Endokrin Sisteminin Homeostazi İşlevi
Endokrin sistem; vücudun büyüme, gelişme, metabolizma, su ve elektrolit dengesi, kan basıncı, kan glikozu, kalsiyum dengesi, üreme, stres tepkileri ile açlık ve tokluk gibi birçok yaşamsal sürecini hormonlar aracılığıyla düzenler.
Endokrin sistemi; hipofiz, tiroid, paratiroid, böbrek üstü bezleri ve eşeysel bezler gibi bezlerin yanında pankreas, yağ dokusu ve mide-bağırsak sistemi gibi hormon üreten yapı ve organlar oluşturur. Salgılanan hormonlar kan yoluyla taşınır ve yalnızca kendilerine uygun reseptörleri taşıyan hedef hücrelerde etkili olur.
Hormonların etki başlama hızları ve etki süreleri aynı değildir. Örneğin adrenalin birkaç saniye içinde salgılanıp etkisini gösterebilirken büyüme hormonunun bazı etkileri daha uzun sürede belirginleşebilir. Hormonların kandaki miktarlarının normalden az ya da fazla olması homeostazinin bozulmasına yol açabilir.
Hipofiz Bezi ve Hipotalamus
Hipofiz bezi, sinir sistemi ile endokrin sistem arasında koordinasyon kurulmasına katkı sağlar. Kan basıncı, enerji, elektrolit ve su dengesi ile büyüme ve gelişme gibi homeostatik süreçlerin düzenlenmesinde önemlidir.
Hipofiz bezi ön hipofiz ve arka hipofiz olmak üzere iki lobdan oluşur. Hipotalamus ön hipofizi nörohormonlarla, arka hipofizi ise sinirsel yollarla kontrol eder. Ön hipofiz kendi hormonlarını üretirken arka hipofizden kana verilen ADH ve oksitosin hipotalamusta üretilir.
Hipofizle İlişkili Başlıca Hormonlar
- STH (Somatotropik hormon) - GH (Büyüme hormonu): Pek çok dokuda hücre sayısının ve hücre boyutunun artmasını destekler; kemik ve kas gibi bazı hücrelerin farklılaşmasına ve protein sentezinin artmasına katkı sağlar.
- TSH (Tiroid uyarıcı hormon): Tiroid bezini uyararak tiroksin hormonunun kana verilmesini düzenler.
- ACTH (Adrenokortikotropik hormon): Böbrek üstü bezinin kabuk bölümünü uyarır; aldosteron, kortizol ve eşey hormonlarının salgılanmasının kontrolüne katkı sağlar.
- FSH (Folikül uyarıcı hormon): Erkeklerde sperm üretimini, dişilerde yumurta oluşumunu destekler.
- LH (Lüteinleştirici hormon): Dişilerde ovulasyonu sağlar; erkeklerde testisleri uyararak testosteron üretimini destekler.
- LTH (Prolaktin): Memelilerd
