Hastalıklar ve Engellilik
► Sağlık, yaşam kalitesinin temel unsurlarından biridir. Vücudumuzda ortaya çıkan bazı değişiklikler sağlık sorunlarının erken belirtileri olabilir.
► Vücudun herhangi bir bölümünde beklenmedik bir şişlik, uzun süre geçmeyen öksürük, ani kilo kaybı veya uzun süreli hâlsizlik gibi değişiklikler dikkatle izlenmelidir.
► Hastalıkların erken fark edilmesi, tedavi sürecinin daha etkili yürütülmesine ve bireyin yaşam kalitesinin korunmasına katkı sağlayabilir.
► Sağlık teknolojilerindeki gelişmeler ve sağlık konusunda farkındalığın artması sayesinde birçok hastalığın erken dönemde teşhis edilmesi mümkün hâle gelmiştir.
1. Enfeksiyon Hastalıkları
► Enfeksiyon hastalıkları; virüs, bakteri, mantar veya parazit gibi hastalık etkenlerinin vücuda girip çoğalması ve doku ya da organlara zarar vermesi sonucunda ortaya çıkar.
Enfeksiyon hastalıklarına örnekler:
- Grip,
- COVID-19,
- Hepatit B,
- Tüberküloz,
- Bakteriyel ishaller.
► Hastalık etkenleri; hava yoluyla, damlacıklarla, doğrudan temasla, kirli su ve gıdalarla veya vektörler aracılığıyla bulaşabilir.
Enfeksiyon zinciri, hastalık etkeninin kaynağından çıkarak uygun bir bulaşma yolu ile giriş kapısından duyarlı konağa ulaşması ve burada çoğalmasına kadar devam eden süreci ifade eder.
Enfeksiyon zincirinin temel halkaları şunlardır:
- Enfeksiyon etkeni,
- Enfeksiyonun kaynağı,
- Kaynaktan çıkış,
- Bulaşma yolu,
- Giriş kapısı,
- Duyarlı konak.
► Enfeksiyon zincirinin herhangi bir halkasının kırılması, hastalığın yayılmasının önlenmesine yardımcı olur.
Enfeksiyon hastalıklarından korunmada;
- Aşılama,
- Hijyen kurallarına uyma,
- Güvenli içme suyu kullanma,
- Hijyenik koşullarda hazırlanmış gıdaları tüketme,
- Gerekli durumlarda maske ve mesafe uygulamalarına dikkat etme
önem taşır.
2. Kardiyovasküler Hastalıklar
► Kardiyovasküler hastalıklar, kalp ve damar sistemini etkileyerek yaşam kalitesini düşürebilen hastalıklardır.
Başlıca örnekleri:
- Koroner arter hastalığı,
- Hipertansiyon,
- Kalp yetmezliği,
- İnmedir.
► Damar tıkanıklığı, yüksek tansiyon, sağlıksız beslenme, hareketsizlik ve stres önemli risk faktörleri arasındadır.
► Kardiyovasküler hastalıklar bulaşıcı değildir.
Bu hastalıkların riskini azaltmak için;
- Düzenli fiziksel aktivite yapılması,
- Sağlıklı beslenme alışkanlıklarının geliştirilmesi,
- Stresin kontrol edilmesi,
- Alkol, tütün ve tütün ürünlerinden uzak durulması
önemlidir.
3. Kanser
► Kanser, hücrelerin bulundukları dokuda kontrolsüz biçimde çoğalmasıyla ortaya çıkan hastalık grubunun genel adıdır.
► Bazı kanserlerde oluşan hücreler vücudun farklı bölgelerine yayılabilir.
Yaygın kanser türlerinden bazıları:
- Meme kanseri,
- Akciğer kanseri,
- Prostat kanseri,
- Kolorektal kanserdir.
► Genetik yatkınlık, tütün ürünleri, radyasyon ve HPV gibi bazı virüsler kanser açısından risk faktörleri arasında yer alabilir.
► Kanser bulaşıcı bir hastalık değildir. Ancak bazı enfeksiyonlar belirli kanser türlerinin gelişme riskini artırabilir.
► Düzenli taramalara katılmak, risk faktörlerinden kaçınmak ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları geliştirmek erken tanı ve korunma açısından önemlidir.
| Önemli: Hastalık belirtilerinin erken fark edilmesi ve gerektiğinde sağlık kuruluşlarına başvurulması, tanı ve tedavi süreçlerinin zamanında başlamasına katkı sağlar. |
4. Şeker Hastalığı (Diyabet)
► Diyabet, kandaki glikoz düzeyinin normalin üzerine çıkmasıyla ortaya çıkan kronik bir hastalıktır.
Diyabetin üç temel türü vardır:
- Tip 1 diyabet,
- Tip 2 diyabet,
- Gebelik diyabeti.
► Diyabetin temelinde insülin hormonunun yetersizliği veya vücutta yeterince etkili kullanılamaması bulunabilir.
► Özellikle Tip 2 diyabette genetik yatkınlık ve yaşam tarzıyla ilişkili etkenler hastalığın gelişiminde önemli rol oynar.
► Diyabet bulaşıcı değildir.
Diyabetin yönetiminde;
- Sağlıklı beslenme,
- Düzenli fiziksel aktivite,
- Kan şekeri takibi,
- Düzenli doktor kontrolü
önemlidir.
5. Kalıtsal Hastalıklar
► Kalıtsal hastalıklar, genetik materyalde meydana gelen bozukluklarla ilişkili hastalıklardır ve bazıları nesiller boyunca aktarılabilir.
Kalıtsal hastalıklara örnek olarak;
- Kistik fibrozis,
- Orak hücre anemisi,
- Duchenne kas distrofisi,
- Fenilketonüri
verilebilir.
► Bazı kalıtsal hastalıklar çekinik genler aracılığıyla taşınır.
► Akraba evliliklerinde benzer genlerin bir araya gelme olasılığı
