Harekete Dayalı Tepki
Bu konu başlığında toplam 101 soru bulunuyor. Şu anda önizleme kapsamında 4 soru gösteriliyor; tüm sorulara erişim aktif abonelikle açılır.
A, B ve C'de üç kas türünün modelleri verilmiştir. A'da uzun, bantlı ve çok sayıda kenar çekirdeği bulunan lifler; B'de mekik biçimli, tek merkezî çekirdekli bantsız hücreler; C'de kısa, dallanmış, bantlı ve merkezî çekirdekli hücreler görülür. Çizimler aynı ölçekte değildir.
Kalp kasını, ortak ve farklı özellikleri kullanarak diğer iki kas türüyle karşılaştırınız.
a) A, B ve C'nin temsil ettiği kas türlerini yazınız. Kalp kası için C'deki iki ayırt edici özelliği belirtiniz.
b) A ile C'de bantlaşma görülmesi, ikisinin de istemli çalıştığını gösterir mi? Karşılaştırınız.
c) B ile C'nin ikisinde de merkezî çekirdek bulunur. Bunları ayırmak için görselde hangi iki başka özelliğe bakarsınız?
ç) Çok sayıda öncü hücrenin kaynaşmasıyla oluşan uzun, çok çekirdekli lif hangi paneldedir? C'deki bağlı hücreleri tek bir dev hücre saymak doğru mudur?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Kas türü yalnız bantlaşma veya yalnız çekirdek konumuyla belirlenmez. Hücre şekli, çekirdek sayısı ve yeri, bantlaşma ile çalışma biçimi birlikte değerlendirilir. Kalp kası görünümde iskelet kasıyla, istem dışı çalışmada düz kasla ortak özellik taşır.
✍️ Cevap
a) A iskelet kası, B düz kas, C kalp kasıdır. C'deki dallanmış kısa hücreler ve merkezî çekirdekler kalp kasını tanımada önemlidir; bu hücrelerde bantlaşma da bulunur.
b) Göstermez. A iskelet kasıdır ve istemli hareketlerde görev alır; C kalp kasıdır ve istemsiz çalışır. Bantlaşma, çalışma kontrolünün aynı olduğunu tek başına göstermez.
c) B mekik biçimlidir ve bantlaşma göstermez. C ise dallanmış yapıdadır ve enine bantlar içerir. Hücre şekli ile bantlaşma birlikte kullanılarak iki doku ayrılabilir.
ç) Uzun, çok çekirdekli iskelet kası lifi A'dadır. C'de ise birbirine bağlanan ayrı kalp kası hücreleri bulunur; her hücrenin kendi sınırı ve genellikle merkezî bir çekirdeği vardır. Ağ görünümü tek dev hücre anlamına gelmez.
Kas doku modelinde enine bantlı, kısa ve dallanmış hücreler birbirine bağlı görünmektedir. Hücre sınırları ince çizgilerle belirtilmiştir. 1 hücrenin ortasındaki mor yapıyı, 2 hücre içindeki enine bantlı bölgeyi, 3 dallanmış bir bölümü işaretler. Görsel gerçek bir mikroskop fotoğrafı değildir.
Kas türünü belirlerken birden fazla yapısal özelliği ve çalışma biçimini birlikte değerlendiriniz.
a) Bu doku hangi kas türüdür? 1, 2 ve 3'ün gösterdiği görünüm özelliklerini yazınız.
b) Yalnız 2 numaralı özelliğe bakarak bu dokunun iskelet kası olduğuna karar verilebilir mi? Neden?
c) Kalp kasının istemsiz çalışması, çalışmasının sinir sistemi tarafından hiç düzenlenmediği anlamına gelir mi?
ç) “Kalp kası uzun süre çalışır, o hâlde hiç gevşemez.” görüşünü kalbin pompalama görevi açısından değerlendiriniz.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Kalp kası bantlı ve dallanmış yapıdadır. Hücreleri genellikle bir, bazen iki çekirdeklidir; çekirdekler merkezde yer alır. İstem dışı ve ritmik çalışır. Uzun süre görev yapması, sürekli kasılı durumda kaldığı anlamına gelmez.
✍️ Cevap
a) Doku kalp kasıdır. 1 merkezdeki çekirdeği, 2 enine bantlaşmayı, 3 dallanmayı gösterir. Kısa, dallanmış ve bantlı hücrelerle merkezî çekirdek birlikte değerlendirilir.
b) Verilemez. İskelet kasında da kalp kasında da bantlaşma vardır. Dallanma ve merkezî çekirdekler kalp kasını destekler; iskelet kası lifleri uzun, dallanmamış ve çok sayıda yüzeysel çekirdeklidir.
c) Gelmez. Kalp bilinçli karar gerektirmeden kendi ritmini oluşturabilen özelleşmiş hücrelere sahiptir. Otonom sinir sistemi ve hormonlar kalbin çalışma hızını düzenleyebilir. İstemsiz olmak düzenlemeden bağımsız olmak değildir.
ç) Görüş yanlıştır. Kalbin pompalama döngüsünde kasılma ile gevşeme dönüşümlü gerçekleşir. Gevşeme dönemleri kalp boşluklarının kanla dolmasına katkı sağlar. Uzun süreli çalışma, kesintisiz kasılı kalma anlamına gelmez.
A'da bir bağırsak bölümü, B'de bir atardamar kesiti gösterilmiştir. Her iki panelde pembe-kırmızı duvar tabakalarından alınan hücre örnekleri büyütülmüştür. Örnek hücreler mekik biçimli, tek merkezî çekirdekli ve bantsızdır. Organ içindeki boşluk ile kas tabakası birbirinden farklıdır.
Aynı kas türünün iki farklı organdaki görevini karşılaştırınız.
a) A ve B'nin büyütülmüş örneklerindeki ortak kas türünü yazınız. Tanımada kullandığınız iki hücresel özellik belirtiniz.
b) A'daki kas tabakalarının kasılıp gevşemesi bağırsak içeriği için ne sağlar? Her hareketi bilinçli olarak başlatmamız gerekir mi?
c) B'deki kas tabakasının kasılma düzeyi değişirse damar boşluğunun çapı nasıl etkilenebilir?
ç) “B kan dolaşımıyla ilgili olduğu için duvarındaki kas mutlaka kalp kasıdır.” görüşünü hücre örneklerinden yararlanarak değerlendiriniz.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Düz kas, sindirim kanalı ile damar duvarlarında bulunabilir. Bağırsakta içeriğin ilerletilmesine, damarda ise duvarın kasılma düzeyine bağlı olarak çapın düzenlenmesine katkı sağlar. İstem dışı çalışması, bu dokuyu kalp kasıyla aynı tür yapmaz.
✍️ Cevap
a) İki örnekte de düz kas bulunur. Mekik biçimli hücreler, tek merkezî çekirdek ve enine bantlaşmanın olmaması uygun tanıma özellikleridir; bunlardan ikisinin belirtilmesi yeterlidir.
b) Bağırsak duvarındaki düzenli kasılma ve gevşemeler içeriğin ilerletilmesine ve karıştırılmasına katkı sağlar. Bunlar normalde istemsiz gerçekleşir; her hareket için bilinçli karar verilmesi gerekmez.
c) Duvarın çevresel düz kası kasıldığında damar boşluğu daralabilir; gevşediğinde genişleyebilir. Böylece damar çapının ve o bölgedeki kan akışının düzenlenmesine katkı sağlanır. Kas tabakası damarın içindeki kan değildir.
ç) Görüş yanlıştır. B'deki hücreler bantsız ve mekik biçimlidir; düz kası gösterir. Kalp kası ise kalbin duvarında bulunur, dallanır ve bantlaşır. Dolaşımla ilişkili iki organda farklı kas türleri bulunabilir.
Aynı kas türüne ait hücreler modellenmiştir. Hücreler ortada geniş, iki uçta incedir ve her birinde ortada tek mor yapı bulunur. 1 bu mor yapıyı, 2 hücre sınırını, 3 hücre içindeki pembe bölgeyi gösterir. Enine açık-koyu bantlar çizilmemiştir.
Hücre şekli, çekirdek ve bantlaşmayı birlikte kullanarak kas türünü belirleyiniz.
a) 1, 2 ve 3'ü adlandırınız. 2 ve 3 için kas hücresine özgü kullanılan adları da yazınız.
b) Bu hücrelerin düz kasa ait olduğunu düşündüren üç görünüm özelliğini yazınız.
c) Bu kaslar normalde istemli mi istemsiz mi çalışır? Sinir sisteminin hangi bölümü çalışmalarının düzenlenmesine katılır?
ç) “Bantları olmadığı için bu hücreler kasılamaz.” görüşünü değerlendiriniz.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Düz kas hücreleri mekik biçimindedir ve tek çekirdekleri merkezde bulunur. İstem dışı çalışırlar; çalışmalarının düzenlenmesine otonom sinir sistemi de katılır. İç organ duvarlarında yavaş ve uzun süreli etkinliklere uygun görevler üstlenirler.
✍️ Cevap
a) 1 çekirdek, 2 hücre zarı yani sarkolemma, 3 sitoplazma yani sarkoplazmadır. Görselde her düz kas hücresinin ortasında tek çekirdek bulunmaktadır.
b) Hücreler mekik biçimindedir, ortalarında tek çekirdek vardır ve enine bantlaşma görülmez. Bu özelliklerin birlikte değerlendirilmesi düz kası tanımaya yardımcı olur.
c) Düz kaslar normalde istemsiz çalışır. Otonom sinir sistemi çalışmalarının düzenlenmesine katılır. Kasın bulunduğu yere göre yerel etkenler ve hormonlar da etkili olabilir; her kasılma için bilinçli karar gerekmez.
ç) Görüş yanlıştır. Düz kaslarda aktin ve miyozin gibi kasılma proteinleri bulunur. Bunlar enine bantlar oluşturacak düzenle yerleşmemiş olsa da hücrenin kasılmasını sağlar. Bantlaşma kasılabilmenin tek ölçütü değildir.
Önizleme kapsamındaki soruları incelediniz.
Bu sayfada ilk 4 soru öğrencilerimizin incelemesi için açık olarak gösteriliyor. Konuya ait kalan 97 soruyu ve soru kütüphanesindeki diğer içerikleri görmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
Abonelik Paketlerini İncele