Refleks Mekanizması
Bu konu başlığında toplam 18 soru bulunuyor. Şu anda önizleme kapsamında 4 soru gösteriliyor; tüm sorulara erişim aktif abonelikle açılır.
Deriden gelen bilgi için bir ara nöron üzerinden kasa ulaşan seçilmiş bir refleks yolu gösterilmiştir. 1, 2 ve 3 numaralı nöronların adları silinmiştir. Kesikli bağlantı, omurilikten üst merkezlere ulaşan diğer yolları özetler; tek bir akson değildir. Her ok bir işlevsel aktarım basamağıdır.
Ana yolu ve yan bağlantıyı ayırarak sinaps sayısını ve cevap oluşmasını yorumlayınız.
a) 1, 2 ve 3'ü adlandırınız. Reseptörden kasa kadar çizilen ana sırayı yazınız.
b) Bu ana yolda kaç nöronlar arası sinaptik aktarım vardır? Duyu ve motor nöronun doğrudan bağlandığı bir yolla karşılaştırınız.
c) Kesikli yolun üst merkezlere ulaşması, yerel çekilme cevabının başlamadan önce mutlaka beyinden geri komut beklediğini mi gösterir? Açıklayınız.
ç) Yalnız 2 ile 3 arasındaki sinaptik aktarım durur; duyu girişi ve kesikli yoldaki iletim sürerse, çizilen kas cevabı ile üst merkezlere bilgi ulaşması aynı biçimde mi etkilenir?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Seçilmiş üç nöronlu yayda duyu nöronu, ara nöron ve motor nöron art arda görev alır. Bu ana yol iki nöronlar arası sinaptik aktarım içerir. Omurilikteki yerel bağlantı refleks cevaba katılırken duyu bilgisi üst merkezlere de taşınabilir. Çizim, gerçek çekilme devrelerindeki bütün hücre ve bağlantıları göstermez.
✍️ Cevap
a) 1 duyu nöronu, 2 ara nöron, 3 motor nörondur. Ana sıra deri reseptörü → duyu nöronu → ara nöron → motor nöron → kas biçimindedir. Kas, cevabı gerçekleştiren efektördür; bir nöron tipi değildir.
b) 1 ile 2 ve 2 ile 3 arasında olmak üzere iki nöronlar arası sinaptik aktarım vardır. Duyu nöronunun motor nöronla doğrudan bağlandığı yolda ise bu karşılaştırma için bir merkezî sinaps bulunur. Motor nöron ile kas arasındaki bağlantı iki durumda da bu merkezî sinaps sayısına katılmamıştır.
c) Göstermez. Çizilen yerel devre, çekilme cevabının önce bilinçli karar beklemeden başlamasına katılabilir. Kesikli yol ise uyarının bilinçli algılanması için üst merkezlere ulaşan bilgiyi özetler. Bilginin beyne de taşınması, refleksin önce bilinçli bir karar verilip sonra başlatıldığı anlamına gelmez.
ç) Aynı biçimde etkilenmez. 2'den 3'e aktarım durduğu için seçilen ana yol üzerinden kasa motor cevap ulaştırılamaz. Buna karşılık duyu girişi ve üst merkezlere giden yolun sağlam kaldığı verildiğinden ilgili bilgi yukarı taşınabilir. Bu sonuç yalnız belirtilen bağlantılar içindir; bütün duyuların veya hareketlerin kaybolduğu söylenemez.
A'da parmak derisine rahatsız edici bir mekanik uyarı gelmesi, B'de kolun bükülerek elin uzaklaştırılması modellenmiştir. 1 uyarının alındığı deri bölgesini, 2 üst kolda cevaba katılan kası işaretler. Sinir yolları çizilmemiştir; model bir davranışın iki anını gösterir.
Reseptör, efektör ve merkezî bağlantı görevlerini bu örnek üzerinden açıklayınız.
a) 1'de bulunan hangi tür yapılar uyarı bilgisinin alınmasına katılır? Parmağın hareket etmesi, uyarıyı kasların algıladığı anlamına gelir mi?
b) 2'deki kas hangi kas türündendir? B'deki uzaklaşmanın yalnız parmak içindeki küçük kaslarla açıklanması neden yeterli değildir?
c) Bu çekilme cevabının başlayabilmesi için duyu bilgisinin önce bilinçli olarak değerlendirilmesi zorunlu mudur? Omuriliğin rolünü açıklayınız.
ç) Kişinin elini çektikten sonra parmağına bakıp ne olduğunu anlamaya çalışması da aynı refleksin zorunlu bir basamağı mıdır? İki davranışı ayırınız.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Rahatsız edici bir deri uyarısında duyu bilgisi omuriliğe ulaşabilir ve yerel bağlantılar üzerinden çekilme cevabı başlayabilir. Kolu uzaklaştıran motor bilgi iskelet kaslarına gider. Bu örnekte reseptörün bulunduğu parmak derisi ile cevaba katılan üst kol kası farklı yerlerdedir. Uyaranın bilinçli algılanması, üst merkezlere ulaşan bilgiyle ayrıca ilişkilidir.
✍️ Cevap
a) 1'deki deri duyu uçları, özellikle rahatsız edici mekanik etkiye duyarlı uçlar, uyarı bilgisinin alınmasına katılır. Parmak veya kolun hareket etmesi, uyarıyı mutlaka kasların algıladığı anlamına gelmez. Uyarıyı alan reseptör ile cevabı gerçekleştiren kasın görevleri ayrılmalıdır.
b) 2 iskelet kasıdır; üst koldaki kol bükücü kası örnekler. B'de dirsek bükülmüş ve elin konumu değişmiştir. Böyle bir hareket üst kol ve ilgili eklem çevresindeki kasların çalışmasını da gerektirir. Cevabın görüldüğü el, bütün hareketin yalnız el içindeki kaslarca yapıldığını göstermez.
c) Zorunlu değildir. Gerekli yerel devre sağlamsa omurilikteki bağlantılar çekilme cevabının başlamasına katılabilir. Motor bilgi kasa gönderilirken ilgili duyu bilgisi üst merkezlere de taşınabilir. Refleks cevabın oluşmasıyla uyaranın bilinçli algılanması aynı işlem değildir.
ç) Değildir. Elin hızla uzaklaştırılması otomatik bir çekilme cevabıdır. Ardından parmağa bakıp durumu anlamaya çalışma ise bilinçli değerlendirme ve istemli davranışları da içerir. Birbirini izlemesi, bu iki davranışın aynı kısa refleks yayının zorunlu basamakları olduğu anlamına gelmez.
Diz kapağı refleksinin aynı kası yeniden kasılmaya yönelten ana yolu seçilerek çizilmiştir. 1 mavi nöronu, 2 kırmızı nöronu, 3 ise aralarındaki bağlantı aralığını gösterir. Üstteki reseptör ile alttaki kas, aynı uyluk kasının farklı görevlerini temsil eder. Diğer devreler çizilmemiştir.
Nöron sayısıyla sinaps sayısını ayırarak bu ana yolun işleyişini yorumlayınız.
a) 1 ve 2 hangi nöron tipleridir? Bilgiyi hangi yönde taşıdıklarını yazınız.
b) 3'te ne bulunur? Çizilen ana yol, omurilik içinde kaç nöronlar arası sinaps içerir? Kasla son bağlantıyı bu sayıya katmayınız.
c) Şemada ara nöron çizilmemesi, diz kapağı refleksiyle ilişkili bütün devrelerde ara nöron bulunmadığını gösterir mi? Açıklayınız.
ç) Bu yolda az sayıda sinaps bulunması hızlı cevap oluşmasına nasıl katkı sağlayabilir? Cevabın hızını yalnız sinaps sayısı mı belirler?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Diz kapağı refleksinin ana uyarıcı kolunda kas iğciğinden bilgi getiren duyu nöronu, aynı kasa giden motor nöronla omurilikte doğrudan sinaps kurar. Bu merkezî bağlantı iki nöron ve bir nöronlar arası sinaps içerir. Karşıt kasın çalışmasını düzenleyen ek devrelerde ise ara nöronlar görev alabilir.
✍️ Cevap
a) 1 duyu nöronudur; kas içindeki reseptörden omuriliğe bilgi getirir. 2 motor nörondur; omurilikten aynı kasa motor bilgi götürür. Yönler, omurilik merkez alınarak belirtilmiştir. İki nöronun görevleri, çizgideki renklerden değil bağlantılarından anlaşılır.
b) 3 nöronlar arasındaki sinaptik bağlantıdır. Duyu nöronu motor nöronla doğrudan bağlantı kurduğu için çizilen ana yol omurilik içinde bir nöronlar arası sinaps içerir. İki nöron bulunması, aralarında iki sinaps bulunduğu anlamına gelmez. Motor nöron ile kas arasındaki bağlantı bu merkezî sinaps sayısına dahil edilmemiştir.
c) Göstermez. Şema yalnız aynı kası kasılmaya yönelten ana uyarıcı kolu gösterir. Karşıt kasın kasılmasını azaltan ek bağlantılarda ara nöronlar görev alabilir. Bu nedenle ana yolun iki nöronlu olması, bütün omurilik devrelerinin yalnız bu iki hücreden oluştuğu anlamına gelmez.
ç) Nöronlar arasındaki sinaptik aktarım zaman aldığı için daha az merkezî sinaps bulunması toplam gecikmenin azalmasına katkı sağlayabilir. Ancak hızı yalnız sinaps sayısı belirlemez. Yolun uzunluğu, aksonların özellikleri ve miyelin durumu gibi etkenler de önemlidir. Bu şemadan her iki nöronlu yolun her koşulda diğer bütün yollardan hızlı olduğu sonucu çıkarılamaz.
Solda dizi bükülü bir bacakta 1 diz kapağının altındaki açık renkli bağı, 2 uyluğun önündeki kası gösterir. Sağda bu kasın içindeki bir reseptör büyütülmüştür; 3 onu işaretler. Çekiç, uyarının uygulandığı yeri belirtir. Görseller aynı ölçekte değildir.
Uyaranın alındığı yapıyla hareketi gerçekleştiren yapıyı ayırarak refleksi açıklayınız.
a) 1 ve 2'yi adlandırınız. Diz kapağı refleksinde etki doğrudan diz kapağı kemiğine mi, 1'e mi uygulanır?
b) 3 numaralı reseptörün adı nedir? Bu olayda deriye dokunulmasını mı, kasın gerilmesini mi algılar?
c) Refleks cevabında 2 kasıldığında diz eklemi ve alt bacağın konumu nasıl değişir? Kasın bu olaydaki görevi nedir?
ç) Bu hareketin oluşması için kişinin önce ayağını öne uzatmaya karar vermesi veya bu hareketi çalışarak öğrenmesi gerekir mi? Açıklayınız.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Diz kapağı refleksinde patellar tendona gelen kısa etki, uyluğun önündeki dört başlı kası gerer. Kas içindeki kas iğciği bu gerilmeyi algılar. Omurilikteki bağlantılar üzerinden aynı kasa motor bilgi gider; kasın kasılmasıyla diz açılır ve alt bacak öne doğru hareket eder. Tendon, reseptör ve kas bu olayda aynı görevi yapmaz.
✍️ Cevap
a) 1 patellar tendon, yani diz kapağının altındaki tendondur. 2 uyluğun önündeki dört başlı kastır. Bu refleksi başlatan kısa mekanik etki patellar tendona uygulanır; diz kapağı kemiğine vurulması olarak açıklanmaz. Tendondaki etki ilişkili kasın kısa süreli gerilmesine yol açar.
b) 3 kas iğciğidir. Kasın içindedir ve kasın gerilmesine, yani uzunluğundaki değişime ilişkin bilgi sağlar. Bu refleksin başlangıcını yalnız derideki dokunma reseptörlerinin uyarılmasıyla açıklamak uygun değildir. Tendona etki uygulanması, reseptörün mutlaka tendonun içinde olduğu anlamına da gelmez.
c) Dört başlı kas kasıldığında diz eklemi açılma yönünde hareket eder; alt bacak öne doğru uzanır. Kas, motor bilgiye cevap vererek hareketi gerçekleştiren efektördür. Tendon ise kas ile kemik arasındaki kuvvet aktarımına katılır; kasılan yapı tendonun kendisi değildir.
ç) Gerekmez. Uygun gerilme uyarısı ve sağlam refleks bağlantıları olduğunda cevap, önce bilinçli karar verilmesini beklemeden başlayabilir. Diz kapağı refleksi çalışmayla sonradan öğrenilen bir beceri değildir. Üst merkezler refleksin düzeyini etkileyebilse de her cevap için bilinçli hareket kararı şart değildir.
Önizleme kapsamındaki soruları incelediniz.
Bu sayfada ilk 4 soru öğrencilerimizin incelemesi için açık olarak gösteriliyor. Konuya ait kalan 14 soruyu ve soru kütüphanesindeki diğer içerikleri görmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
Abonelik Paketlerini İncele