Bağımlılık
► Bağımlılık; bireyin biyolojik yapısı, psikolojik özellikleri ve sosyal çevresi arasındaki etkileşim sonucunda ortaya çıkabilen çok yönlü bir durumdur.
► Türkiye Bağımlılıkla Mücadele Eğitim Programı'nda bağımlılık, bireyin kullandığı bir nesne veya yaptığı bir eylem üzerindeki kontrolünü kaybetmesi olarak tanımlanmaktadır.
► Bu nedenle bağımlılık yalnızca fiziksel değil, psikolojik ve sosyal boyutları da bulunan bir sağlık problemidir.
► Bağımlılık geliştikçe bir maddeyi kullanma veya belirli bir davranışı sürdürme isteği kişinin günlük yaşamını, sorumluluklarını ve ilişkilerini etkileyebilir.
► Bağımlılığın etkileri yalnızca bireyle sınırlı kalmaz. Aile, okul, arkadaş çevresi ve toplum da bu süreçten etkilenebilir.
Yoksunluk Belirtileri
► Bağımlılık oluşturan madde veya davranış azaltıldığında ya da tamamen bırakıldığında bazı kişilerde yoksunluk belirtileri ortaya çıkabilir.
Kitapta yoksunluk belirtilerine;
- Huzursuzluk,
- Uykusuzluk,
- Öfke
örnek verilmektedir.
► Yoksunluk belirtilerinin özellikleri ve şiddeti kullanılan maddenin veya bağımlılık türünün özelliklerine göre değişebilir ve bazı durumlarda tıbbi izlem gerektirebilir.
Bağımlılık Döngüsü
► Bağımlılık bir anda ortaya çıkan tek aşamalı bir durum olmayabilir.
► Bağımlılık döngüsü, bağımlılık oluşturan madde veya davranışın ilk ortaya çıkışından başlayarak tekrarlanması ve zamanla süreklilik kazanması sürecini ifade eder.
► Merak, deneme, davranışın tekrarlanması ve kişinin kullanım üzerindeki kontrolünün giderek azalması bağımlılık sürecinin gelişmesinde etkili olabilir.
Bağımlılıkla İlgili Yaygın Yanılgılar
► Bağımlılık konusunda bazı yanlış düşünceler riskin fark edilmesini geciktirebilir.
| Yanlış Düşünce |
Doğru Yaklaşım |
| “Benim iradem güçlüdür, bağımlı olmam.” |
Bağımlılık yalnızca iradenin güçlü veya zayıf olmasıyla açıklanamaz. |
| “İstersem daha sonra yardım alırım.” |
Bağımlılık ilerledikçe yardım istemek zorlaşabilir; erken destek önemlidir. |
| “Yalnızca kullanan kişiye zarar verir.” |
Bağımlılık aileyi, sosyal çevreyi ve toplumsal yaşamı da etkileyebilir. |
| “Bir kereden bir şey olmaz.” |
İlk kullanım veya deneme davranışın tekrarlanmasının başlangıcı olabilir. |
| “Stres atmak için kullanıyorum.” |
Madde veya davranış stresi geçici olarak bastırabilir ancak stresin nedenini ortadan kaldırmaz. |
| “Hayatımı etkilemiyor.” |
Bağımlılığın olumsuz etkileri her zaman hemen fark edilmeyebilir. |
► Bağımlılık risklerini erken fark etmek ve ihtiyaç duyulduğunda destek istemek, bağımlılıkla mücadelede önemli bir adımdır.
Bağımlılık Türleri
► Bağımlılıklar ortaya çıkış biçimlerine göre iki temel grupta incelenir:
- Kimyasal Bağımlılıklar
- Davranışsal Bağımlılıklar
Kimyasal Bağımlılıklar
► Kimyasal bağımlılık, bireyin alkol, tütün veya bazı kimyasal maddeleri kontrolsüz ve sürekli biçimde kullanması sonucunda bu maddelere karşı bağımlılık geliştirmesidir.
1. Alkol Bağımlılığı
► Alkol bağımlılığı; alkol kullanımına bağlı olarak fizyolojik, davranışsal ve bilişsel değişikliklerle seyreden, kronik ve tekrarlayıcı özellik gösterebilen ve müdahale edilmediğinde ilerleyebilen bir hastalıktır.
► Alkol bağımlılığı beynin yapı ve işlevlerini olumsuz etkileyebilir.
► Hafıza ve dikkat sorunlarına ve kalp-damar sistemi üzerinde olumsuz etkilere neden olabilir.
► Alkol için harcanan maddi kaynakların artması bireyin ve ailesinin temel ihtiyaçlarını karşılamasını güçleştirebilir.
Alkol bağımlılığıyla mücadelede;
- Stresle sağlıklı baş etme becerilerinin geliştirilmesi,
- Sosyal destek kaynaklarından yararlanılması,
- Düzenli fiziksel aktivite yapılması,
- Uyku düzeninin korunması,
- Aile içi iletişimin güçlendirilmesi,
- Gerektiğinde uzman desteği alınması
önemlidir.
2. Tütün Bağımlılığı
► Tütün bağımlılığı, tütün ürünlerinde bulunan kimyasal maddelerin oluşturduğu fiziksel ve psikolojik bağımlılıktır.
► Tütün bağımlılığı başta akciğer kanseri olmak üzere çeşitli kanser türleri, solunum sistemi hastalıkları ve diş-diş eti sorunlarıyla ilişkilidir.
► Bireyin tütün kullanmasını tetikleyen durumları fark etmesi ve bunların yerine sağlıklı alışkanlıklar geliştirmesi tütün kullanımından uzak durmada önemlidir.
► Özellikle akran etkisinin yoğun olduğu dönemlerde bilinçli karar verme becerisinin geliştirilmesi bağımlılık riskini azaltabilir.
► Toplumsal bilgilendirme çalışmaları da tütün bağımlılığından korunmada önemli rol oynar.
3. Madde Bağımlılığı
► Madde bağımlılığı bireyde davranışsal, ruhsal ve bedensel değişikliklere yol açabilen bir bağımlılık türüdür.
► Madde bağımlılığı beyin yapısı ve işlevlerini olumsuz etkileyebilir ve bağışıklık sisteminin işleyişini bozabilir.
► Karar verme, öğrenme, hafıza ve davranış kontrolüyle ilişkili beyin bölgelerinde işlevsel değişiklikler görülebilir.
Madde bağımlılığıyla
Ücretsiz önizleme burada bitti
Konu anlatımının kalan %70’i kilitli
Asıl konu anlatımının ilk %30’unu okudunuz. Konu metninin devamını okumak ve etkinlik, performans görevi ile kontrol noktası çözümlerini görmek için abone olun.
Konu anlatımının tamamını aç
