Virüsler — OYSS Soruları
Bu sayfada yalnızca OYSS etiketiyle ayrılmış açık uçlu sorular yer alıyor. Toplam 6 sorudan şu anda 4 tanesini inceleyebilirsin. Her soruyu önce kendin yanıtla, ardından cevap ve açıklamasını incele.
İki kaba başlangıçta eşit sayıda virüs parçacığı konmuştur. Kaplardan birinde canlı hücreler, diğerinde canlı hücre bulunmayan aynı besleyici ortam vardır. Sıcaklık ve bekleme süresi eşittir; sonuçlar temsili deney verileridir.
Grafiği bir kontrol deneyi gibi düşünerek I-IV sorularını yanıtlayınız.
I. Deneyde karşılaştırılan iki örnek arasındaki temel fark nedir?
II. Canlı hücre bulunan kaptaki virüs parçacığı sayısı 4. saatten 12. saate kadar kaç adet artmıştır?
III. Canlı hücre bulunmayan kaptaki sonuç, virüslerin hücre dışında çoğalması hakkında ne gösterir?
IV. İki sonucu birlikte değerlendirerek virüslerin çoğalmasıyla ilgili hangi sonuca ulaşırsınız?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Virüsler uygun canlı hücre dışında çoğalamaz. Canlı hücre bulunan örnekte parçacık sayısının artması, virüslerin hücrenin sistemlerinden yararlanarak çoğaldığını destekler. Hücre bulunmayan örnek karşılaştırma için kontrol görevi görür.
✍️ Cevap
I. Temel fark, örneklerden birinde canlı hücrelerin bulunması, diğerinde bulunmamasıdır. Diğer koşullar eşit tutulmuştur.
II. 250 - 10 = 240 parçacık artmıştır.
III. Parçacık sayısı artmamış, 10'dan 7'ye düşmüştür. Bu örnekte virüsler hücre olmadan çoğalamamıştır.
IV. Virüsler kendi başlarına çoğalamaz; yeni parçacıklar oluşturmak için uygun canlı hücrenin sistemlerini kullanırlar.
Tablo, bir bakteri hücresinin özelliklerini ve virüsün hücre dışındaki ya da konak hücre içindeki durumunu karşılaştırmaktadır. Virüsün konak hücre içindeki çoğalması yine hücrenin sistemlerine bağlıdır.
Tablodaki kanıtlardan yararlanarak I-IV sorularını yanıtlayınız.
I. Tabloda virüslerin canlılara benzeyen hangi iki özelliği gösterilmiştir?
II. Virüslerin bir hücre gibi kabul edilmesini desteklemeyen iki kanıtı yazınız.
III. Virüsün konak hücre içinde yeni parçacık oluşturması, bu işi kendi başına yaptığı anlamına gelir mi? Tablodan yararlanarak açıklayınız.
IV. Virüsleri yalnızca canlı ya da yalnızca cansız olarak tanımlamak neden uygun değildir?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Virüslerde kalıtım bilgisi bulunur ve canlı hücre içinde yeni parçacıklar oluşturabilirler. Buna karşılık hücresel yapıları yoktur ve kendi enerjilerini üretip yaşam faaliyetlerini sürdüremezler. Bu nedenle virüsler canlı hücre tanımına tam uymaz ve canlı-cansız arasında değerlendirilir.
✍️ Cevap
I. Kalıtım bilgisi taşımaları ve konak hücre içindeyken yeni parçacıklar oluşturabilmeleri canlılara benzeyen özellikleridir.
II. Kendilerine ait hücresel yapıları yoktur ve kendi enerjilerini üretmezler.
III. Hayır. Tabloda bu çoğalmanın konak hücrenin yardımıyla gerçekleştiği belirtilmiştir; virüs kendi başına yeni parçacık oluşturamaz.
IV. Kalıtım bilgisi taşıma ve konak hücre içinde çoğalma canlılara benzeyen; hücresel yapı ve kendi enerjisini üretme özelliklerinin olmaması ise canlı hücrelerden ayrılan özellikleridir. İki gruptan da kanıt bulunduğu için virüsler arada değerlendirilir.
Virüsün çoğalabildiği canlı hücreye konak hücre denir. Şemada üç virüsün gözlendiği hücre türleri verilmiştir; örnekler konak seçimini göstermek için sadeleştirilmiştir.
Virüs ve konak hücre arasındaki eşleşmeleri inceleyerek I-IV sorularını yanıtlayınız.
I. Şemaya göre A, B ve C virüslerinin ilişki kurduğu konak hücreleri sırasıyla yazınız.
II. Verilen eşleşmeler, her virüsün bütün hücre türlerinde çoğalabildiğini gösterir mi? Veriye dayanarak açıklayınız.
III. Bir virüsün belirli bir hücreye tutunabilmesi için virüs ve hücre yüzeyindeki yapıların nasıl olması beklenir?
IV. Farklı hücrelerle ilişki kurmalarına rağmen üç virüsün çoğalması için ortak olarak neye ihtiyaç vardır?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Virüsler her hücreye tutunup çoğalamaz. Virüsün yüzeyindeki yapılar ile hedef hücrenin yüzeyindeki yapılar birbirine uyumlu olmalıdır. Uygun hücreye girdikten sonra yeni virüs parçacıklarını oluşturmak için o hücrenin sistemlerinden yararlanırlar.
✍️ Cevap
I. A virüsü bakteri hücresiyle, B virüsü bitki yaprak hücresiyle, C virüsü insan solunum yolu hücresiyle ilişkilendirilmiştir.
II. Hayır. Şemada her virüs yalnızca belirli bir hücre türüyle eşleştirilmiştir; virüsler her hücreye tutunup çoğalamaz.
III. Virüsün yüzeyindeki tutunma yapıları, hedef hücrenin yüzeyindeki uygun yapılarla eşleşmelidir.
IV. Üçü de yeni parçacık oluşturmak için uygun canlı konak hücrenin sistemlerine ihtiyaç duyar; kendi başlarına çoğalamazlar.
Şemada, RNA taşıyan bir virüsün kalıtım bilgisi canlı bir hücre içinde kopyalanırken oluşabilecek küçük bir değişiklik örnek olarak gösterilmiştir. Harf dizisi temsili bir örnektir.
Kalıtım bilgisinin taşınmasını ve değişimin sonraki virüslere aktarılmasını dikkate alarak I-IV sorularını yanıtlayınız.
I. Şemadaki A, C, G ve U harflerinden oluşan dizi virüsün hangi özelliğiyle ilgili bilgiyi taşır?
II. İki yeni virüs parçacığının kalıtım dizileri arasında gösterilen fark nedir?
III. Kopyalama sırasında oluşan bir değişiklik yeni virüs parçacıklarına hangi durumda aktarılabilir?
IV. Kalıtım bilgisindeki bu tür farklılıklar, aynı virüs türüne ait parçacıklar arasında hangi genel özelliğin oluşmasına katkı sağlayabilir?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Virüslerin kalıtım bilgisi DNA ya da RNA biçiminde olabilir. Kalıtım bilgisi kopyalanırken küçük değişiklikler oluşabilir; değişen bilgi yeni parçacıklara aktarılırsa virüsler arasında çeşitlilik görülebilir.
✍️ Cevap
I. Dizi, virüsün kalıtım bilgisi olan RNA'yı gösterir.
II. İkinci parçacığın dizisinde üçüncü sıradaki G harfinin yerinde A vardır; diğer harfler aynıdır.
III. Değişiklik kalıtım bilgisinde yer alır, kopyalanır ve yeni virüs parçacıklarının içine aktarılırsa sonraki parçacıklara da taşınabilir.
IV. Virüsler arasında çeşitlilik, yani varyasyon oluşmasına katkı sağlayabilir. Her değişiklik virüs için mutlaka yararlı olmak zorunda değildir.
Önizleme kapsamındaki soruları incelediniz.
Bu sayfada ilk 4 soru öğrencilerimizin incelemesi için açık olarak gösteriliyor. Bu OYSS çalışmasındaki kalan 2 soruyu ve soru kütüphanesindeki diğer içerikleri görmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
Abonelik Paketlerini İncele