Fotosentezde Kullanılan ve Üretilen Maddeler — OYSS Soruları
Bu sayfada yalnızca OYSS etiketiyle ayrılmış açık uçlu sorular yer alıyor. Toplam 12 sorudan şu anda 4 tanesini inceleyebilirsin. Her soruyu önce kendin yanıtla, ardından cevap ve açıklamasını incele.
Benzer yaprak örnekleri aydınlık ya da karanlık bölmelere yerleştiriliyor. CO₂ ve O₂ sensörleri başlangıçta ve bir saat sonra ölçüm yapıyor. Boş bölme, sensör ve ortam kaynaklı değişimleri kontrol etmek için kullanılıyor.
Tabloyu ve deney düzeneğini inceleyerek soruları yanıtlayınız.
| Düzenek | Işık | CO₂ değişimi (ppm) | O₂ değişimi (%) |
|---|---|---|---|
| A: Yapraklı kap | Aydınlık | -32 | +0,18 |
| B: Yapraklı kap | Karanlık | +9 | -0,05 |
| C: Boş kap | Aydınlık | 0 | 0 |
I. A düzeneğinde CO₂ ve O₂ derişimleri hangi yönde değişmiştir? Bu değişimleri kullanılan ve oluşan maddelerle açıklayınız.
II. B düzeneğindeki gaz değişimlerini hücresel solunumla ilişkilendiriniz.
III. C boş kabı hangi değişimleri kontrol etmek için kullanılmıştır?
IV. A düzeneğindeki net O₂ artışı, toplam fotosentetik O₂ üretimine eşit midir? Gerekçelendiriniz.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Fotosentezde kullanılan ve açığa çıkan gazlar başlığında fotosentezde kullanılan ve üretilen maddeler, deney verileri ve atom izleme örnekleriyle ele alınır. Sonuçlar yalnızca verilen koşullar kapsamında yorumlanmalıdır.
✍️ Cevap
I. Aydınlıkta CO₂ derişimi 32 ppm azalmış, O₂ derişimi yüzde 0,18 artmıştır. Sonuçlar CO₂’nin fotosentezde kullanılması ve O₂’nin açığa çıkmasıyla uyumludur.
II. Karanlıkta fotosentez gerçekleşmediği için yaprakta hücresel solunum sürer. Solunum CO₂ açığa çıkarıp O₂ tüketebildiğinden B’de CO₂ artmış ve O₂ azalmıştır.
III. C boş kap, yaprak olmadan ışık, kap ve sensörlerin gaz ölçümünü değiştirip değiştirmediğini kontrol eder. Değişimin yapraklı örnekle ilişkisini değerlendirmeye yardım eder.
IV. Hayır. A’daki O₂ artışı fotosentetik üretim ile aynı anda gerçekleşen solunumdaki O₂ tüketiminin net sonucudur; toplam üretimi tek başına vermez.
Kloroplasttan hazırlanan örneklerde tilakoit zarlar ve stroma ayrı ya da birlikte inceleniyor. Işık, su, CO₂ ve deney koşulları düzeneklere göre veriliyor; O₂ ve organik ürün testleri uygulanıyor.
Tabloyu ve deney düzeneğini inceleyerek soruları yanıtlayınız.
| Örnek | Verilen koşullar | O₂ testi | Organik ürün testi |
|---|---|---|---|
| A: Tilakoit zar | Işık, H₂O, uygun elektron alıcısı; CO₂ yok | Pozitif | Saptanmadı |
| B: Stroma | CO₂; ışığa bağlı tepkimelerden enerji taşıyıcısı yok | Saptanmadı | Saptanmadı |
| C: Tilakoit zar + stroma | Işık, H₂O, CO₂ ve gerekli koşullar | Pozitif | Pozitif |
I. O₂ testi hangi örneklerde pozitiftir? A ve C örneklerinin ortak özelliğini yazınız.
II. A örneğinde CO₂ bulunmadığı hâlde O₂ saptanması hangi sonuçları birbirinden ayırır?
III. B örneğinde organik ürün saptanmamasını, tilakoit zar ve stroma örneklerinin farklı görevleriyle ilişkilendiriniz.
IV. C örneğinde iki yapının birlikte bulunmasıyla elde edilen sonuç, fotosentezde bölmelerin iş birliği hakkında ne düşündürür?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Kloroplast yapısı ve fotosentez ürünleri başlığında fotosentezde kullanılan ve üretilen maddeler, deney verileri ve atom izleme örnekleriyle ele alınır. Sonuçlar yalnızca verilen koşullar kapsamında yorumlanmalıdır.
✍️ Cevap
I. O₂ testi A ve C örneklerinde pozitiftir. İkisinde de ışık alan tilakoit zar ve su bulunur.
II. O₂ oluşumunun CO₂’nin organik maddelere katıldığı süreçten ayrı gerçekleşebildiğini gösterir. Bu düzenekte CO₂, O₂ oluşumu için gerekli değildir.
III. Tilakoit zarlarda ışık enerjisinden yararlanılan tepkimeler yürür; stroma ise CO₂’nin organik maddelere katıldığı tepkimelerle ilişkilidir. Stroma örneğine gerekli enerji taşıyıcıları sağlanmadığında organik ürün testi negatif kalmıştır.
IV. C’de hem O₂ hem organik ürün saptanması, kloroplastın farklı bölmelerinde gerçekleşen süreçlerin birlikte çalışarak fotosentez ürünlerinin oluşmasına katkı verdiğini düşündürür.
Kapalı kavanozlarda yapılan tarihsel gözlemlerden derlenen sonuçlar verilmiştir. Kayıtlarda bitki bulunan kavanozda mumun daha uzun süre yanabildiği, bitkisiz kavanozda ise alevin söndüğü görülmüştür. Bu sonuçlar deney yönergesi değil, bilimsel kanıtı değerlendirme verileridir.
Tabloyu ve deney düzeneğini inceleyerek soruları yanıtlayınız.
| Düzenek | Bitki | Işık | Gözlem |
|---|---|---|---|
| A: Kapalı kavanoz ve mum | Yok | Aynı ortam koşulu | Mum bir süre sonra söndü |
| B: Kapalı kavanoz, bitki ve mum | Var | Aynı ortam koşulu | Mum daha uzun süre yanabildi |
I. A ve B düzeneklerinde farklı olan koşulu yazınız. Gözlemlerde hangi değişiklik görülmüştür?
II. Bu gözlemler, bitkilerin kapalı kaptaki hava üzerinde etkisi olduğu düşüncesini nasıl destekler?
III. Yalnızca mumun yanma süresine bakarak havadaki hangi gazın değiştiği kesin biçimde belirlenebilir mi? Neden?
IV. Bu tarihsel gözlemi günümüzde güvenli ve ölçülebilir biçimde sınamak için nasıl bir kontrol ve hangi ölçüm aracı kullanılabilir?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Fotosentez araştırmalarında tarihsel deneyler başlığında fotosentezde kullanılan ve üretilen maddeler, deney verileri ve atom izleme örnekleriyle ele alınır. Sonuçlar yalnızca verilen koşullar kapsamında yorumlanmalıdır.
✍️ Cevap
I. Düzeneklerde bitki varlığı farklıdır. Aynı ortam koşullarında bitki bulunan kavanozda mum daha uzun süre yanmıştır.
II. Sonuç, bitkinin kapalı kaptaki havanın bileşimini değiştirmiş olabileceğini düşündürür; bitkili kavanozda yanmanın daha uzun sürmesi bu çıkarımla uyumludur.
III. Hayır. Mumun yanma süresi oksijen miktarından etkilenebilir; ancak tek başına hangi gazın değiştiğini veya bitkinin hangi maddeyi kullandığını göstermez.
IV. Bitkisiz, aynı ışık ve sıcaklık koşulundaki kap kontrol olarak kullanılabilir. Alev yerine O₂ ve CO₂ sensörleriyle başlangıç ve son derişimler ölçülerek doğrudan, güvenli karşılaştırma yapılabilir.
İki fotosentetik canlı grubunun kullandığı hidrojenli bileşikler ve açığa çıkan maddeler karşılaştırılıyor. Her iki gruba da karbon kaynağı olarak CO₂ veriliyor.
Tabloyu ve deney düzeneğini inceleyerek soruları yanıtlayınız.
| Canlı grubu | Hidrojen kaynağı | Ortak karbon kaynağı | Ölçülen yan ürün |
|---|---|---|---|
| Bitki ve siyanobakteri | H₂O | CO₂ | O₂ |
| Mor kükürt bakterisi | H₂S | CO₂ | Kükürt (S) |
I. İki canlı grubunun kullandığı ortak maddeyi ve farklı hidrojen kaynaklarını belirtiniz.
II. H₂O kullanan grupta O₂, H₂S kullanan grupta kükürt açığa çıkmasını atom bileşimiyle ilişkilendiriniz.
III. Bu karşılaştırma, fotosentez yapan bütün canlıların mutlaka O₂ ürettiği düşüncesini destekler mi? Gerekçelendiriniz.
IV. CO₂’nin iki gruptaki ortak rolünü ve hidrojen kaynağının belirlediği farklılığı özetleyiniz.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Farklı fotosentetik canlılarda kullanılan maddeler başlığında fotosentezde kullanılan ve üretilen maddeler, deney verileri ve atom izleme örnekleriyle ele alınır. Sonuçlar yalnızca verilen koşullar kapsamında yorumlanmalıdır.
✍️ Cevap
I. İki grupta da karbon kaynağı CO₂’dir. Bitkiler ve siyanobakteriler H₂O; mor kükürt bakterileri H₂S kullanır.
II. H₂O’nun yapısında oksijen bulunduğu için suyun kullanıldığı fotosentezde O₂ açığa çıkabilir. H₂S kullanan grupta ise kükürt içeren bir yan ürün oluşur.
III. Hayır. Tabloda H₂S kullanan fotosentetik bakterilerde O₂ yerine kükürt ölçülmüştür. Yan ürün, kullanılan hidrojen kaynağına bağlıdır.
IV. Her iki grupta CO₂’nin karbonu organik maddelerin yapısına katılır. Kullanılan hidrojenli bileşik farklı olduğunda açığa çıkan yan ürün de değişir.
Önizleme kapsamındaki soruları incelediniz.
Bu sayfada ilk 4 soru öğrencilerimizin incelemesi için açık olarak gösteriliyor. Bu OYSS çalışmasındaki kalan 8 soruyu ve soru kütüphanesindeki diğer içerikleri görmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
Abonelik Paketlerini İncele