlikte yorumlama başlığında kemosentez, deney sonuçları ve günlük yaşamdan ortam örnekleriyle ele alınır. Tablodaki değerler model ölçümlerdir; çıkarımlar verilen koşullarla sınırlı tutulmalıdır.
I. H₂S azalırken ATP yükselmiştir. Bu gözlem, H₂S'nin oksidasyonuyla açığa çıkan enerjinin ATP üretiminde kullanılabildiği fikriyle uyumludur.
II. CO₂ organik moleküllerin yapımında karbon kaynağı olarak kullanılmış olabilir; bu örnekte CO₂ azalırken organik madde artmıştır.
III. İnorganik maddelerin tüketilmesi, ATP artışı ve CO₂ kullanımıyla organik madde oluşması birlikte değerlendirildiğinde kemoototrof beslenme ile uyumludur.
IV. H₂S'nin azalması, ATP'nin artması, CO₂'nin azalması ve organik maddenin artması birlikte daha doğrudan süreç kanıtı sunar. Yalnızca karanlık ve klorofil yokluğu tek başına yeterli olmaz.
Oksijensiz çamurdan alınan arke kültürleri aynı süre ve sıcaklıkta inceleniyor. Işık ve inorganik maddelerin bulunma durumu değiştirilmiş.
Tabloyu ve görseli inceleyerek soruları yanıtlayınız.
| Kültür | Işık | İnorganik maddeler | Yeni organik madde | Metan üretimi |
|---|---|---|---|---|
| A | Yok | Var | 6 | 5 |
| B | Var | Var | 6 | 5 |
| C | Yok | Sınırlı | 2 | 1 |

I. A ve B kültürlerini karşılaştırarak ışığın ölçülen sonuçlarla ilişkisini açıklayın.
II. İnorganik maddeleri sınırlı olan C kültürünün sonuçları A ile nasıl farklıdır?
III. Metan ölçümü ile organik madde artışı bu örnekte hangi gözlemleri birlikte değerlendirmeyi sağlar?
IV. Bu örnek, ışık olmadan besin sentezi konusunu nasıl destekler? Verilerin sınırını da belirtin.
Metan üreten arkeler başlığında kemosentez, deney sonuçları ve günlük yaşamdan ortam örnekleriyle ele alınır. Tablodaki değerler model ölçümlerdir; çıkarımlar verilen koşullarla sınırlı tutulmalıdır.
I. A ve B'de ışık farklı olmasına rağmen organik madde ve metan ölçümleri aynıdır; bu örnekte ışık, üretimin koşulu değildir.
II. C'de yeni organik madde ve metan üretimi daha düşüktür. Sonuçlar, incelenen koşullarda inorganik maddelerin önemine işaret eder.
III. İki ölçüm, arke kültüründe organik madde oluşumu ile metan üretiminin aynı deney boyunca nasıl değiştiğini gösterir; tek başına aralarında neden-sonuç ilişkisi kurmaz.
IV. Karanlıkta da organik madde artışı gözlenmesi, ışık kullanılmadan üretim yapılabileceğini destekler. Sonuçlar bu kültür ve deney koşullarıyla sınırlıdır.
CO₂ bulunan dört kültürde ışık ve H₂S koşulları değiştirilerek klorofil durumu ile organik madde artışı ölçülüyor.
Tabloyu ve görseli inceleyerek soruları yanıtlayınız.
| Kültür | Klorofil | Işık (lüks) | H₂S | Organik madde artışı |
|---|---|---|---|---|
| A | Var | 0 | Yok | 1 |
| B | Var | 800 | Yok | 8 |
| C | Yok | 0 | Var | 7 |
| D | Yok | 800 | Var | 7 |

I. A ve B kültürlerinin sonuçları ışık ile organik madde artışı arasındaki ilişkiyi nasıl gösterir?
II. C ve D kültürlerinde ışık düzeyi farklı olmasına rağmen sonuçların benzer olmasını açıklayın.
III. Klorofil, ışık ve H₂S verilerini birlikte kullanarak A-B ile C-D kültür gruplarının enerji kazanma biçimlerini karşılaştırın.
IV. Dört kültürde de CO₂ bulunduğuna göre bu maddenin organik madde sentezindeki ortak rolü nedir?
Kemosentez ve fotosentezi karşılaştırma başlığında kemosentez, deney sonuçları ve günlük yaşamdan ortam örnekleriyle ele alınır. Tablodaki değerler model ölçümlerdir; çıkarımlar verilen koşullarla sınırlı tutulmalıdır.
I. A ve B'de klorofil vardır. Işık alan B kültüründe artış 8, karanlıktaki A'da 1 birimdir; bu grupta ışık üretimi desteklemiştir.
II. C ve D'de klorofil yoktur, H₂S vardır. Işık düzeyi değişse de organik madde artışı 7 birimdir; H₂S oksidasyonundan sağlanan kimyasal enerji ışık olmadan da üretimi destekleyebilir.
III. A-B grubunda klorofil ve ışıkla ilişkili üretim görülür. C-D grubunda H₂S bulunan karanlık kültürde de üretim gerçekleşir; sonuçlar bu grubun kimyasal enerji kullandığıyla uyumludur.
IV. CO₂ her iki süreçte de organik moleküllerin karbonunu sağlayabilir.
Derin bir mağaradan alınan kemosentetik kültürde ışık düzenli aralıklarla açılıp kapatılıyor. H₂S, CO₂ ve sıcaklık sabit tutuluyor.
Tabloyu ve görseli inceleyerek soruları yanıtlayınız.
| Süre (saat) | Kültüre ulaşan ışık (lüks) | H₂S düzeyi | Organik madde sentez hızı (göreli) |
|---|---|---|---|
| 0 | 0 | 5 | 4,0 |
| 6 | 0 | 5 | 4,1 |
| 12 | 800 | 5 | 4,0 |
| 18 | 0 | 5 | 3,9 |
| 24 | 0 | 5 | 4,0 |

I. Işık miktarı değişirken organik madde sentez hızında belirgin bir değişim görülüyor mu?
II. H₂S ve CO₂'nin sabit tutulması, ışık etkisini değerlendirmeye nasıl yardımcı olur?
III. Bu gözlemler kemosentezin gece ve gündüz gerçekleşebilmesi hakkında ne düşündürür?
IV. H₂S ve CO₂ de deney boyunca değişseydi sonuçları yorumlamak neden zorlaşırdı?
Gündüz ve gece üretim başlığında kemosentez, deney sonuçları ve günlük yaşamdan ortam örnekleriyle ele alınır. Tablodaki değerler model ölçümlerdir; çıkarımlar verilen koşullarla sınırlı tutulmalıdır.
I. Hayır. Işık sıfırken ve 800 lüks olduğunda sentez hızı yaklaşık 4 göreli birimde kalmıştır.
II. Diğer maddeler sabit olduğundan, sonuçlardaki değişimin ışıkla ilişkili olup olmadığını değerlendirmek kolaylaşır.
III. Bu koşullarda ışık değişmesine rağmen üretim sürmüştür. Kemosentetik canlılar oksidasyondan enerji sağlandığı sürece ışığa bağlı kalmadan gece gündüz besin üretebilir.
IV. Birden fazla etken aynı anda değişirse sentez hızındaki farkın ışık, H₂S veya CO₂ değişiminden hangisine bağlı olduğu ayırt edilemez.
Okyanusların çok derin bölgelerine Güneş ışığı ulaşmaz. Buna rağmen hidrotermal bacaların çevresinde üreticiler ve bu üreticilere bağlı olarak yaşayan çok sayıda canlı bulunabilir. Bu durum, organik besin üretiminin her zaman ışık enerjisine bağlı olmadığını gösteren önemli bir örnektir.
Bütün üreticiler aynı enerji kaynağını kullanmaz. Fotoototroflar ışık enerjisinden, kemoototroflar ise bazı inorganik maddelerin oksitlenmesi sırasında açığa çıkan kimyasal enerjiden yararlanır.
Bu nedenle Güneş ışığının ulaşmadığı derin deniz ortamlarında bile üretime dayalı ekosistemler oluşabilir.
► Güneş ışığının ulaşamadığı okyanusların derin bölgelerinde yaşam oldukça sınırlıdır. Ancak 1970'li yıllarda, Galapagos Adaları yakınlarında deniz seviyesinden 1.600 metre derinlikte, birçok canlı türünün volkanik bacalar etrafında yaşadığı keşfedilmiştir.
► Bu canlılar, güneş ışığı olmadan yaşamlarını sürdürmekte ve kemosentez adı verilen bir süreçle enerji üretmektedir.
► Kemosentez; klorofile sahip olmayan bazı ototrof prokaryotların, güneş ışığı yerine inorganik maddeleri oksitleyerek enerji elde ettiği bir biyokimyasal süreçtir.
► Bu kimyasal enerji, ATP ve NADPH üretiminde kullanılır. Sonra organik madde sentezi gerçekleştirilir.
► Kemosentezde sentezlenen ATP oksidatif fosforilasyon ile elde edilir.
► Kemosentez sırasında gerekli olan kimyasal enerji; bazı inorganik moleküllerin oksitlenmesi sonucu elde edilir. Bu inorganik moleküller; hidrojen sülfür (H₂S), amonyak (NH₃), demir (Fe²⁺), nitrit (NO₂⁻), kükürt (S) gibi bileşiklerdir.
Öğrenci Plus
Bu çalışmanın açıklamalı çözümüne Öğrenci Plus ile erişebilirsiniz.
Paketleri inceleKemosentezin Azot Döngüsündeki Rolü
► Bitkiler, havadaki karbondioksiti (CO₂) bağlayarak organik bileşikler sentezleyebilirken, atmosferde bulunan azot gazını (N₂) doğrudan kullanamazlar.
► Gelişimleri için büyük önem taşıyan azot, bitkiler tarafından azotlu bileşikler hâlinde topraktan alınır.
► Bu sürecin temel taşı, doğada azot döngüsünün gerçekleşmesidir.
Kemosentetik Bakteriler; topraktaki azotlu organik maddeleri bitkilerin kullanabileceği nitrat ve nitrit gibi bileşiklere dönüştürür.
Bu süreçte;
Amonyak (NH₃): Çürükçül organizmalar tarafından organik maddelerden elde edilir.
Amonyum (NH₄⁺): NH₃’ye H⁺ iyonlarının eklenmesiyle oluşur.
Nitrifikasyon: Kemosentetik bakteriler amonyağı nitrata ve nitrite dönüştürerek bitkilerin kullanımına sunar.
Denitrifikasyon: Denitrifikasyon bakterileri, toprakta fazla bulunan nitratı (NO3) parçalayarak azot gazına (N₂) çevirirler ve atmosfere geri kazandırırlar. Bu süreçle doğadaki azot döngüsü tamamlanmış olur.

► Atmosferde yüksek oranda serbest azot gazı bulunmasına rağmen bitkiler bundan doğrudan faydalanamzlar.
► Bitkiler azotu nitrat (NO3-) ve amonyum (NH4+) iyonları şeklinde doğrudan topraktan alabilirler.
► Azotun bitkilerin kullanabileceği hâle gelme sürecinde çürükçüller(saprotrofik) ve kemosentetik bakteriler rol oynar.
► Çürükçüller, doğadaki ölü hayvan ve bitki gibi organik atıkları ayrıştırarak bunların yapısında bulunan azotlu bileşikleri (amino asitler, nükleik asitler vb.) NH3'e dönüştürür.
► Bitkiler, NH3, NO2 ve serbest azot gazını (N2) 'yi doğrudan kullanamazlar.
Azot Döngüsünün Gerçekleşme Basamakları
► Canlıların ölü ve organik atıkları çürükçüller tarafından (bazı bakteri ve küf mantarları) NH3'e kadar ayrıştırılır.
► Kemosentetikler oksitleme olayı ile NH3'ü NO2'ye, NO2'yi de NO3'e dönüştürürler.
► NH3'ün nitrat ve nitrat tuzlarına dönüştürülmesinde; nitrosomonas ve mikrobacter cinsi bakteriler görev alır.
► Eğer NH3 toprakta bulunuyorsa; NH3'e H+ katılarak önce NH4 oluşturulur. Daha sonra bu amonyumu kemosentetik bakteriler nitrifikasyon ile nitrit ve nitrat tuzlarına dönüştürürler.
► Bu amonyum ve nitrat tuzları ise bitki tarafından köklerle alınarak kullanılır.
► Bu dönüşümler sırasında kimyasal enerji açığa çıkar. Her iki bakteri türü bu dönüşümlereden elde ettiği kimyasal enerji ile ATP sentezler. Bu ATP'lerde kemosentez olayında kullanılır.

Kemosentetiklerin Endüstriyel Alanda Kullanımı
► Kemosentetik arkelerin büyük bir kısmı yüksek tuzluluk, düşük oksijen yoğunluğu, yüksek sıcaklık, yüksek ya da düşük pH gibi zor koşullarda yaşarlar.
► Bu canlılardan elde edilen zor koşullara dayanıklı enzimler, endüstride kullanılmaktadır.
► Kemosentetik bakterilerden birçok alanda yararlanılır. Bunlar;
1. Metallerin etkisiyle kirlenmiş suların kullanılabilir hâle getirilmesinde,

2. Boya endüstrisinde ve arıtma tesislerinde atık suların temizlenmesinde,
3. Kalitesi düşük metal cevherlerin zenginleştirilmesinde,
4. Çöplerin ayrıştırılmasında,
5. Biyoyakıt ve biyogaz üretiminde,
6. Arıtma sistemlerinde metanojenlerin ürettiği metanın sanayide enerji kaynağı olarak kullanılmasında,
7. Metan gazının sıvılaştırılması ile elde edilen yakıtla seraların ısıtılmasında,
8. Biyogaz üretimi sırasında oluşan amonyak ve fosfatlı bileşiklerin gübre ve hayvan yemi olarak kullanılmasında faydalanılır.


Bataklık bölgelerinin çürük yumurta gibi kokması, madenciliğe bağlı olarak gelişen asidik maden sahaları gibi olumsuz durumlar çok yaygın çevre problemleridir. Bu olayların nedenleri ile ilgili düşüncelerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
Bataklık bölgelerinde çürük yumurta kokusunun kaynağı, hidrojen sülfür (H₂S) gazıdır. Bu gaz, organik maddelerin anaerobik (oksijensiz) ortamda ayrışması sırasında sülfat indirgenmesi yapan bakteriler tarafından üretilir. Süreç şu şekilde açıklanabilir:
Oksijensiz Ortam:
Bataklık bölgelerinde oksijen miktarı sınırlıdır. Bu ortam, anaerobik bakterilerin aktif hale gelmesi için uygundur.
Organik Maddenin Çürümesi:
Bataklık bölgelerinde ölü bitki ve hayvan kalıntıları birikir. Bu organik maddeler bakteriler tarafından parçalanır.
Sülfat İndirgenmesi:
Sularda bulunan sülfat (SO₄²⁻) iyonları, sülfat indirgeme
Ücretsiz önizleme burada bitti
Asıl konu anlatımının ilk %30’unu okudunuz. Konu metninin devamını okumak ve etkinlik, performans görevi ile kontrol noktası çözümlerini görmek için abone olun.
Konu anlatımının tamamını açÖğrencilerimizin TYT (Temel Yeterlilik Testi) ve AYT (Alan Yeterlilik Testi) gibi sınavlara hazırlanırken kullanabilecekleri bilgileri sunuyoruz. Biyoloji konularında güçlü bir temel oluşturmak ve sınav başarınızı artırmak için doğru adrestesiniz!
Hasanefendi - Ramazan Paşa Mah.1921 Sok.No:24/A Efeler-Aydın
destek@biyolojihikayesi.com
+90.555.608 59 45
©
Biyoloji Hikayesi.
Tüm Hakları Saklıdır. Tasarım:
Biyoloji Hikayesi
Dağıtım:
Rolpa Bilişim Pazarlama Yönetim Sistemleri
🔒