İnsanda Sinir Sistemi
Bu konu başlığında toplam 107 soru bulunuyor. Şu anda önizleme kapsamında 4 soru gösteriliyor; tüm sorulara erişim aktif abonelikle açılır.
Çevresel sinir ağının üç bağlantısı sadeleştirilmiştir: K derideki reseptörden merkeze, L merkezden iskelet kasına, M merkezden kalp ve bezler gibi yapılara uzanır. Oklar genel bilgi akışını gösterir. Her çizgi bir yol grubunu temsil eder; tek bir nöron değildir. Ara bağlantılar ve diğer yollar çizilmemiştir.
Hedef yapıları ve okların yönünü kullanarak bölümleri ayırt ediniz.
a) K duyu bölümü mü, motor bölümü mü temsil eder? L ve M'nin temsil ettiği motor bölümlerin adlarını yazınız.
b) Bir öğrenci derisine dokunulduğunu fark edip elini isteyerek kaldırıyor. Bu olayda K ve L hangi farklı görevleri üstlenir?
c) Heyecanlandığında kalp atım hızının değişmesi hangi harfle gösterilen bölümle ilişkilidir? Bunun elini isteyerek kaldırmaktan farkı nedir?
ç) 'L iskelet kasına gittiği için bu yolla oluşan her cevap mutlaka bilinçli kararla başlar.' görüşünü, elin rahatsız edici bir uyarandan çekilmesiyle değerlendiriniz.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Çevresel sinir sisteminde duyu bölümü bilgiyi merkeze, motor bölümü ise merkezden efektörlere taşır. Motor bölümün somatik yolları iskelet kaslarına, otonom yolları kalp kası, düz kaslar ve bezler gibi yapılara yönelir. Somatik yollar istemli hareketlerde görev alır; ancak iskelet kaslarının bazı refleks cevaplarında da kullanılır.
✍️ Cevap
a) K duyu bölümünü temsil eder; reseptörden merkeze bilgi taşır. L somatik motor bölümü, M otonom motor bölümü temsil eder. L'nin hedefi iskelet kasıdır; M'nin gösterdiği hedefler kalp ve bezlerdir.
b) K, dokunmaya ilişkin duyu bilgisinin merkezî sinir sistemine ulaşmasına katılır. Üst merkezlerde oluşturulan hareket komutları ise L'nin temsil ettiği somatik motor yollarla ilgili iskelet kaslarına ulaştırılır. Duyu bilgisini almakla hareket cevabını iletmek aynı basamak değildir.
c) M ile gösterilen otonom motor bölümle ilişkilidir. Otonom sinirsel etkiler kalp atım hızının ayarlanmasına katılır; her atım için kişinin bilinçli karar vermesi gerekmez. Elini isteyerek kaldırırken ise iskelet kaslarına somatik motor komutlar gönderilir. Kalbin kendi ritim üretme özelliği bulunması, sinirsel olarak hızının ayarlanamayacağı anlamına gelmez.
ç) Görüş doğru değildir. İskelet kaslarına giden somatik motor yollar, istemli hareketlerin yanında çekilme refleksi gibi cevaplarda da kullanılır. Refleksin başlaması için önce bilinçli karar verilmesi gerekmez. Somatik ve otonom ayrımı yapılırken yalnız bilinçli olup olmadığına değil, hedef dokuya ve yolun yapısına da bakılmalıdır.
İnsanın sinir ağı modellenmiştir. 1 baştaki büyük gri bölgeyi, 2 gövdedeki uzun gri yapıyı; 3 yüzdeki, 4 üst koldaki mavi sinir dalını işaretler. Model bütün sinir dallarını tek tek ve gerçek kalınlıklarıyla göstermez. Renkler merkezdeki yapılarla çevreye uzanan yolları ayırmak içindir.
Numaralı yapıları ve sinir ağının merkezle bağlantısını açıklayınız.
a) 1 ve 2'yi adlandırınız. Bunlarla 3 ve 4'ün merkezî veya çevresel sinir sisteminde bulunmasını karşılaştırınız.
b) Bilginizden yararlanarak beyinden ve omurilikten çıkan sinirlerin kaçar çift olduğunu yazınız. Bu iki grupta toplam kaç çift sinir vardır?
c) 4 numaralı sinir dalının tek bir çizgiyle gösterilmesi, onun tek bir nörondan oluştuğu anlamına gelir mi? Açıklayınız.
ç) Bu ağın görevi yalnız merkezden kaslara bilgi götürmek midir? Deriye dokunulduğunun algılanması ve elin hareket ettirilmesi üzerinden iki yönü açıklayınız.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Beyin ve omurilik merkezî sinir sistemini oluşturur. Çevresel sinir ağı, bu merkezlerle vücut arasında bağlantı kurar. Duyu bilgisi merkeze taşınırken motor bilgi merkezden efektörlere gider. Bir sinir, tek bir nöronla aynı şey değildir; çok sayıda sinir lifi bir sinir demetinde bir arada bulunabilir.
✍️ Cevap
a) 1 beyin, 2 omuriliktir; ikisi merkezî sinir sistemine aittir. Yüzdeki 3 numaralı sinir dalı ve üst koldaki 4 numaralı sinir dalı ise çevresel sinir ağındadır. Bu dallar, merkezlerle vücudun ilgili kısımları arasında bağlantı kurulmasına katılır.
b) Beyinle ilişkili 12 çift kafa siniri, omurilikle ilişkili 31 çift omurilik siniri bulunur. İki grubun toplamı 43 çifttir. Çift ifadesi sağ ve sol taraftaki karşılıkları belirtir; 43 çift, 43 tek sinir demek değildir. Bu sayılar şemadaki mavi çizgiler sayılarak belirlenmez.
c) Hayır. Sinir, çok sayıda aksonun ve bunları destekleyen yapıların bir araya geldiği bir demettir. Modelde tek çizgi kullanılması çizimi sadeleştirir. Bu nedenle çizgideki dal sayısı, nöron sayısı olarak kabul edilemez.
ç) Yalnız kaslara bilgi götürmez. Dokunma sırasında reseptörlerden alınan duyu bilgisi çevresel duyu yollarıyla merkezî sinir sistemine taşınır. Elin hareket ettirilmesinde ise motor bilgi merkezden ilgili iskelet kaslarına gider. Ağdaki duyu ve motor yolların görevleri farklıdır; her sinirin mutlaka her iki görevi de üstlendiği söylenemez.
Şemada deri reseptöründen omuriliğe giren mavi yol ve omurilikten kasa çıkan kırmızı yol gösterilmiştir. P, mavi yolun omuriliğe girmeden önceki; Q, kırmızı yolun omurilikten çıktıktan sonraki noktasıdır. Turuncu bağlantı omurilik içindedir. Her durumda yalnız belirtilen noktanın iletimi durur; diğer çizilmiş bağlantılar ve kas sağlam kalır.
Duyu girişi ile motor çıkışı ayırarak P ve Q'daki durmaların sonuçlarını yorumlayınız.
a) P'nin bulunduğu giriş kökü ile Q'nun bulunduğu çıkış kökünün adlarını yazınız. Bilginin bu köklerdeki yönünü belirtiniz.
b) Yalnız P'de iletim durursa bu reseptörden gelen uyarı, çizilen devreyi çalıştırıp kasta refleks cevabı başlatabilir mi? Neden?
c) Yalnız Q'da iletim durursa duyu bilgisi omuriliğe ulaşabilir mi? Çizilen yoldan kasa cevap ulaştırılabilir mi?
ç) Bir öğrenci, 'P veya Q'da iletim durursa vücuttaki bütün duyular ve hareketler kaybolur.' diyor. Şemanın kapsamına göre bu iddiayı değerlendiriniz.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Dorsal kök, duyu bilgisinin omuriliğe giriş yoludur. Ventral kök ise motor bilginin omurilikten çıkış yoludur. Duyu girişindeki ve motor çıkışındaki bir durma aynı basamağı etkilemez. Bir örnek devreden hareketle vücuttaki bütün duyu ve hareket yolları hakkında sonuç çıkarılamaz.
✍️ Cevap
a) P dorsal, yani arka köktedir; duyu bilgisi bu kökten omuriliğe girer. Q ventral, yani ön köktedir; motor bilgi bu kökten omurilikten çıkarak kasa doğru gider. Giriş ve çıkış, burada omurilik merkez alınarak tanımlanmıştır.
b) Başlatamaz. Bu reseptörden gelen bilgi P'yi geçip omurilikteki devreye ulaşamaz. Motor nöron ve kas sağlam olsa bile, seçilen uyarının devreyi başlatan duyu girişi kesilmiştir. Bu sonuç, kasın başka bütün yollarla da çalıştırılamayacağı anlamına gelmez.
c) P ve mavi yol sağlam olduğundan duyu bilgisi omuriliğe ulaşabilir. Ancak motor çıkış Q'dan geçemediği için çizilen yol üzerinden kasa cevap ulaştırılamaz. Duyu girişinin sürmesiyle motor cevabın tamamlanması aynı şey değildir.
ç) Şema yalnız belirli bir reseptör, yerel bağlantı ve kasa ait yolları gösterir. Bu yoldaki bir durmanın vücuttaki bütün duyu ve hareket yollarını da durdurduğu söylenemez. Etkilenen basamak ve yol dikkate alınmalı; çizilmeyen bütün bağlantılar hakkında genelleme yapılmamalıdır.
Bir deri reseptöründen gelen bilginin, omurilikte bir ara nöron üzerinden kasa ulaşan cevaba dönüşmesi modellenmiştir. 1 mavi nöronu, 2 turuncu nöronu, 3 kırmızı nöronu gösterir. Oklar bilgi akışını belirtir. Bu, seçilmiş tek bir bağlantıdır; beyne giden yollar ve diğer omurilik devreleri çizilmemiştir.
Yolu izleyerek nöronların görevlerini ve omuriliğin cevaba katkısını açıklayınız.
a) 1, 2 ve 3'ü duyu nöronu, ara nöron ve motor nöron olarak adlandırınız. Her birinin bu modeldeki görevini yazınız.
b) Reseptörden kasa kadar izlenen sırayı yazınız. 1 ile 2 ve 2 ile 3 arasındaki geçişler hangi bağlantılarda gerçekleşir?
c) Elin rahatsız edici bir uyarandan çekilmesi için önce bilinçli karar verilmesi gerekir mi? Omuriliğin rolüyle açıklayınız.
ç) Modeldeki yerel devre sağlamken yalnız üst merkezlerle bağlantı kurulamazsa bu yol üzerinden basit bir cevap oluşabilir mi? Bundan bütün hareketlerin normal süreceği sonucu çıkar mı?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Duyu nöronları reseptörlerden merkezî sinir sistemine bilgi taşır. Ara nöronlar merkez içindeki bağlantılara katılır. Motor nöronlar ise merkezden efektöre, örneğin kasa bilgi götürür. Omurilikteki bazı devreler, bilinçli karar beklemeden refleks cevabın başlamasını sağlayabilir; duyu bilgisinin beyne ulaşması ayrı bir süreçtir.
✍️ Cevap
a) 1 duyu nöronudur; reseptörden omuriliğe bilgi getirir. 2 ara nörondur; omurilik içindeki bağlantıyı sağlar. 3 motor nörondur; omurilikten kasa bilgi götürür. Kas, oluşan cevabı gerçekleştiren efektördür.
b) Sıra reseptör → duyu nöronu (1) → ara nöron (2) → motor nöron (3) → kas biçimindedir. Nöronlar arasındaki bilgi aktarımı sinapslarda gerçekleşir. Ayrı nöronların uçları tek ve kesintisiz bir hücre oluşturacak biçimde birleşmez.
c) Bu tür bir çekilme refleksinin başlaması için önce bilinçli karar verilmesi gerekmez. Gerekli yerel devre omurilikte kurulabilir ve motor cevap buradan başlatılabilir. Bu durum, uyarıya ait bilginin beyne hiç iletilmediği anlamına gelmez; kişinin uyarıyı bilinçli algılaması üst merkezlerle ilişkilidir.
ç) Yerel devre ve kasın bağlantısı sağlamsa bu yol üzerinden basit bir refleks cevap oluşabilir. Ancak bundan bütün hareketlerin, duyuların ve yürümenin normal süreceği sonucu çıkarılamaz. Üst merkezlerle iletişim, bilinçli algı ve istemli hareketlerin düzenlenmesi için gereklidir. Sonuç yalnız verilen sağlam devre için değerlendirilir.
Önizleme kapsamındaki soruları incelediniz.
Bu sayfada ilk 4 soru öğrencilerimizin incelemesi için açık olarak gösteriliyor. Konuya ait kalan 103 soruyu ve soru kütüphanesindeki diğer içerikleri görmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
Abonelik Paketlerini İncele