Harekete Dayalı Tepki
İnsan vücudunda hareket; kemik, kıkırdak, eklem ve kas dokularının birbiriyle eş güdümlü çalışmasıyla gerçekleşir. Bu yapıların oluşturduğu destek ve hareket sistemi yalnızca hareketi sağlamakla kalmaz; vücuda destek ve şekil verir, iç organları korur, kasların tutunması için yüzey oluşturur, kan hücrelerinin üretimine katkı sağlar ve bazı minerallerin depolanmasında görev alır.
1.9.1. Kemik, Eklem ve Kasların Hareketteki Rolü
Kemik Doku
İskelet sistemi kemik dokudan meydana gelir. Kemik doku, kemik hücreleri ile hücreler arası maddeden oluşur. Kemik dokunun ara maddesine osein denir.
- Oseinin organik kısmında kolajen lifler ve çeşitli proteinler bulunur.
- İnorganik kısmında kalsiyum, fosfat, kalsiyum florür, kalsiyum karbonat, potasyum ve magnezyum gibi mineraller yer alır.
Kemik dokunun hücreleri osteosit olarak adlandırılır. Osteositler, osein içindeki lakün adı verilen boşluklarda bulunur ve sitoplazmik kanalcıklarla birbirleriyle bağlantı kurar.
Sert (Sıkı) ve Süngerimsi Kemik Doku
Kemik doku yapısına göre sert (sıkı) kemik doku ve süngerimsi kemik doku olmak üzere iki kısımda incelenir.
Sert (sıkı) kemik doku, kemiklerin dış kısmında bulunan sert tabakadır. Bu doku osteon adı verilen silindirik yapıların bir araya gelmesiyle oluşur. Osteonların merkezinde Havers kanalı bulunur; bu kanallardan kan damarları ve sinirler geçer. Havers kanalları, kısa ve enine uzanan Volkmann (Folkman) kanalları ile birbirine bağlanır.
Süngerimsi kemik doku, genel olarak sert kemik dokunun altında bulunur ve gözenekli bir yapıya sahiptir. Bu boşluklarda kırmızı kemik iliği bulunur. Kırmızı kemik iliği kan hücrelerinin üretiminde görev yapar. Süngerimsi kemik dokuda Havers ve Volkmann kanalları bulunmaz.
Periost
Kemiklerin dış yüzeyini periost adı verilen bağ doku yapısındaki zar örter. Periost kan damarları ve sinirler içerir. Yeni kemik hücrelerinin üretimi, kemiğin kalınlaşması, yenilenmesi ve onarılması periostun temel görevleri arasındadır.
Kemik Çeşitleri
İskeletteki kemikler şekillerine göre uzun, kısa, yassı ve düzensiz kemikler olmak üzere dört grupta incelenir.
Uzun kemikler: Boyu eninden fazla olan kemiklerdir. Dış yüzeylerinde sert kemik doku, uç kısımlarında süngerimsi kemik doku bulunur. Uzun kemiğin orta kısmındaki ilik boşluğunda sarı kemik iliği yer alır. Kemiğin uç kısmı ile gövdesi arasında kıkırdak dokudan oluşan epifiz plağı bulunur. Epifiz plağı kemiğin boyca uzamasında etkilidir; gelişimini tamamlayan bireylerde zamanla kemikleşir ve boyca uzama durur. Pazu, ön kol, arka kol, uyluk, kaval, baldır ve parmak kemikleri uzun kemiklere örnektir.
Kısa kemikler: Boyu ve genişliği yaklaşık olarak eşit olan kemiklerdir. El ve ayak bilek kemikleri bu gruba örnektir. Dışta periost ve sert kemik doku, içte ise süngerimsi kemik doku bulunur.
Yassı kemikler: Levhaya benzer görünümdedir. Kürek,
