İskelet Kaslarının Kasılma ve Gevşeme Mekanizması — OYSS Soruları
Bu sayfada yalnızca OYSS etiketiyle ayrılmış açık uçlu sorular yer alıyor. Toplam 16 sorudan şu anda 4 tanesini inceleyebilirsin. Her soruyu önce kendin yanıtla, ardından cevap ve açıklamasını incele.
A başlangıç durumudur. B ve C, A'dan sonra oluşabilecek kasılma için önerilen iki farklı modeldir; ikisini de doğru kabul etmeyiniz. Üç çizim aynı uzunluk ölçeğindedir. İnce ve kalın iplikler renk ve kalınlıklarıyla ayırt edilmiştir.
Modelleri Huxley'in kayan iplikler modeliyle karşılaştırarak değerlendiriniz.
a) B ve C'den hangisi kayan iplikler modeliyle uyumludur? İplik boylarını karşılaştırarak gerekçenizi yazınız.
b) B'deki kalın ipliğin boyunda yapılan değişiklik A bandı bakımından hangi yanlış sonuca yol açar?
c) Bir çizimde yalnız Z çizgilerinin birbirine yaklaştığını görmek, modelin doğru olduğunu söylemek için yeterli midir? Görselden kanıt veriniz.
ç) C'deki kısalma, ipliklerin bir bölümünün yok olmasıyla açıklanabilir mi? Kasın kütlesi ve hacmi bakımından değerlendiriniz.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Bir modelde yalnız Z çizgilerinin yaklaşması yeterli kanıt değildir; ipliklerin kendi boylarının korunması da gerekir. Doğru modelde iplikler kayar ve örtüşme artar. Kısa süreli normal kasılma, ipliklerin yok olması veya yeni madde oluşması anlamına gelmez.
✍️ Cevap
a) C uyumludur. C'de ince ve kalın ipliklerin boyları A'daki gibi korunmuş, Z çizgileri yaklaşmış ve örtüşme artmıştır. B'de ise her iki iplik türünün boyu da kısaltılmıştır; bu, kayan iplikler modelinin açıklaması değildir.
b) B'de kalın iplik kısaltıldığı için A bandı da kısalmış olur. Oysa kayan iplikler modelinde kalın miyozin ipliğinin ve A bandının boyu korunur. Model, kalın ipliği kısaltmak yerine ipliklerin göreli konumunu değiştirmelidir.
c) Yeterli değildir. B'de de Z çizgileri yaklaşmıştır ancak iplikler yanlış biçimde kısaltılmıştır. C'de ise hem Z çizgileri yaklaşır hem iplik boyları korunur. Modeli değerlendirirken birden fazla özelliğe bakmak gerekir.
ç) Açıklanamaz; iplikler korunur ve örtüşmeleri artar. Kısa süreli normal kasılmada kasın kütlesi değişmez, hacmi yaklaşık korunur. Boy kısalırken kalınlık artabilir. Kasılma, ipliklerin yok olması veya kas maddesinin kaybolması değildir.
P ve Q, aynı sarkomerin dikey çizilmiş iki durumudur. Tablodaki uzunluklar örnek bir modelin göreli birimleridir; gerçek deney ölçümü değildir. İnce iplikler iki uçtaki Z çizgilerine tutunur. İki durum aynı ölçekle çizilmiştir ve merkezde ince iplikler arasında boşluk vardır.
Şema ile sayısal verileri birlikte kullanarak soruları cevaplayınız.
a) P ve Q'dan hangisi daha fazla kısalmıştır? Tablodan iki sayısal değerle gösteriniz.
b) A bandının boyu P ve Q'da kaç birimdir? Değişmemesini hangi veriyle ilişkilendirirsiniz?
c) İki uçtaki yalnız ince iplik bölgelerinin toplamını ve ortadaki H boşluğunu P ve Q için hesaplayınız.
ç) "Sarkomer 20 birim kısaldığına göre ince iplik de 20 birim kısalmıştır." yorumu tabloyla uyumlu mudur? Açıklayınız.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Sarkomer kısalırken iplikler boylarını koruyabilir. A bandı kalın ipliğin boyuna eşittir. Bu basit modelde sarkomer boyundan A bandı çıkarılınca iki uçtaki yalnız ince iplik bölgelerinin toplamı bulunur. Ortadaki H bölgesi ise iki ince ipliğin uçları arasındaki boşluktur.
✍️ Cevap
a) Q daha fazla kısalmıştır. P'de Z-Z uzaklığı 130, Q'da 110 birimdir. İki Z çizgisi arasındaki uzaklık Q'da daha küçüktür; bu fark sarkomerin 20 birim kısaldığını gösterir.
b) A bandı her iki durumda da 80 birimdir. Çünkü kalın miyozin ipliğinin boyu P ve Q'da 80 birim olarak verilmiştir. Kasılmada A bandının sabit kalması, kalın ipliğin kendi boyunun korunmasıyla ilişkilidir.
c) Yalnız ince iplik bölgelerinin toplamı P'de 130-80=50, Q'da 110-80=30 birimdir. H boşluğu, sarkomer boyundan karşılıklı iki ince ipliğin boyları çıkarılarak bulunur: P'de 130-2×50=30, Q'da 110-2×50=10 birimdir.
ç) Uyumlu değildir. İnce ipliğin boyu her iki durumda da 50 birimdir. Kalın iplik de 80 birimde kalmıştır. Kısalan, ipliklerin kendileri değil; örtüşme artışıyla iki Z çizgisi arasındaki uzaklıktır.
Şemada yan yana iki sarkomer verilmiştir. İnce iplikler kırmızı, kalın iplikler mavidir. K, ortadaki Z çizgisinin iki yanındaki yalnız ince iplik bölgelerini birlikte kapsar. L kalın ipliklerin bütün boyunu, M ortadaki yalnız kalın iplik bölgesini, N ise iki Z çizgisi arasını göstermektedir.
Harflerle gösterilen bölgeleri adlandırıp kasılma sırasında değişimlerini açıklayınız.
a) K, L, M ve N ile gösterilen bölümlerin adlarını yazınız.
b) K bölgesinin ortasındaki zikzak çizginin adını ve ince ipliklerle ilişkisini açıklayınız.
c) L bölgesine yalnızca "aktin ile miyozinin örtüştüğü yer" demek neden eksik olur? M'yi kullanarak açıklayınız.
ç) Kasılma sırasında K, L, M ve N'nin genişlik veya boyları nasıl değişir?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
A bandı, kalın miyozin ipliklerinin bütün uzunluğunu kapsar; hem örtüşme bölgelerini hem de H bölgesini içerir. I bandında yalnız ince iplikler vardır ve ortasından Z çizgisi geçer. Bir sarkomer, ardışık iki Z çizgisi arasında bulunur.
✍️ Cevap
a) K I bandı, L A bandı, M H bölgesi, N sarkomerdir. K, Z çizgisinin iki yanındaki ince iplik bölgelerini birlikte kapsar. N ise tek bir kasılma biriminin Z çizgileri arasındaki boyunu gösterir.
b) Bu yapı Z çizgisidir. İnce aktin iplikleri Z çizgisine tutunur. Z çizgileri sarkomer sınırlarını belirler; I bandı ise bir Z çizgisinin iki yanına uzanır.
c) L, yani A bandı kalın miyozin ipliğinin tüm uzunluğunu kapsar. Bu bant içinde aktinle örtüşen kısımlar yanında yalnız miyozin bulunan M, yani H bölgesi de vardır. Bu yüzden A bandı yalnız örtüşme bölgesine eşit değildir.
ç) K, yani I bandı daralır. L, yani A bandının boyu değişmez. M, yani H bölgesi daralır; güçlü kısalmada kaybolabilir. N, yani sarkomerin boyu Z çizgileri yaklaştığı için azalır.
X ve Y, aynı sarkomerin iki durumunu aynı uzunluk ölçeğiyle göstermektedir. Yeşil zikzak sınırlar Z çizgileridir. İnce iplikler 1, kalın iplikler 2 ile işaretlenmiştir. Model şematiktir; iplik kalınlıkları ve aralıklar gerçeği tam ölçekte temsil etmez.
İplik boyları ile ipliklerin örtüşme miktarını birbirinden ayırarak yorumlayınız.
a) X ve Y'den hangisi daha fazla kısalmış sarkomeri gösterir? Z çizgileri arasındaki uzaklıkla açıklayınız.
b) 1 ve 2 numaralı iplikleri adlandırınız. X'ten Y'ye geçişte bu ipliklerin kendi boyları değişmiş midir?
c) X'ten Y'ye geçişte A bandı, I bandı ve H bölgesinde nasıl değişimler beklenir?
ç) Y'den X'e doğru uzama, aktin ve miyozin ipliklerinin uzaması olarak açıklanabilir mi?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Huxley'in kayan iplikler modelinde aktin ve miyozin ipliklerinin boyları değişmez. Kasılmada Z çizgileri yaklaşır ve örtüşme artar. A bandının boyu sabit kalırken I bandı ve H bölgesi daralır. Gevşeyip uzamada bu değişimler ters yönde gerçekleşebilir.
✍️ Cevap
a) Y daha fazla kısalmış durumu gösterir. Çünkü Y'de iki Z çizgisi birbirine daha yakındır. Aynı ölçekle çizilen iki durumda sınırlar arasındaki uzaklığın azalması, sarkomerin kısaldığını gösterir.
b) 1 aktin, 2 miyozindir. Her iki iplik türünün kendi boyu da değişmemiştir. Değişen, aktinin miyozine göre konumu ve ipliklerin birbirleriyle örtüştüğü bölgenin genişliğidir.
c) A bandı kalın miyozin ipliklerinin uzunluğunu kapsadığı için boyu değişmez. Yalnız ince iplik içeren I bandı daralır. Ortada yalnız kalın iplik bulunan H bölgesi de aktinlerin merkeze yaklaşmasıyla daralır.
ç) Hayır. İpliklerin boyları aynı kalırken örtüşme azalabilir ve Z çizgileri uzaklaşabilir. Bu model uzamayı ipliklerin esneyip boylarının artmasıyla açıklamaz. İpliklerin konumu ile tek tek boyları farklı kavramlardır.
Önizleme kapsamındaki soruları incelediniz.
Bu sayfada ilk 4 soru öğrencilerimizin incelemesi için açık olarak gösteriliyor. Bu OYSS çalışmasındaki kalan 12 soruyu ve soru kütüphanesindeki diğer içerikleri görmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
Abonelik Paketlerini İncele