Harekete Dayalı Tepki — OYSS Soruları
Bu sayfada yalnızca OYSS etiketiyle ayrılmış açık uçlu sorular yer alıyor. Toplam 47 sorudan şu anda 4 tanesini inceleyebilirsin. Her soruyu önce kendin yanıtla, ardından cevap ve açıklamasını incele.
A'da dirsekten bükülü ön kolun eldeki ağırlığı taşıması, B'de bunun basitleştirilmiş modeli verilmiştir. 1 dirsek eklemini, 2 kas kuvvetinin ön kola aktarıldığı yeri, 3 eldeki yükü gösterir. K ve L, destek noktasından ölçülen iki uzaklıktır. B'de kuvvetler kola diktir; ön kolun kendi ağırlığı hesaba katılmamıştır.
Modeldeki sıralanışı ve uzaklıkları dikkate alarak soruları cevaplayınız.
a) 1, 2 ve 3 numaralarını destek, kuvvet ve yük kavramlarıyla eşleştiriniz. K ve L hangi kolları gösterir?
b) Bu sistem hangi tip kaldıraca örnektir? Kuvvetin uygulandığı konumla açıklayınız.
c) B'deki modelde K aynı kalırken aynı yük, kolun yatay konumu korunarak desteğe daha yakın bir noktaya asılıyor. Gereken kas kuvveti nasıl değişir? Nedenini açıklayınız.
ç) Bir öğrenci 'Kasın uyguladığı kuvvet, eldeki yükün ağırlığına her zaman eşittir.' diyor. B'deki model için bu düşünceyi değerlendiriniz.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Ön kol örneğinde dirsek destek, kasın kemiği çektiği yer kuvvetin uygulama noktası, eldeki ağırlık yüktür. Kuvvet destek ile yük arasında ise üçüncü tip kaldıraç oluşur. Aynı yük desteğe yaklaştırılırsa uygun koşullarda gereken kas kuvveti azalır.
✍️ Cevap
a) 1 destek, 2 kuvvetin uygulandığı nokta, 3 yüktür. K kuvvet kolunu, L yük kolunu gösterir. Bu modelde K, L'den kısadır; kasın kuvveti dirseğe, eldeki yükten daha yakın bir noktadan aktarılır.
b) Üçüncü tip kaldıraca örnektir. Çünkü 2 numaralı kuvvet noktası, 1 numaralı destek ile 3 numaralı yük arasındadır. Sınıflandırmayı kolun insan vücudunda bulunması değil, bu üç unsurun sıralanışı belirler.
c) Gereken kas kuvveti azalır. Çünkü yük kolu L kısalır; aynı yükün dirsek etrafındaki döndürme etkisi küçülür. Kuvvet kolu ve diğer koşullar aynı kaldığından dengeyi sağlamak için daha küçük kas kuvveti yeterli olur.
ç) Doğru değildir. K, L'den kısa olduğu için denge durumunda kasın uyguladığı kuvvet yükün ağırlığından büyük olmalıdır. Denge yalnız kuvvetlerin büyüklüğüne değil, desteğe uzaklıklarına da bağlıdır. Gerçek kolda ön kolun ağırlığı da ayrıca etkilidir.
A'da bir ayağın parmak ucunda yükselmesi, B'de bu hareketin basitleştirilmiş modeli gösterilmektedir. 1 ayağın ön kısmının yerle temas ettiği bölgeyi, 2 bu ayağa etki eden vücut ağırlığını, 3 baldır kaslarının topuğa ilettiği çekme kuvvetini, 4 ise beyaz kordon biçimindeki yapıyı göstermektedir.
Ayağın kaldıraç olarak ele alındığı bu modeli kullanarak soruları cevaplayınız.
a) 1, 2 ve 3 numaralarını destek, yük ve kuvvet kavramlarıyla eşleştiriniz. Bu modelde destek neden ayak bileği değildir?
b) 4 numaralı yapının adını ve görevini yazınız. Çekme kuvvetini oluşturan yapı ile bu kuvveti ileten yapı aynı mıdır?
c) Bu sistem hangi tip kaldıraca örnektir? Yükün konumuyla açıklayınız.
ç) B'deki ideal modelde kuvvet kolu ile yük kolunu karşılaştırınız. Bu düzen yükün kaldırılmasını nasıl etkiler?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Parmak ucunda yükselmede destek ayağın ön kısmının yerle temas ettiği bölgedir. Baldır kaslarının kuvveti Aşil tendonu ile topuk kemiğine aktarılır. Yükün destek ile kuvvet arasında bulunduğu düzen, ikinci tip kaldıraçtır.
✍️ Cevap
a) 1 destek, 2 yük, 3 kuvvettir. Bu harekette ayağın kaldıraç olarak dönmesi ön kısmının yere temas ettiği bölge etrafında değerlendirilir. Ayak bileği ise bu modelde yükün ayağa aktarıldığı bölgededir.
b) 4 Aşil tendonudur; baldır kaslarının oluşturduğu çekme kuvvetini topuk kemiğine iletir. Kuvveti kas oluşturur, tendon iletir. Bu nedenle tendon, kasın yerine kasılıp kuvvet üreten bir yapı olarak değerlendirilmez.
c) İkinci tip kaldıraca örnektir. Çünkü 2 numaralı yük, 1 numaralı destek ile 3 numaralı kuvvet arasında kalmaktadır. Sıralanış destek-yük-kuvvet ya da ters yönden kuvvet-yük-destek şeklindedir.
ç) Desteğin kuvvete uzaklığı, yüke uzaklığından daha fazladır; kuvvet kolu yük kolundan uzundur. İdeal kaldıraç modelinde bu düzen kuvvetten kazanç sağlar ve yükü kaldırmak için gereken kuvveti azaltır. Gerçek hareketteki bütün kuvvetler bu basit şemada gösterilmemiştir.
A'da başın boyun üzerinde dengede tutulması, B'de bu durumun basitleştirilmiş kaldıraç modeli gösterilmiştir. 1 baş ile omurganın birleştiği eklemi, 2 başın ağırlığını, 3 boynun arkasındaki kasların kafatasına uyguladığı çekme kuvvetini temsil etmektedir.
Destek, yük ve kuvvetin birbirine göre konumunu kullanarak soruları cevaplayınız.
a) 1, 2 ve 3 numaralarını destek, yük ve kuvvet kavramlarıyla eşleştiriniz.
b) Bu sistem hangi tip kaldıraca örnektir? Numaraların konumunu kullanarak açıklayınız.
c) Boynun arkasındaki kaslar hiç kuvvet uygulamasaydı baş hangi yöne dönme eğiliminde olurdu? Nedenini yazınız.
ç) 'Birinci tip kaldıraçlarda kuvvet kolu ile yük kolu daima eşittir.' ifadesi doğru mudur? Görselden yararlanarak açıklayınız.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Bir kaldıraçta destek, dönmenin gerçekleştiği noktadır. Vücuttaki bazı hareketlerde kemikler kaldıraç kolu, eklemler destek, kaslar kuvvet kaynağı olarak düşünülebilir. Destek, yük ile kuvvet arasında ise birinci tip kaldıraç oluşur.
✍️ Cevap
a) 1 destektir; başın boyunla birleştiği eklem dönme noktasıdır. 2 yüktür; başın ağırlığını gösterir. 3 kuvvettir; boynun arkasındaki kasların kafatasına uyguladığı çekme kuvvetini temsil eder.
b) Birinci tip kaldıraca örnektir. Çünkü 1 numaralı destek noktası, 3 numaralı kas kuvveti ile 2 numaralı yük arasında bulunmaktadır. Sınıflandırma, destek-yük-kuvvetin sıralanışına göre yapılır.
c) Bu basitleştirilmiş modelde baş öne doğru eğilme eğiliminde olurdu. Çünkü başın ağırlığının etkisi desteğin ön tarafındadır. Boynun arkasındaki kasların çekişi bu etkiye karşı dönme etkisi oluşturarak dengeye katkıda bulunur.
ç) Doğru değildir. Destek noktasının yük ile kuvvet arasında bulunması, iki kolun eşit uzunlukta olmasını gerektirmez. Kolların uzunluğu desteğin ve kuvvetlerin uygulandığı noktaların konumuna göre değişebilir.
A'da karın bölgesinin ön tarafındaki sağ ve sol kaslar 1 ve 2 ile işaretlenmiştir. B'deki öne bükülme hareketinde bu iki kas aynı hareketi destekleyecek biçimde birlikte kasılmaktadır.
Görselde verilen hareketi temel alarak soruları cevaplayınız.
a) B'deki harekette 1 ve 2 numaralı kasların çalışma ilişkisine ne ad verilir? Gerekçenizi yazınız.
b) Bu çalışma biçimini dirseği büken ve açan kasların çalışma biçimiyle karşılaştırınız.
c) Bir öğrenci bu iki kasın ayrı ayrı kasılmasının daha etkili olacağını söylüyor. Verilen hareket için birlikte çalışmanın yararını açıklayınız.
ç) Gövde bir konumda hareketsiz tutulurken bu kasların hiç enerji harcamadığını söyleyebilir miyiz? Açıklayınız.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Aynı hareketin oluşmasına birlikte katkı sağlayan kaslar sinerjist çalışır. Sinerjist veya antagonist olma durumu, incelenen hareketle ilişkilidir. Kaslar yalnızca görülebilen hareketleri oluşturmaz; uygun duruşun korunmasına da katkıda bulunur.
✍️ Cevap
a) Bu hareket için sinerjist çalışırlar. Çünkü ikisi birlikte kasılarak gövdenin öne bükülmesine aynı yönde katkı sağlar. Aynı anda etkin olmaları, birbirlerine zıt hareket oluşturdukları anlamına gelmez.
b) Görseldeki iki karın kası aynı hareketi destekler. Dirseği büken ve açan kaslar ise karşıt hareketleri sağlayan antagonist kaslara örnektir. Karşılaştırmada belirleyici olan, kasların aynı hareketi mi yoksa zıt hareketleri mi desteklediğidir.
c) Sağ ve sol tarafın birlikte katkı vermesi gövdenin öne bükülmesine yardımcı olur. Kuvvetin iki taraftan dengeli oluşması, istenmeyen yana sapmanın azaltılmasını destekler. Bu açıklama verilen harekete aittir; her harekette bütün kasların aynı şekilde çalıştığı söylenemez.
ç) Hayır. Görünür bir hareket olmadan da kaslar gerginlik oluşturarak konumu korumaya katkı verebilir ve ATP kullanabilir. Bir kasın çalışması, mutlaka vücudun yer değiştirmesiyle sonuçlanmaz.
Önizleme kapsamındaki soruları incelediniz.
Bu sayfada ilk 4 soru öğrencilerimizin incelemesi için açık olarak gösteriliyor. Bu OYSS çalışmasındaki kalan 43 soruyu ve soru kütüphanesindeki diğer içerikleri görmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
Abonelik Paketlerini İncele