Ünite Sonu Değerlendirme Soruları

Cevap: Fleming’in penisilini keşfetmesinde tesadüfün payı vardır ancak keşif yalnızca tesadüfle açıklanamaz. Petri kabının açık kalması ve küf mantarının burada gelişmesi beklenmedik bir durumdur. Fleming’i asıl önemli kılan, küf mantarının çevresinde bakterilerin bulunmadığını fark etmesi ve bunun nedenini araştırmasıdır.

Bu durum Fleming’in dikkatli gözlem yapma, merak etme, sorgulama, neden-sonuç ilişkisi kurma ve beklenmedik sonuçları değerlendirme özelliklerini gösterir. Bilim insanları deneylerde yalnızca bekledikleri sonuçlarla değil, beklemedikleri sonuçlarla da ilgilenirler. Çünkü bazen önemli bilimsel gelişmeler, beklenmeyen bir durumun dikkatle incelenmesiyle ortaya çıkabilir.

Cevap: Bilimsel çalışmalar her zaman kısa sürede kesin bir sonuca ulaşmaz. Bir araştırmada elde edilen bilgi, daha sonra başka bilim insanlarının yapacağı çalışmalar için başlangıç noktası olabilir.

Metinde Fleming penisilinle ilgili önemli gözlemler yapmış ancak penisilini küf mantarından ayırmayı başaramamıştır. Daha sonra Howard Florey ve Ernst Chain, Fleming’in çalışmalarını inceleyerek araştırmayı devam ettirmiş ve penisilini saflaştırmayı başarmıştır. Ardından hayvanlar ve insanlar üzerinde yapılan çalışmalarla penisilinin tedavide kullanılabileceği görülmüştür.

Bu nedenle bilimsel çalışmalarda süreklilik önemlidir. Araştırmaların devam ettirilmesi; eksiklerin giderilmesini, yeni yöntemlerin geliştirilmesini, sonuçların denenmesini ve elde edilen bilgilerin insan yaşamında kullanılabilir hâle gelmesini sağlar.

Cevap: Penisilin keşfedilmeseydi bakterilerin neden olduğu birçok enfeksiyonun tedavisi daha zor olurdu. Günümüzde kolaylıkla tedavi edilebilen bazı bakteriyel hastalıklar daha uzun sürebilir, ağırlaşabilir ve daha fazla insanın hayatını kaybetmesine neden olabilirdi.

Penisilinin keşfi, bakterilere karşı kullanılabilen ilaçların geliştirilmesi açısından önemli bir adım olmuştur. Bu keşif gerçekleşmeseydi antibiyotiklerle ilgili bilimsel çalışmaların ve yeni tedavi yöntemlerinin geliştirilmesi de gecikebilirdi.

Toplum sağlığı açısından düşünüldüğünde enfeksiyonların kontrol altına alınması zorlaşabilir, hastalıkların oluşturduğu sağlık sorunları artabilir ve insanların yaşam süresi ile yaşam kalitesi olumsuz etkilenebilirdi.

a) Soru: Lepisteslerin yaşadığı ortamdaki avcı türünün değişmesi, erkek lepisteslerin parlak beneklerinin sayısını ve kapladığı alanı etkiler mi?

b) Hipotez: Yetişkin lepistesleri avlayan turna balıklarının bulunmadığı ve yalnızca yavru lepistesleri avlayan sazancıkların bulunduğu bir ortamda, parlak renkli erkek lepisteslerin yaşama ve üreme şansı artar. Bu nedenle nesiller ilerledikçe erkeklerin parlak beneklerinin sayısı ve kapladığı alan artabilir.

c) Tahmin: Turna balıklarının bulunduğu ortamdan sazancıkların bulunduğu ortama taşınan lepisteslerin sonraki nesillerinde, erkeklerin benek sayısının ve beneklerin kapladığı alanın artması beklenir.

ç) Kontrol grubu: Turna balıkları ile lepisteslerin birlikte yaşadığı kaynak havuzda kalan lepistes popülasyonudur.

d) Deney grubu: Kaynak havuzdan alınarak yalnızca sazancıkların bulunduğu havuzlara taşınan lepistes popülasyonudur.

Doğru cevap: I

Grafikler incelendiğinde nakledilen lepistes popülasyonundaki erkeklerin hem renkli benek sayısının hem de beneklerin kapladığı alanın kaynak popülasyona göre arttığı görülmektedir.

Bu nedenle, “Nakledilen lepistes popülasyonundaki erkeklerde benek sayısında ve beneklerin kapladığı alanda belirgin bir artış gözlemlenmiştir.” ifadesi doğrudur.

Cevap: Lepistesler yeniden kaynak havuza döndürüldüğünde yetişkin lepistesleri avlayan turna balıklarıyla tekrar karşılaşacaktır. Parlak renkli erkekler avcılar tarafından daha kolay fark edildiği için bu bireylerin yaşama ve üreme şansı azalabilir.

Bu nedenle nesiller ilerledikçe erkek lepisteslerdeki parlak benek sayısının ve beneklerin kapladığı alanın azalması beklenebilir. Popülasyonun özellikleri zamanla kaynak popülasyonun özelliklerine yeniden yaklaşabilir.

Cevap: Bu araştırmada bilimin doğasına ait birçok özellik görülmektedir:

• Bilimsel çalışmalar gözlem ve deneylerden elde edilen kanıtlara dayanır.
• Bilimsel sorulara cevap bulabilmek için hipotezler kurulabilir ve bu hipotezler test edilebilir.
• Araştırmalarda koşullar karşılaştırılarak elde edilen verilerden sonuç ve çıkarımlar yapılır.
• Bilim insanları elde ettikleri sonuçları desteklemek için ölçüm yapar, veri toplar ve bu verileri değerlendirir.
• Bilimsel açıklamalar yeni gözlem ve deneylerle yeniden sınanabilir.

Bu araştırmada da lepisteslerin yaşadığı ortam değiştirilmiş, popülasyonlar uzun süre gözlenmiş, erkeklerdeki benek sayısı ve beneklerin kapladığı alan ölçülmüş ve elde edilen verilere göre sonuç çıkarılmıştır.

Cevap: Plastik yılan modellerinin kullanılması, araştırmacıların yalnızca renk ve desen farklılığının avcıların saldırısı üzerindeki etkisini inceleyebilmesini sağlar.

Canlı yılanlar kullanılsaydı yılanların hareket etmesi, saklanması, kaçması veya farklı davranışlar göstermesi sonuçları etkileyebilirdi. Aynı özelliklere sahip plastik modeller kullanıldığında ise bu farklılıklar ortadan kaldırılmış ve desenli modeller ile kahverengi modeller daha uygun koşullarda karşılaştırılmıştır.

Modeller üzerindeki diş izlerinin incelenmesi de avcı saldırılarının gözlenebilir ve sayılabilir verilere dönüştürülmesini sağlamıştır. Böylece araştırmacılar kişisel görüşlerine göre değil, elde ettikleri verilere göre sonuca ulaşmıştır.

Doğru cevaplar: A, Ç ve D

A) Bilimsel bir hipotez, toplanan veriler ışığında desteklenebilir veya reddedilebilir.

Doğrudur. Araştırmacılar yılanların renk ve desenlerinin avcı saldırılarını etkileyip etkilemediğini topladıkları verilerle sınamıştır. Sonuçlar hipotezi destekleyebilir ya da desteklemeyebilir.

B) Bilimsel yasalar, yeterli kanıt toplandığında değişmez ve mutlak doğrulara dönüşür.

Yanlıştır. Bilimsel bilgiler yeni kanıtlar ve araştırmalar doğrultusunda yeniden değerlendirilebilir. Bilimsel bilgi değişmez ve mutlak kabul edilmez.

C) Bilimsel bir araştırmada sonuca ulaşmak için her zaman tek bir evrensel yöntem izlenir.

Yanlıştır. Bilimsel araştırmaların konusu ve amacı farklı olabileceği için kullanılan yöntemler de değişebilir.

Ç) Bilimsel bilgiler, kontrollü deneyler ve gözlemler yoluyla elde edilen verilere dayanır.

Doğrudur. Bu araştırmada farklı görünümlere sahip modeller doğal ortama bırakılmış, üzerlerindeki saldırı izleri incelenmiş ve sonuçlar elde edilen verilere göre değerlendirilmiştir.

D) Bilimsel bir çalışma, aynı değişkenlerle tekrarlandığında tutarlı sonuçlar vermelidir.

Doğrudur. Bilimsel çalışmaların güvenilir olabilmesi için benzer koşullarda tekrarlandığında benzer sonuçların elde edilmesi beklenir.

E) Bilim insanları, deney tasarlarken her zaman öznel sonuçlara ulaşmayı hedefler.

Yanlıştır. Bilimsel araştırmalarda amaç, kişisel düşüncelerden mümkün olduğunca uzak durarak nesnel ve kanıta dayalı sonuçlara ulaşmaktır.

Cevap: B bilim insanı, başka araştırmacıların çalışmalarından yararlandığında kullandığı bilgilerin hangi kaynaktan alındığını açıkça belirtmeliydi. Başka bir çalışmadan doğrudan alınan ifadeler uygun biçimde gösterilmeli, başka araştırmacılara ait bilgi ve veriler kendi çalışmasına aitmiş gibi sunulmamalıdır.

Makalenin ilgili bölümlerinde yararlanılan kaynaklara atıf yapılmalı ve bu kaynaklar kaynakça bölümünde gösterilmeliydi. Böylece hem bilgiyi üreten araştırmacıların emeğine saygı gösterilmiş hem de okuyucuların kullanılan bilgilerin kaynağına ulaşması sağlanmış olurdu.