Alerjik Tepkiler

Alerji, bağışıklık sisteminin normalde zararsız olan bazı maddelere karşı zararlıymış gibi aşırı reaksiyon göstermesidir. Alerjik reaksiyonlara yol açan etkenlere alerjen denir. Alerjiye neden olan maddeler kişiden kişiye değişebilir.

Alerjenler

Ders kitabında alerjenlere; ilaç, polen, arı zehri, penisilin, küf, toz ve tüy gibi maddeler ile balık, yumurta, çilek ve yer fıstığı gibi besinler örnek verilmektedir.

Alerjenler vücuda farklı yollarla girebilir:

• Solunumla,
• deriye temasla,
• yiyeceklerle.

Alerjinin Ortaya Çıkmasını Etkileyen Faktörler

Alerjinin ortaya çıkmasında genetik eğilim etkili olabilir. Bunun yanında hava kirliliği, kimyasallar ve beslenme şekli gibi çevresel faktörler de alerjik hastalıkların görülmesinde rol oynayabilir. Ders kitabında özellikle endüstrileşme ve çevre kirliliğinin alerjik hastalıkların toplumda daha yaygın görülmesine katkıda bulunduğu belirtilmektedir.

Başlıca Alerjik Hastalıklar

Ders kitabında başlıca alerjik hastalıklar arasında alerjik rinit, astım, göz nezlesi ve egzama sayılmaktadır.

• Alerjik rinit burun zarında alerjik reaksiyonlara yol açar.
• Astım bronşlarda alerjik reaksiyonlarla ilişkilidir.
• Göz nezlesi gözlerde sulanma, batma ve kızarıklık gibi belirtilerle ilişkilendirilebilir.
• Egzama deride alerjik reaksiyonlara yol açabilir.

Alerjik Tepkinin Oluşumu

Alerjik tepkinin oluşumunda B lenfositleri, plazma hücreleri, antikorlar, mast hücreleri ve histamin görev alır.

1. Alerjenle İlk Karşılaşma

Alerjen vücuda ilk kez girdiğinde B lenfositleri plazma hücrelerine dönüşür. Plazma hücreleri alerjene karşı antikor üretir. Üretilen antikorlar bağ dokuda bulunan mast hücrelerinin hücre zarına tutunur.

Alerjenle ilk karşılaşma → B lenfositi → Plazma hücresi → Antikor → Antikorun mast hücresine tutunması

2. Aynı Alerjenle Sonraki Karşılaşmalar

Aynı alerjen vücuda yeniden girdiğinde alerjen, mast hücresinin yüzeyinde bulunan antikorlara bağlanır. Bunun sonucunda mast hücresi aktive olur ve histamin salgılar.

Aynı alerjenle yeniden karşılaşma → Alerjenin antikora bağlanması → Mast hücresinin aktive olması → Histamin salgılanması → Alerjik tepki

Histaminin Etkisi ve Alerjik Belirtiler

Mast hücrelerinden salgılanan histamin vücutta yangısal tepki oluşmasına neden olur. Bunun sonucunda farklı alerjik belirtiler ortaya çıkabilir.

• Hapşırma,
• burun akması,
• göz yaşarması,
• ciltte kızarma,
• kaşıntı,
• ağrı,
• şişme,
• solunum zorluğu.

Antihistaminik İlaçlar

Antihistaminik ilaçlar, histaminin bağlandığı hedef hücrelerdeki reseptörleri bloke eder. Böylece histaminin etkisi azaltılarak alerjik tepkilerin ortaya çıkması önlenebilir.

Anafilaktik Şok

Özellikle arı zehri, yer fıstığı veya penisiline karşı aşırı hassas kişilerde çok şiddetli bir alerjik tepki olan anafilaktik şok ortaya çıkabilir.

Anafilaktik şokta hızlı ve yoğun histamin etkisiyle:

• kan damarları aniden genişleyebilir,
• kan basıncı düşebilir,
• solunum yolları daralabilir,
• nefes darlığı gelişebilir.

Acil müdahale yapılmadığında bu durum kısa sürede yaşamı tehdit edebilir. Ders kitabında anafilaktik şokta ölüm nedenleri arasında gırtlak ödemi, tansiyon düşüklüğü ve kalp krizi belirtilmektedir.

Konuyu Toparlayalım

• Alerji, bağışıklık sisteminin zararsız maddelere karşı aşırı reaksiyon göstermesidir.
• Alerjik reaksiyonu başlatan maddelere alerjen denir.
• Genetik eğilimin yanında hava kirliliği, kimyasallar ve beslenme şekli gibi çevresel faktörler de alerjinin ortaya çıkmasını etkileyebilir.
• Alerjenle ilk karşılaşmada B lenfositleri plazma hücrelerine dönüşür ve antikor üretir.
• Antikorlar mast hücrelerinin zarına tutunur.
• Aynı alerjenle yeniden karşılaşmada mast hücresinden histamin salgılanır.
• Histamin yangısal tepki ve çeşitli alerjik belirtiler oluşturur.
• Antihistaminikler histaminin hedef hücrelerdeki reseptörlerini bloke eder.
• Anafilaktik şok dolaşım ve solunum sistemini hızla etkileyebilen, yaşamı tehdit eden ağır bir alerjik tepkidir.