Bu konu başlığında toplam 12 soru bulunuyor. Şu anda önizleme kapsamında 4 soru gösteriliyor; tüm sorulara erişim aktif abonelikle açılır.
Yeryüzündeki canlıların sınıflandırılmasında kullanılan üç domaini karşılaştıran bir tablo hazırlayınız.
Canlıların sınıflandırılmasında moleküler biyoloji ve ribozomal RNA (rRNA) dizi analizlerine dayanan en üst taksonomik basamak "domain" (üst alem) sistemidir. Carl Woese ve çalışma arkadaşları tarafından geliştirilen bu sistemde yeryüzündeki tüm canlılar üç ana domain altında toplanır: Bakteriler (Bacteria), Arkeler (Archaea) ve Ökaryotlar (Eukarya). Bakteriler ve arkeler hücresel olarak prokaryot yapıda olmalarına rağmen; zar lipitlerinin kimyasal bağları, hücre duvarı bileşimleri, histon proteinlerinin varlığı ve moleküler mekanizmaları (transkripsiyon ve translasyon süreçleri) bakımından birbirlerinden belirgin biçimde ayrılırlar. Hatta arkeler bu moleküler yönleriyle ökaryotlara bakterilerden çok daha yakındır.
Canlılar dünyasındaki üç domainin hücresel, genetik ve biyokimyasal özelliklerini karşılaştıran tablo aşağıda verilmiştir:
| Özellik | Bakteriler (Bacteria) | Arkeler (Archaea) | Ökaryotlar (Eukarya) |
| Hücre Yapısı | Prokaryot | Prokaryot | Ökaryot |
| Çekirdek | Yok | Yok | Var |
| Zarlı Organeller | Yok | Yok | Var (Mitokondri, kloroplast, Golgi vb.) |
| Hücre Duvarı | Peptidoglikan yapılıdır | Peptidoglikan içermez (Yalancı peptidoglikan/psödomurein veya protein yapılı) | Bitkide selüloz, mantarda kitin; hayvanlarda bulunmaz |
| Hücre Zarı Lipit Bağları | Ester bağlı yağ asitleri | Eter bağlı dallanmış hidrokarbonlar (ekstrem koşullara dirençli) | Ester bağlı yağ asitleri |
| Kromozom (DNA) Yapısı | Halkasal DNA | Halkasal DNA | Doğrusal (lineer) DNA |
| Histon Proteini | Çoğunda bulunmaz (Çıplak DNA) | Var (DNA histon benzeri proteinlere sarılıdır) | Var (Kromatin/nükleozom yapısı) |
| Genel Yaşam Alanları | Ilıman ve yaygın ortamlar (Toprak, su, canlı dokuları) | Genellikle ekstrem koşullar (Yüksek sıcaklık, aşırı tuz, metan zengini/asidik ortamlar) | Çok çeşitli karasal ve sucul ekosistemler |
| Temsilci Canlılar | Escherichia coli, Streptococcus pneumoniae | Metanojenler, halofiller, termofiller | Protistler, mantarlar, bitkiler, hayvanlar |
Bir bilim insanı, farklı domain özelliklerine sahip üç mikroorganizma türü keşfetmiştir. Bu türlerin özellikleri aşağıdaki gibidir:
Tür A: Hücrelerinde çekirdek bulunuyor, tatlı suda yaşıyor.
Tür B: Zarla çevrili organeller içermiyor, tuz havzasında yaşıyor.
Tür C: Çekirdek içermiyor. Hücre duvarına sahip, zorlayıcı koşullarda yaşayamıyor ama insan bağırsağında çoğalıp hastalığa sebep oluyor.
Görsel ve metin dikkate alındığında;
Tür A hangi domainde yer alır?
Tür B hangi domainde yer alır?
Tür C hangi domainde yer alır?
Canlılar dünyası hücresel ve moleküler yapılarına göre üç temel üst alemde (domain) toplanır: Bakteriler (Bacteria), Arkeler (Archaea) ve Ökaryotlar (Eukarya). Çekirdek ve zarlı organel varlığı ökaryotları belirlerken; prokaryot yapılı canlılardan ekstrem koşullara uyum sağlayanlar çoğunlukla arkeler, patojenik özellik gösterip peptidoglikan çeper taşıyanlar ise bakteriler domaininde yer alır.
Tür A: Ökaryotlar (Eukarya) domaininde yer alır. (Hücresinde zarla çevrili gerçek bir çekirdek bulundurması ökaryotik hücre yapısının kesin kanıtıdır.)
Tür B: Arkeler (Archaea) domaininde yer alır. (Zarlı organel içermeyip prokaryot yapıda olması ve tuz havzası gibi zorlayıcı/ekstrem bir ortamda [halofil] yaşayabilmesi arkelerin temel özelliğidir.)
Tür C: Bakteriler (Bacteria) domaininde yer alır. (Çekirdeksiz [prokaryot] olması, hücre çeperi bulundurması ve insan bağırsağında enfeksiyona yol açan patojen bir mikrop olması bakterilere işaret eder; arkelerin bilinen hastalık yapıcı/patojen formu yoktur.)
Aşağıda verilen diyalogda öğrenciler, birbirlerine canlıların temel özellikleriyle ilgili sorular sorup elde ettikleri ipuçlarına dayanarak bir canlının hangi domain ve âleme ait olduğunu tahmin etmeye çalışmaktadır.
Zeynep: Bu canlı fotosentez yapabilir mi?
Elif: Evet, yapabilir.
Zeynep: Tek hücreli mi yoksa çok hücreli mi?
Elif: Tek hücreli.
Zeynep: Genetik materyal histon proteine sarılmış mı?
Elif: Evet, histon proteine sarılmış.
Zeynep: Hücrelerinde çekirdek ve zarla çevrili organeller bulunur mu?
Elif: Evet, bulunur.
Diyalogdan yola çıkarak bu canlının hangi domaine ve âleme ait olduğunu gerekçeleriyle açıklayınız.
Canlılar; hücresel yapılarına, genetik materyallerinin organizasyonuna ve biyokimyasal özelliklerine göre Bakteriler (Bacteria), Arkeler (Archaea) ve Ökaryotlar (Eukarya) olmak üzere üç ana domaine ayrılır. Çekirdek zarı, zarla çevrili organeller ve histon proteinlerine sarılı kromatin yapısı ökaryotik hücre tipine özgüdür. Ökaryotlar domaini içinde yer alan bitkiler çok hücreli yapıdayken; kloroplast taşıyıp fotosentez yapabilen tek hücreli ökaryot canlılar (örneğin Euglena veya tek hücreli algler) Protista âlemi altında sınıflandırılır.
Bu canlı Ökaryotlar domaini ve Protista âlemine aittir.
Gerekçeler:
Domain Gerekçesi: Belirgin bir çekirdeğin, zarla çevrili organellerin ve DNA'yı saran histon proteinlerinin bulunması canlının prokaryot olmadığını, doğrudan Ökaryotlar domainine ait olduğunu gösterir.
Âlem Gerekçesi: Bitkiler âleminin tamamı çok hücreli olduğundan, fotosentez yapan tek hücreli ökaryotik canlılar Protista âleminde yer alır.
Tarihsel süreçte canlıların birçok özelliği sınıflandırma amacıyla kullanılmıştır. Günümüzde akrabalık ilişkilerine göre yapılan sınıflandırma doğal (modern - filogenetik) sınıflandırma olarak adlandırılmaktadır. Bu kapsamda canlıların morfolojik, anatomik, fizyolojik, genetik vb. birçok özelliğinden yararlanılmaktadır. Geçmişte bakteriler ve arkeler aynı domainde sınıflandırılırken günümüzde moleküler biyolojideki gelişmeler sayesinde farklı domainlerde sınıflandırılmaktadır.
Buna göre bakteriler ve arkeler hangi moleküler farklılıkları nedeniyle günümüzde iki ayrı üst âlemlerde (domain) sınıflandırılmaktadır?
Doğal (filogenetik) sınıflandırmada canlıların sadece dış görünüşü veya mikroskop altındaki benzerlikleri değil; genetik dizilimleri ve moleküler yapıları temel alınır. Eskiden her ikisi de çekirdeksiz (prokaryot) olduğu için aynı grupta toplanan bakteriler ve arkelerin; yapılan gen dizilemeleri ve hücresel incelemeler sonucunda zar kimyaları, duvar bileşenleri ve genetik işleyiş mekanizmaları açısından birbirlerinden bütünüyle farklı olduğu anlaşılmış, bu nedenle canlılar dünyasında iki ayrı üst âlem (domain) olarak kabul edilmişlerdir.
Bakteriler ve arkeler, sahip oldukları şu temel moleküler ve biyokimyasal farklılıklar nedeniyle iki ayrı üst âlemde (domain) sınıflandırılır:
Ribozomal RNA (rRNA) Dizilimleri: rRNA nükleotit dizileri birbirinden tamamen farklıdır; arkelerin dizilimleri ökaryotlara daha çok benzerlik gösterir.
Hücre Zarı Lipid Yapısı: Bakterilerin hücre zarında yağ asitleri gliserole ester bağlarıyla bağlanırken, arkelerde dallanmış zincirler gliserole eter bağlarıyla tutunur.
Hücre Duvarı Bileşimi: Bakteri hücre duvarının ana maddesi peptidoglikan iken, arkelerin hücre duvarında peptidoglikan bulunmaz; bunun yerine yalancı peptidoglikan veya farklı protein-karbonhidrat tabakaları yer alır.
Protein Sentezi ve Enzim Yapıları: Arkelerin protein sentezinde görev alan enzimleri ve genetik kopyalama mekanizmaları bakterilerden oldukça farklı olup daha çok ökaryot hücrelere benzer.
Bu sayfada ilk 4 soru öğrencilerimizin incelemesi için açık olarak gösteriliyor. Konuya ait kalan 8 soruyu ve soru kütüphanesindeki diğer içerikleri görmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
Abonelik Paketlerini İnceleÖğrencilerimizin TYT (Temel Yeterlilik Testi) ve AYT (Alan Yeterlilik Testi) gibi sınavlara hazırlanırken kullanabilecekleri bilgileri sunuyoruz. Biyoloji konularında güçlü bir temel oluşturmak ve sınav başarınızı artırmak için doğru adrestesiniz!
Hasanefendi - Ramazan Paşa Mah.1921 Sok.No:24/A Efeler-Aydın
destek@biyolojihikayesi.com
+90.555.608 59 45
©
Biyoloji Hikayesi.
Tüm Hakları Saklıdır. Tasarım:
Biyoloji Hikayesi
Dağıtım:
Rolpa Bilişim Pazarlama Yönetim Sistemleri
🔒