Fotosentez Hızına Etki Eden Çevresel Faktörler — OYSS Soruları
Bu sayfada yalnızca OYSS etiketiyle ayrılmış açık uçlu sorular yer alıyor. Toplam 13 sorudan şu anda 4 tanesini inceleyebilirsin. Her soruyu önce kendin yanıtla, ardından cevap ve açıklamasını incele.
Aynı tür fideler farklı pH değerlerine ayarlanmış besin çözeltilerinde on gün yetiştiriliyor. Işık, sıcaklık, su ve başlangıçtaki mineral miktarları aynı; yaprak demir alımı, klorofil göstergesi ve CO₂ bağlanma hızı ölçülüyor.
Tabloyu ve deney düzeneğini birlikte inceleyerek soruları cevaplayınız.
| pH | Demir alımı (göreli) | Klorofil göstergesi | CO₂ bağlanma hızı |
|---|---|---|---|
| 4,5 | 3 | 20 | 5 |
| 5,5 | 6 | 34 | 10 |
| 6,5 | 9 | 44 | 14 |
| 7,0 | 9 | 43 | 14 |
| 8,0 | 6 | 34 | 10 |
| 8,5 | 3 | 21 | 5 |
I. Tabloda CO₂ bağlanma hızının en yüksek olduğu pH değerlerini ve bu gruplardaki demir alımı ile klorofil göstergesini belirtiniz.
II. pH uç değerlerinde demir alımı ve klorofil göstergesinin düşmesi, fotosentez hızındaki azalmayı nasıl açıklayabilir?
III. Kök çözeltisinin pH’ı ile fotosentetik enzimlerin hücre içindeki pH’ı aynı şey midir? Verilerden hareketle doğrudan ve dolaylı etkileri ayırınız.
IV. Deneyde pH dışında hangi koşullar aynı tutulmalı? Bu sonuçlara bakarak tüm bitkiler için tek bir uygun pH belirlenebilir mi?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Ortamın pH değeri başlığında fotosentez deneylerinin düzenek, değişken, ölçüm ve yorum basamakları ele alınır. Sonuçlar yalnızca ölçülen koşullar ve veriler kapsamında değerlendirilmelidir.
✍️ Cevap
I. En yüksek CO₂ bağlanma hızı 6,5 ve 7,0 pH gruplarında 14 birimdir. Bu gruplarda demir alımı 9, klorofil göstergesi ise sırasıyla 44 ve 43’tür.
II. Çok düşük veya yüksek pH’ta demir alımı azalmıştır. Demir klorofil sentezinde ve elektron taşıma sistemi elemanlarında görev aldığından, yetersiz alım pigment ve ışık tepkimelerini etkileyerek fotosentezi düşürebilir.
III. Hayır. Kök çözeltisinin pH’ı hücre içindeki tüm bölümlerin pH’ını doğrudan belirlemez. Bu deney pH’ın mineral alımı ve klorofil göstergesiyle birlikte değiştiğini gösterir; enzimlerin hücre içi pH’ının doğrudan ölçümünü içermez.
IV. Işık, sıcaklık, su, CO₂, fide türü ve büyüklüğü, diğer mineraller ve süre aynı tutulmalıdır. Uygun pH bitki türüne, toprağa ve yetiştirme koşullarına göre değişebileceğinden tek bir değer bütün bitkilere genellenemez.
Aynı miktarda kloroplast özütüyle yürütülen karbon bağlama düzeninde pH farklı tamponlarla ayarlanıyor. Tüplere eşit miktarda ATP, NADPH ve CO₂ sağlanıyor; sıcaklık ve ölçüm süresi aynı tutuluyor.
Tabloyu ve deney düzeneğini birlikte inceleyerek soruları cevaplayınız.
| pH | 4,5 | 5,5 | 6,5 | 7,0 | 7,5 | 8,5 | 9,5 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Hız | 0 | 4 | 10 | 12 | 11 | 5 | 1 |
I. Ölçülen en yüksek CO₂ bağlanma hızı hangi pH değerinde görülmüştür? Sonucun kapsamını belirtiniz.
II. pH 4,5 ve 9,5’te hızın düşük olması, fotosentezde görev yapan enzimler açısından nasıl yorumlanabilir?
III. pH değişiminin enzimlerin çalışmasını etkilemesi, pH ile fotosentez hızı arasındaki ilişkiyi nasıl açıklar?
IV. Karşılaştırılabilir sonuçlar için tüplerde hangi koşullar aynı tutulmalı? Bu özüt deneyi canlı bitkinin tüm çevresel tepkilerini gösterir mi?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Ortamın pH değeri başlığında fotosentez deneylerinin düzenek, değişken, ölçüm ve yorum basamakları ele alınır. Sonuçlar yalnızca ölçülen koşullar ve veriler kapsamında değerlendirilmelidir.
✍️ Cevap
I. Test edilen değerler içinde en yüksek hız pH 7,0’da 12 birimdir. Bu sonuç yalnızca kullanılan özüt ve deney koşullarındaki en yüksek değeri gösterir.
II. Her iki uç pH’ta hız çok düşüktür. Enzimler belirli pH aralıklarında daha iyi çalışır; bu aralığın dışı etkinliği azaltabilir.
III. Fotosentezin birçok basamağı enzimlerle yürütülür. pH değişimi enzimin etkinliğini ve yapısını etkileyerek karbon bağlama hızını artırabilir veya azaltabilir.
IV. Özüt miktarı, ışık, CO₂, sıcaklık, çözelti hacmi ve süre sabit tutulmalıdır. Özüt düzeneği doğrudan hücre içi bir tepkimeyi örnekler; canlı bitkide kök, su alımı ve diğer çevresel etkileşimleri bütünüyle içermez.
Hidroponik ortamda yetiştirilen aynı tür bitkilere farklı miktarda fosfat sağlanıyor. Yaprak ATP düzeyi ve net CO₂ bağlanma hızı aynı gün ölçülüyor; diğer mineral maddeler yeterli tutuluyor.
Tabloyu ve deney düzeneğini birlikte inceleyerek soruları cevaplayınız.
| Fosfat (mg/L) | 0 | 0,5 | 1 | 2 | 4 |
|---|---|---|---|---|---|
| ATP göstergesi | 2 | 6 | 10 | 14 | 14 |
| CO₂ bağlanma hızı | 2 | 5 | 9 | 12 | 12 |
I. Fosfat arttıkça ATP göstergesi ve CO₂ bağlanma hızı nasıl değişmiştir? Her iki ölçümde de plato görülen aralığı belirtiniz.
II. Fosforun ATP’nin yapısında bulunması, tabloda görülen ilişkiyi nasıl açıklamaya yardımcı olur?
III. 2’den 4 mg/L’ye fosfat artışının hızı yükseltmemesi minimum kuralıyla nasıl açıklanabilir?
IV. Bu deney fosforun tek başına fotosentez hızını belirlediğini kanıtlar mı? Bir kontrol koşulu ve bir sınırlılık yazınız.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Mineraller başlığında fotosentez deneylerinin düzenek, değişken, ölçüm ve yorum basamakları ele alınır. Sonuçlar yalnızca ölçülen koşullar ve veriler kapsamında değerlendirilmelidir.
✍️ Cevap
I. Fosfat düzeyi 0’dan 2 mg/L’ye çıkarken ATP göstergesi 2’den 14’e, CO₂ bağlanma hızı 2’den 12’ye yükselmiştir. 2 ile 4 mg/L arasında iki değer de sabit kalmıştır.
II. Fosfor ATP’nin yapısında bulunduğundan yetersiz fosfat ATP üretimini sınırlayabilir. Tabloda fosfat artışıyla ATP göstergesinin ve CO₂ bağlanma hızının birlikte yükselmesi bu açıklamayla uyumludur.
III. Bu aralıkta fosfor artık sınırlayıcı olmayabilir. Işık, CO₂, sıcaklık veya başka bir mineral hız üzerinde belirleyici hâle gelebilir.
IV. Hayır. Ölçümler yalnızca verilen koşullarda bir ilişki gösterir; başka faktörler de hızı etkiler. Diğer mineraller, ışık, su, sıcaklık ve CO₂ aynı tutulmalı; farklı bitkilerle tekrar edilmelidir.
Benzer bitkiler tam mineral çözelti, demirsiz çözelti veya eksikliği gideren mineral takviyeleriyle yetiştiriliyor. Yaprak klorofil göstergesi ve oksijen üretim hızı ölçülüyor.
Tabloyu ve deney düzeneğini birlikte inceleyerek soruları cevaplayınız.
| Grup | Mineral koşulu | Klorofil göstergesi | O₂ üretim hızı |
|---|---|---|---|
| A | Tam mineral çözelti | 45 | 14 |
| B | Demir çıkarılmış | 31 | 6 |
| C | Demir eksikliğinden sonra demir eklenmiş | 40 | 12 |
| D | Demir eksikliğinden sonra magnezyum eklenmiş | 30 | 6 |
I. Demir çıkarılan B grubunu A ile karşılaştırınız. Hangi iki ölçüm değişmiştir?
II. C ve D gruplarının karşılaştırması, eksikliğin giderilmesi hakkında ne gösterir?
III. Demirin klorofil sentezi ve elektron taşıma sistemiyle ilişkisini kullanarak B’deki sonuçları açıklayınız.
IV. Demir etkisini sınayan bu deneyde hangi koşullar aynı tutulmalı? Klorofil göstergesi tek başına fotosentez hızını belirler mi?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Mineraller başlığında fotosentez deneylerinin düzenek, değişken, ölçüm ve yorum basamakları ele alınır. Sonuçlar yalnızca ölçülen koşullar ve veriler kapsamında değerlendirilmelidir.
✍️ Cevap
I. B grubunda klorofil göstergesi 45’ten 31’e, O₂ üretim hızı 14’ten 6’ya düşmüştür.
II. Demir eklenen C’de iki değer de yükselmiş, magnezyum eklenen D’de belirgin bir düzelme olmamıştır. Sonuç, bu düzeneğin koşullarında demir takviyesinin etkisini destekler.
III. Demir klorofil sentezinde ve elektron taşıma sistemi elemanlarında rol oynar. Yetersizliği pigment oluşumunu ve ışık tepkimelerindeki elektron aktarımını etkileyerek O₂ üretimini azaltabilir.
IV. Bitki türü ve büyüklüğü, ışık, su, sıcaklık, CO₂, diğer mineraller ve ölçüm süresi aynı tutulmalıdır. Klorofil göstergesi pigment miktarına dair bilgi verir; fotosentez hızını tek başına belirlemez.
Önizleme kapsamındaki soruları incelediniz.
Bu sayfada ilk 4 soru öğrencilerimizin incelemesi için açık olarak gösteriliyor. Bu OYSS çalışmasındaki kalan 9 soruyu ve soru kütüphanesindeki diğer içerikleri görmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
Abonelik Paketlerini İncele