Pozitif ve Negatif Geri Bildirim — OYSS Soruları
Bu sayfada yalnızca OYSS etiketiyle ayrılmış açık uçlu sorular yer alıyor. Toplam 12 sorudan şu anda 4 tanesini inceleyebilirsin. Her soruyu önce kendin yanıtla, ardından cevap ve açıklamasını incele.
Mideden onikiparmak bağırsağına gelen asidik içerik, buradaki hücrelerden sekretin hormonunun salınmasını uyarır. Sekretin kanla pankreasa ulaşır. Pankreasın bikarbonat içeren sıvısı ise bir kanal aracılığıyla bağırsak boşluğuna verilir.
I ve III için pH'ın değişim yönünü, II için ilgili maddeyi yazınız.
a) I, II ve III boşluklarını tamamlayınız.
b) Kesikli ve düz okların taşıdığı maddeleri, izlediği yolu ve ulaştığı yeri ayırarak yazınız.
c) Bağırsak pH'ı yükseldiğinde sekretin salınımının azalması hangi geri bildirim türüdür? İlk uyarıyla ilişki kurarak açıklayınız.
ç) Pankreas salgı kanalı tıkalıysa sekretin pankreasa ulaşsa bile pH düzenlemesi neden aksayabilir?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Bir hormonun kanla hedef organa taşınması ile organın salgısının kanalla bağırsak boşluğuna verilmesi farklı yollardır. Bikarbonat, asidik içeriğin etkisini azaltarak pH'ın yükselmesine yardım eder.
✍️ Cevap
a) I'de pH azalır. II bikarbonattır (HCO3-). III'te pH yükselir. Asitli içeriğin etkisi, pankreas salgısındaki bikarbonatla azaltılır.
b) Kesikli ok sekretinin bağırsak duvarından kana geçip pankreasa taşınmasını gösterir. Düz ok bikarbonat içeren pankreas salgısının kanaldan onikiparmak bağırsağının boşluğuna taşınmasını gösterir. Pankreas salgısı doğrudan kana verilmez.
c) Negatif geri bildirimdir. İlk uyarı, asitli içerikle pH'ın düşmesidir. Bikarbonat bu düşüşü azaltıp pH'ı yükseltir; böylece sekretin salınımını başlatan uyarı zayıflar.
ç) Hormon hedefe ulaşsa da oluşan salgı bağırsak boşluğuna yeterince taşınamaz. Bikarbonat asitli içerikle buluşamadığı için düzeltici etkinin bu yolu zayıflar. Uyarının iletilmesi kadar yanıtın doğru yere ulaştırılması da gereklidir.
Grafikte iki kurgu modelde kan pH'ının 7,40 başlangıç değerine doğru değişimi verilmiştir. A'da başlangıçta CO2 birikimine, B'de CO2'nin fazla uzaklaştırılmasına bağlı sapma olduğu varsayılmıştır. Böbrek kartları, asit-baz düzenlemesine daha yavaş katkı veren yanıtları özetler.
Veriler öğretim amaçlıdır. 7,40 tek bir değişmez sınır değildir; normal kan pH'ı dar bir aralıkta değişebilir.
a) A ve B modellerinde pH hangi yönde değişmiştir? Her ikisinin ortak hedefi nedir?
b) Verilen başlangıç nedenlerine göre A ve B'de CO2 atımının hangi yönde değişmesi düzeltmeye katkı sağlar?
c) K ve L böbrek kartlarını A ve B ile eşleştiriniz. Eşleştirmeyi H+ veya bikarbonat üzerinden açıklayınız.
ç) pH'ın B'de azalması, mekanizmanın pozitif geri bildirim olduğunu gösterir mi? Ayrıca iki eğriden böbreklerin akciğerlerle aynı hızda çalıştığı sonucu çıkarılabilir mi?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Akciğerler CO2 atımını değiştirir; böbrekler H+ atımı ve bikarbonatın korunması ya da atılmasıyla katkı sağlar. Bu yollar aynı anda ve aynı hızda çalışmak zorunda değildir.
✍️ Cevap
a) A'da pH yükselmiş, B'de düşmüştür. İki modelde de sapma küçülmüş ve pH 7,40 başlangıç değerine yaklaşmıştır. Hedef değerin çevresindeki uygun aralığın korunmasıdır; her an tam 7,40 olma zorunluluğu yoktur.
b) A'da CO2 atımının artması CO2 birikimini azaltıp pH'ı yükseltmeye katkı sağlar. B'de CO2 atımının olağan düzeye doğru azalması, aşırı CO2 kaybını azaltarak pH'ın aşağı yönlü düzelmesine katkı sağlar.
c) K, A ile; L, B ile eşleşir. K'da H+ atımının artması ve bikarbonatın korunması düşük pH'ı yükseltmeye yardım eder. L'de H+ atımının azalması ve bikarbonat atımının artabilmesi, yüksek pH'ın düşmesine katkı sağlar.
ç) Göstermez; B'de ilk sapma pH yükselmesidir, pH'ın azalması bu sapmayı giderdiği için yanıt negatiftir. Eğriler toplam düzeltmeyi gösterir; tek tek organların hızını ölçmez. Böbreklerin katkısı genellikle solunumsal yanıttan daha yavaş gelişir.
Diğer etkenler sabitken kanda CO2 artması pH'ın düşmesine yol açabilir. Bu değişimle ilişkili uyarılar, omurilik soğanındaki solunum merkezinin yanıtını artırır. Görsel, bu durumdaki düzeltici yolu göstermektedir.
I, II ve III boşluklarını yön belirten sözcüklerle tamamlayınız.
a) I, II ve III boşluklarına 'artar' veya 'azalır' sözcüklerinden hangileri yazılmalıdır?
b) Bu döngüde omurilik soğanının ve akciğerlerin farklı görevlerini yazınız.
c) Solunum etkinliğinin artması neden pozitif geri bildirim anlamına gelmez?
ç) CO2 ve pH başlangıç düzeylerine yaklaştığında solunum merkezine gelen uyarı nasıl değişir? Aynı güçlü yanıtın sürmesi neden uygun değildir?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Solunumun düzenlenmesi, akciğerlerden uzaklaştırılan CO2 miktarını değiştirerek pH'ın korunmasına katkı sağlar. CO2 artışına karşı oluşturulan yanıt, ilk artışı azaltıyorsa negatiftir.
✍️ Cevap
a) I'de pH azalır, II'de akciğerlerden CO2 uzaklaştırılması artar, III'te kandaki CO2 azalır. CO2 azalınca pH başlangıç düzeyine doğru yükselir.
b) Omurilik soğanındaki solunum merkezi gelen bilgiye göre solunum yanıtını düzenler. Akciğerler, solunum hareketlerinin sağladığı havalanmayla CO2'nin dışarı atıldığı gaz alışverişi organlarıdır; akciğerlerin kendisi kontrol merkezi değildir.
c) Döngüyü başlatan değişim CO2 artışı ve buna eşlik eden pH düşüşüdür. Artan solunum CO2 atılmasını artırarak ilk CO2 artışını azaltır. Yanıtın artması değil, başlangıç değişimine etkisi önemlidir; bu nedenle negatiftir.
ç) Düzeltmeyi başlatan uyarı zayıflar ve solunum yanıtı olağan düzeyine yaklaşır. CO2 atılmasının gereğinden fazla sürmesi bu kez CO2'nin aşırı azalmasına ve pH'ın yükselmesine yol açabilir. Geri bildirim yanıtın da ayarlanmasını sağlar.
Emme uyarısı duyu nöronlarıyla hipotalamusa iletilir ve iki farklı hormonal yanıtı destekler. Prolaktin süt yapımını desteklerken oksitosin, süt keseciklerini çevreleyen kasılabilir hücreleri etkileyerek sütün kanallara ilerletilmesini sağlar.
Verilen bilgilerden yararlanarak I ve II boşluklarını ve alt kısımdaki döngüyü değerlendiriniz.
a) I ve II numaralı boşluklara hangi hormonlar yazılmalıdır? Her birinin görseldeki etkisini belirtiniz.
b) Sütü kanallara ilerleten yanıtı, emme uyarısından başlayarak sıraya koyunuz.
c) Görselin altındaki döngü hangi geri bildirim türünü örnekler? Emmenin sürmesi ile hormon yanıtı arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
ç) 'Oksitosin sütü üreten hormondur ve emme kesildiğinde süt yapımı anında sıfırlanır.' ifadesindeki iki hatayı düzeltiniz.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Sütün üretilmesi ile önceden üretilmiş sütün kanallara ilerletilmesi farklı olaylardır. Emme sürdükçe oluşan sinirsel uyarılar hormonal yanıtları destekler; emmenin kesilmesi bu uyarıyı azaltır.
✍️ Cevap
a) I prolaktindir; süt üreten hücrelerde süt yapımını destekler. II oksitosindir; süt kesecikleri çevresindeki kasılabilir hücreleri etkileyerek sütün kanallara ilerletilmesini sağlar.
b) Emme uyarısı -> duyu nöronlarıyla hipotalamusa bilgi iletilmesi -> hipofizin arka bölümünden oksitosin salınımı -> kesecikler çevresindeki hücrelerin kasılması -> sütün kanallara ilerletilmesi sırası izlenir.
c) Pozitif geri bildirim örneğidir. Sütün bebeğe ulaşması emmenin sürmesini destekler; emmenin sürmesi de yeni sinirsel uyarılar oluşturarak oksitosin yanıtını destekler. Böylece birbirini destekleyen bir döngü kurulur.
ç) Süt yapımını destekleyen temel hormon prolaktindir; oksitosin sütün dışarı ilerletilmesinde görevlidir. Emmenin kesilmesi sinirsel uyarıyı ve buna bağlı hormon yanıtını azaltır; bütün süt yapımının aynı anda sıfırlanması anlamına gelmez.
Önizleme kapsamındaki soruları incelediniz.
Bu sayfada ilk 4 soru öğrencilerimizin incelemesi için açık olarak gösteriliyor. Bu OYSS çalışmasındaki kalan 8 soruyu ve soru kütüphanesindeki diğer içerikleri görmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
Abonelik Paketlerini İncele