Bitkilerin Yapısı
► Bitkiler, ekosistemlerin temel yaşam kaynağıdır. Fotosentez yoluyla besin ve oksijen sağlayarak yaşamın devamlılığını mümkün kılarlar.
► Ayrıca, toprak erozyonunu önler, su döngüsünü düzenler ve birçok canlının barınma alanını oluştururlar. Ekosistemlerin sürdürülebilirliği ve biyoçeşitliliğin korunması için bitkilerin varlığı hayati önem taşır.
► Dünya genelinde binlerce bitki türü (325.000'den fazla olduğu düşünülmektedir), insanların günlük yaşamlarında çeşitli gereksinimlerini karşılar.
► Yiyecek, içecek, ilaç, baharat, yağ, yakacak, lif ve boya gibi pek çok alanda bitkilerden faydalanılır.
► Örneğin, pirinç, buğday ve mısır gibi tahıllar temel gıda maddeleridir. Kahve ve çay gibi içecekler, bitkisel ürünlerden elde edilir. Tıbbi bitkiler ise hastalıkların tedavisinde kullanılarak modern tıbbın önemli bir parçası olmuştur.
► Ülkemiz Türkiye, tarihi ve kültürel zenginliğinin yanı sıra biyolojik çeşitlilik açısından da oldukça önemli bir konuma sahiptir.
► Türkiye'nin her bölgesinde binlerce bitki türü yetişir. Bu bitkilerin yaprak, kök, çiçek, meyve ve tohumlarından çeşitli şekillerde faydalanılır.
Çiçekli Bir Bitkinin Temel Kısımlarının Yapısı ve Görevleri
► Karasal ortama uyum sağlamış bitkilerde iki organ sistemi bulunur. Bu sistemler toprak üstü ve toprak altı sistemlerdir.
► Toprak altı organ sistemine kök sistemi
► Toprak üstü organ sistemine; sürgün sistemi denir.
Kök sistemi; bitkiyi toprağa bağlar, bitkinin topraktan su ve mineral almasını sağlar. Ayrıca hormon üretimi de sağlar. Kökler fotosentez yapamaz. Besin ihtiyacını sürgün sisteminden karşılar. Sürgün sistemi ise kökten gelecek su ve minerallere ihtiyaç duyar.
► Havuç, turp ve kereviz gibi besin depolayabilen bitkilerin toprak altı gövdelerinde, sürgün sisteminde fotosentez ile üretilen organik besinler depolanır. Bu bitkilerin köklerine Yumru Kök denir.
► Bu yumru kökler besin maddelerini depoladığı için büyümüş halde bulunurlar.
► Kurak bölgelerde yetişen bitkilerin kökleri, su ve mineral alımını gerçekleştirmek için oldukça iyi gelişmiştir.
Sürgün sistemi; Bitkinin toprak üstünde bulunan gövde, dal, yaprak, çiçek ve meyveden oluşan kısmıdır.
► Sürgün sistemde bitkinin büyüme, depolama, fotosentez yapma, üreme, taşıma, destek verme ve hormon üretme gibi temel görevlerini yerine getiren yapıları bulunur.
► Dallar üzerinde bulunan tomurcuklar; farklılaşarak yeni dalları, yaprakları ve çiçekleri oluşturur.
Fotosentezin gerçekleştiği yapılar sürgün sistemde bulunur.

► Pek çok hayvan gibi bitkiler de hücreler, dokular ve organlardan oluşan bir organizasyona sahiptirler.
► Hücre; yaşamın temel birimidir.
► Doku; belli bir görevi yapmak üzere bir araya gelen, yapısal ve işlevsel olarak benzer hücrelerden oluşan hücre topluluğudur.
► Organ ise; farklı doku çeşitlerinin oluşturduğu özel görevleri gerçekleştiren yapılardır.

Bitkilerin Genel Özellikleri
► Tamamı çok hücrelidir.
► Ototrof canlılardır. Besin üretiminde ışık enerjisini kullanırlar.
► Kloroplast taşırlar. Klorofilleri kloroplast içindedir.
► Fotosentez yaparlar.
► Hücre çeperlerinin ana maddesi selülozdur.
► Glikozun fazlasını nişasta olarak depo ederler.
► Genellikle bir yere bağlı olduklarından yer değiştiremezler. (Bitkilerde hareket aktif değil pasif olarak gerçekleşir.)
1. Tam parazit bitkiler (küsküt otu, canavar otu gibi) kloroplast taşımazlar, fotosentez yapamazlar.
2. Ancak yarı parazit bitkilerden ökse otu gibi bitkiler kloroplast taşıdıkları için fotosentez yaparlar.
3. Bu bitkilerde gerçek kök yerine emeç denilen yapılar bulunur.
Konuya Ait Videolar
Konuya Ait Çıkmış Sorular
Şekil I deki genç bitki fidesi, ışığın sadece belirli bir yönden gelmesini sağlayan ve yerçekimi kuvvetinin yönünü değiştiren bir düzeneğe konarak büyümeye bırakıldığında, Şekil II deki yönelmeyi göstermiştir.

Bu yönelmeyi sağlayan düzenekteki ışığın geliş yönü ve yerçekimi kuvveti yönü aşağıdakilerin hangisinde gösterildiği gibidir? (Işığın gövdeye, yerçekimi kuvvetinin de köke pozitif yönelme sağla- dığı kabul edilecektir.)
(2000-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))
A.
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Yeşil bir bitkinin yaprağından sabah erken bir saatte şekildeki gibi belirli çapta dairesel bir kesi alınarak kurutulmuş ve tartılmıştır. Yaprağın geriye kalan kısmı akşama kadar bırakılmış ve fotosenteze devam etmesi sağlanmıştır. Kalan kısımdan, akşam saatinde, aynı çapta dairesel bir kesi alınıp kurutulmuş, tartılmış ve içindeki bileşikler analiz edilmiştir.
Buna göre, sabah alınan dairesel kesi ile akşam alınan dairesel kesi arasındaki fark, bu yaprak için aşağıdakilerin hangisi hakkında bilgi vermez?
(2001-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))
A. Ortama verilen oksijen miktarıDoğru Cevap İçin Tıklayınız...
Yaprak döken bir ağacın gövdesinin yerden h yüksekliğindeki bir noktasına uzun bir çivi, 2/3'ü dışarıda kalacak şekilde, öz bölgesine kadar çakılıyor.

Bu bitki 10 yıl sonra incelendiğinde,
I. Ağacın gövdesi dışında kalan çivi uzunluğunun aynı kaldığı,
II. Ağacın gövdesi dışında kalan çivi uzunluğunun azaldığı,
III. Uzayan ağaçta çivinin, h yüksekliğinden daha yukarıda olduğu,
IV. Ağacın uzamasına karşın çivinin, h yüksekliğinde kaldığı
Durumlarından hangileri gözlenir?
(2007-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))
A. Yalnız IDoğru Cevap İçin Tıklayınız...
Hidrojen atomları işaretlenmiş su verilen bir bitki geliştiğinde, işaretli hidrojene meyvedeki sükrozda rastlanıyor.
Bu işaretlenmiş su molekülleri meyveye ulaşıncaya kadar,
I. Soymuk boru,
II. Emici tüy,
III. Odun boru,
IV. Yaprak parankiması
Yapılarından hangi sırayla geçmiştir?
(2009-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))
A. I – II – III – IVDoğru Cevap İçin Tıklayınız...
Canlıların sudan karaya geçiş döneminde farklı sorunlar ortaya çıkmıştır. Bu sorunlara her canlı farklı uyumsal özellikler geliştirerek çözüm bulmaya çalışmıştır.
Aşağıdakilerden hangisi, bitkilerin karasal yaşama uyumu sonucunda ortaya çıkmamıştır?
(2009-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))
A. Gerçek köklerin oluşmasıDoğru Cevap İçin Tıklayınız...
Aşağıdaki olaylardan hangisinin gerçekleşmesi, bir bitkinin çiçekli bitki olduğuna karar vermek için kullanılabilir?
(2010-Yükseköğretime Geçiş Sınavı (YGS))
A. Fotosentez yapmasıDoğru Cevap İçin Tıklayınız...
Bitkilerde, aşağıdakilerin hangisinde verilen yapı, karşısındaki işlevi yapmaz?
(2012-Lisans Yerleştirme Sınavı-2 (LYS2))
A. Yapı → Mumsu tabaka, İşlev → Gaz alışverişini kolaylaştırmaDoğru Cevap İçin Tıklayınız...
Konu İle İlgili Sorular
Bitkilerde, aşağıdakilerin hangisinde verilen yapı, karşısındaki işlevi yapmaz?
(2012-Lisans Yerleştirme Sınavı-2 (LYS2))
A. Yapı → Mumsu tabaka, İşlev → Gaz alışverişini kolaylaştırmaDoğru Cevap İçin Tıklayınız...
Doğru Cevap: A
Açıklaması:
Bu soru bir karşılaştırma ve kavram bilgisi sorusudur. Öğrencinin bitkisel yapıların görevlerini doğru eşleştirme becerisini ölçer.
🌱 Kısaca Bilgi: Bitkilerde çeşitli yapılar, çevreye uyum sağlamak ve yaşamsal işlevlerini yürütmek için özel görevler üstlenir:
Mumsu tabaka (kütikula): Su kaybını azaltır, gaz alışverişini zorlaştırır.
Tüyler: Aromatik madde salgılayan türleri olabilir.
Hidatot: Fazla suyu sıvı halde dışarı atar (gutasyon).
Stoma hücresi: Gaz alışverişi sağlar; aynı zamanda kloroplast içerdiği için fotosentez yapabilir.
Salgı cepleri: Böcekleri çeker; tozlaşmaya katkı sağlayabilir.
🔎 Şık Analizi:
A) ❌ Yanlış: Mumsu tabaka gaz alışverişini kolaylaştırmaz, aksine azaltır. Su kaybını önler.
B) ✔ Tüyler bazı bitkilerde salgılayıcı görev üstlenebilir.
C) ✔ Hidatotlar fazla suyu atar.
D) ✔ Stoma bekçi hücrelerinde kloroplast vardır, fotosentez yapabilir.
E) ✔ Salgı cepleri bazı bitkilerde böcekleri cezbetmek için aroma üretir.
✅ Doğru Cevap: A) Yapı → Mumsu tabaka, İşlev → Gaz alışverişini kolaylaştırma Bu ifade yanlıştır çünkü mumsu tabaka gaz alışverişini azaltarak su kaybını önler.
Canlıların sudan karaya geçiş döneminde farklı sorunlar ortaya çıkmıştır. Bu sorunlara her canlı farklı uyumsal özellikler geliştirerek çözüm bulmaya çalışmıştır.
Aşağıdakilerden hangisi, bitkilerin karasal yaşama uyumu sonucunda ortaya çıkmamıştır?
(2009-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))
A. Gerçek köklerin oluşmasıDoğru Cevap İçin Tıklayınız...
Doğru Cevap: B
Açıklaması:
Fotosentez, bitkilerin karasal yaşama uyumuyla ilişkili değildir çünkü fotosentez sucul ortamda yaşayan bitkilerde de mevcuttur. Bu özellik, karasal yaşama özgü bir adaptasyon değil, bitkilerin genel bir yaşam fonksiyonudur.
Bitkilerde havanın neminin fazla olduğu ortamlarda sıvı halde su ve tuz atılmasını sağlayan yapı aşağıdakilerden hangisidir?
A. StomaDoğru Cevap İçin Tıklayınız...
Doğru Cevap: D
Açıklaması:
📘 Soru Hakkında Kısa Bilgi: Bu soru, bitkilerin fazla suyu nasıl ve hangi yapı ile attığını sorgulayan temel bir bilgi sorusudur. Bitkilerde suyun atılması genellikle terleme (buhar halinde) ile gerçekleşir. Ancak: Havanın nemli olduğu, Terlemenin azaldığı ortamlarda bitki, suyu sıvı halde atar. Bu olaya gutasyon denir. Bu sıvı, sadece sudan ibaret değil, bir miktar mineral tuz da içerir.
🧠 Soru Tipi: Bilgi Sorusu Bu soru, doğrudan yapı–görev eşleştirmesi bilgisi isteyen bir sorudur.
🔍 Şık Analizi:
A) Stoma ❌ Yanlış → Stomalar gaz alışverişini ve terlemeyi (buhar hâlinde su kaybı) sağlar. → Gutasyon (sıvı su atımı) stomadan yapılmaz.
B) Lentisel ❌ Yanlış → Özellikle odunsu gövdelerde bulunan küçük açıklıklardır. → Hava alışverişine izin verir, su atımıyla ilgisi yoktur.
C) Epidermis ❌ Yanlış → Bitkinin koruyucu dokusudur. → Hidatot, stoma gibi yapılar epidermisten farklılaşarak oluşur ama kendisi doğrudan atım yapmaz.
D) Hidatot ✅ Doğru → Yaprak kenarlarında bulunan özel açıklıklardır. → Sıvı su ve tuzların atılmasını sağlar. → Bu olaya gutasyon denir. ✔️ Doğru yapı budur.
E) Meristem ❌ Yanlış → Bölünür (üretici) dokudur. → Büyüme sağlar, atılım görevine sahip değildir.
Bitkilerde aşağıdaki hücre veya olaylardan hangisinin desteklik görevi yoktur?
A. Turgor basıncıDoğru Cevap İçin Tıklayınız...
Doğru Cevap: E
Açıklaması:
📘 Soru Hakkında Kısa Bilgi: Bu soru, bitkide hangi yapılar veya olayların desteklik sağladığını ölçmeye yönelik çok net bir bilgi sorusudur. Bitkiler, kendi ağırlıklarını taşımak ve dik durabilmek için bazı hücre ve yapılarla desteklik sağlar. Bu desteklik, bazen hücrelerin çeperlerinden, bazen de hücre içi basınçtan (turgor basıncı) kaynaklanır.
🧠 Soru Tipi: Bilgi Sorusu Bu soruda, hangi hücre veya olayın desteklik sağlayan bir işleve sahip olmadığını bilmemiz gerekiyor.
🔍 Şık Analizi:
A) Turgor basıncı ✅ Desteklik görevi vardır. → Canlı bitki hücrelerinde sitoplazmanın hücre çeperine yaptığı basınç, hücrenin dik durmasını sağlar. → Otlarda ve genç sürgünlerde önemli bir destek kaynağıdır.
B) Kollenkima ✅ Destek dokudur. → Genç bitkilerde, büyüyen organlara mekanik destek sağlar. → Canlı hücrelerden oluşur, çeperleri selüloz ve pektinle kalınlaşmıştır.
C) Sklerenkima lifleri ✅ Desteklik görevi vardır. → Kalın, ligninli hücre çeperlerine sahip ölü hücrelerdir. → Özellikle olgun dokularda dayanıklılık sağlarlar.
D) Taş hücreleri ✅ Desteklik sağlar. → Sklerenkimanın bir alt türüdür. → Özellikle sert kabuklu meyvelerde (armut, ceviz) görülür. → Mekanik destek sağlar.
E) Epidermis hücreleri ❌ Desteklik görevi yoktur. → Epidermis, koruyucu bir örtü dokudur. → Görevi: su kaybını önlemek, dış etkilere karşı korumak, stoma/hidatot oluşumuna zemin hazırlamak → Mekanik destek sağlamak gibi bir görevi yoktur. ✔️ Bu nedenle doğru cevap budur.
Şekil I deki genç bitki fidesi, ışığın sadece belirli bir yönden gelmesini sağlayan ve yerçekimi kuvvetinin yönünü değiştiren bir düzeneğe konarak büyümeye bırakıldığında, Şekil II deki yönelmeyi göstermiştir.

Bu yönelmeyi sağlayan düzenekteki ışığın geliş yönü ve yerçekimi kuvveti yönü aşağıdakilerin hangisinde gösterildiği gibidir? (Işığın gövdeye, yerçekimi kuvvetinin de köke pozitif yönelme sağla- dığı kabul edilecektir.)
(2000-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))
A.
Doğru Cevap İçin Tıklayınız...
Doğru Cevap: B
Hidrojen atomları işaretlenmiş su verilen bir bitki geliştiğinde, işaretli hidrojene meyvedeki sükrozda rastlanıyor.
Bu işaretlenmiş su molekülleri meyveye ulaşıncaya kadar,
I. Soymuk boru,
II. Emici tüy,
III. Odun boru,
IV. Yaprak parankiması
Yapılarından hangi sırayla geçmiştir?
(2009-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))
A. I – II – III – IVDoğru Cevap İçin Tıklayınız...
Doğru Cevap: C
Açıklaması:
İşaretli hidrojene sahip su moleküllerinin bitki tarafından alınıp meyveye ulaşması şu sırayla gerçekleşir:
II. Emici Tüy: Su ve çözünmüş mineraller, bitkinin köklerinde bulunan emici tüy hücreleri aracılığıyla topraktan alınır. Bu, suyun bitkiye giriş yaptığı ilk yapıdır.
III. Odun Boru (Ksilem): Emici tüylerden alınan su, ksilem (odun boruları) aracılığıyla köklerden gövdeye ve yapraklara doğru taşınır. Ksilem, suyun köklerden yapraklara taşınmasını sağlayan damarsal bir dokudur.
IV. Yaprak Parankiması: Ksilem yoluyla yapraklara taşınan su, burada fotosentez için kullanılır. Fotosentez sırasında suyun hidrojen atomları karbonhidratların (örneğin sükroz) sentezinde yer alır.
I. Soymuk Boru (Floem): Yapraklarda üretilen sükroz, floem (soymuk boruları) aracılığıyla bitkinin diğer organlarına, özellikle meyve gibi depolama organlarına taşınır.
Yaprak döken bir ağacın gövdesinin yerden h yüksekliğindeki bir noktasına uzun bir çivi, 2/3'ü dışarıda kalacak şekilde, öz bölgesine kadar çakılıyor.

Bu bitki 10 yıl sonra incelendiğinde,
I. Ağacın gövdesi dışında kalan çivi uzunluğunun aynı kaldığı,
II. Ağacın gövdesi dışında kalan çivi uzunluğunun azaldığı,
III. Uzayan ağaçta çivinin, h yüksekliğinden daha yukarıda olduğu,
IV. Ağacın uzamasına karşın çivinin, h yüksekliğinde kaldığı
Durumlarından hangileri gözlenir?
(2007-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))
A. Yalnız IDoğru Cevap İçin Tıklayınız...
Doğru Cevap: E
Aşağıdaki olaylardan hangisinin gerçekleşmesi, bir bitkinin çiçekli bitki olduğuna karar vermek için kullanılabilir?
(2010-Yükseköğretime Geçiş Sınavı (YGS))
A. Fotosentez yapmasıDoğru Cevap İçin Tıklayınız...
Doğru Cevap: C
Açıklaması:
Çiçekli bitkiler, tohumlarını meyve içinde oluşturan bitkilerdir.
- Meyve, çiçekli bitkilere özgü bir yapıdır ve döllenme sonrası yumurtalıkların gelişmesiyle oluşur.
- Bu nedenle bir bitkinin çiçekli bitki olup olmadığını anlamanın en kesin yolu, meyve oluşturup oluşturmadığını gözlemlemektir.
Aşağıda verilen yapılardan hangisi sürgün sistemi içerisinde bulunmaz?
A. YapraklarDoğru Cevap İçin Tıklayınız...
Doğru Cevap: D
Açıklaması:
📘 Soru Hakkında Kısa Bilgi: Bu soru, bitkilerin organ sistemlerini tanımaya yönelik çok temel ama önemli bir bilgi sorusudur. Bitkilerde iki temel organ sistemi vardır:
Kök sistemi: Toprak altında yer alır. Su ve mineral emilimi, bitkiyi toprağa bağlama görevini üstlenir.
Sürgün sistemi: Toprak üstünde kalan tüm yapılar bu sisteme aittir. Gövde, yaprak, çiçek ve meyve gibi yapılar sürgün sisteminin parçalarıdır.
🧠 Soru Tipi: Bilgi Sorusu Bu, doğrudan sınıflandırma ve tanım bilgisi isteyen bir sorudur.
🔍 Şık Analizi:
A) Yapraklar ✅ Sürgün sistemine aittir. → Fotosentez yapar, terleme ve gaz alışverişi sağlar.
B) Gövde ✅ Sürgün sistemine aittir. → Bitkinin dik durmasını sağlar, madde iletimini gerçekleştirir.
C) Meyve ✅ Sürgün sistemine aittir. → Tohumu korur ve yayılmasını sağlar. Çiçeklerin döllenmesinden sonra oluşur.
D) Kökler ❌ Sürgün sistemine ait değildir. → Kök sistemine aittir. → Su ve mineral alımı ile toprağa tutunma görevini üstlenir. ✔️ Bu nedenle doğru cevap budur.
E) Çiçekler ✅ Sürgün sistemine aittir. → Eşeyli üremeyi sağlar, meyve ve tohum oluşturur.

Yeşil bir bitkinin yaprağından sabah erken bir saatte şekildeki gibi belirli çapta dairesel bir kesi alınarak kurutulmuş ve tartılmıştır. Yaprağın geriye kalan kısmı akşama kadar bırakılmış ve fotosenteze devam etmesi sağlanmıştır. Kalan kısımdan, akşam saatinde, aynı çapta dairesel bir kesi alınıp kurutulmuş, tartılmış ve içindeki bileşikler analiz edilmiştir.
Buna göre, sabah alınan dairesel kesi ile akşam alınan dairesel kesi arasındaki fark, bu yaprak için aşağıdakilerin hangisi hakkında bilgi vermez?
(2001-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))
A. Ortama verilen oksijen miktarıDoğru Cevap İçin Tıklayınız...
Doğru Cevap: C
Öğrencilerimizin TYT (Temel Yeterlilik Testi) ve AYT (Alan Yeterlilik Testi) gibi sınavlara hazırlanırken kullanabilecekleri bilgileri sunuyoruz. Biyoloji konularında güçlü bir temel oluşturmak ve sınav başarınızı artırmak için doğru adrestesiniz!
Hasanefendi - Ramazan Paşa Mah.1921 Sok.No:24/A Efeler-Aydın
destek@biyolojihikayesi.com
+90.555.608 59 45
©
Biyoloji Hikayesi.
All Rights Reserved. Designed by
Biyoloji Hikayesi
Distributed By:
Rolpa Bilişim Pazarlama Yönetim Sistemleri