Endokrin Sisteminin Homeostazi İşlevi — OYSS Soruları
Bu sayfada yalnızca OYSS etiketiyle ayrılmış açık uçlu sorular yer alıyor. Toplam 41 sorudan şu anda 4 tanesini inceleyebilirsin. Her soruyu önce kendin yanıtla, ardından cevap ve açıklamasını incele.
Bu kurgu modelde yağ dokusunun seçilmiş H sinyali, kas hücrelerinin insüline yanıtını desteklemektedir. K'de H'nin etkisi açık, L'de engellenmiştir. Her modelde başlangıçtaki ortam glikozu 20 birimdir; insülin miktarı, hücre sayısı ve süre aynıdır.
Tabloda hücreye alınan glikoz verilmiştir. Ortama başka glikoz girişi veya ortamdan başka çıkış olmadığı kabul edilmiştir.
a) H'nin kaynağı ve hedefi nedir? Şemadaki insülinin üretim yeri H'ninkiyle aynı mıdır?
b) K ve L'de işlem sonunda hücrelerin dışındaki ortamda kaç birim glikoz kalır?
c) İnsülin miktarı aynı olduğu hâlde L'de glikoz alımının düşük olması nasıl açıklanır?
ç) K ve L'yi karşılaştıran bir araştırmacı neden hücre sayısını, başlangıç glikozunu, insülin miktarını ve süreyi aynı tutmalıdır?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Yağ dokusu hormon ve sinyal molekülleri salgıladığı için endokrin işleve sahiptir. Bazı sinyalleri hedef dokuların insülin duyarlılığına katkı verir. İnsülinin bulunması ile hücrenin ona verdiği yanıt aynı şey değildir; bu model yalnız seçilmiş bir H sinyalini ele alır.
✍️ Cevap
a) H'nin kaynağı yağ dokusu, gösterilen hedefi kas hücreleridir. İnsülin ise pankreastan verilir. Yağ dokusundan hormon sinyali verilmesi, bu dokunun yalnız enerji deposu olmadığını gösterir.
b) K'de 20 - 8 = 12, L'de 20 - 3 = 17 birim glikoz kalır. K'deki hücreler daha fazla glikoz almıştır. Başlangıçtaki glikoz miktarı iki modelde aynı olduğu için fark, başlangıçta farklı miktarda glikoz bulunmasıyla açıklanamaz.
c) L'de insüline yanıtı destekleyen H etkisi engellenmiştir. Bu koşulda hücrelerin aynı insülin miktarına verdiği yanıt daha düşük kalmıştır. Yalnız insülin miktarına bakmak hedef hücre yanıtını bütünüyle açıklamaz.
ç) Bu etkenler glikoz alımını kendileri de değiştirebilir. Aynı tutulmaları, gözlenen farkı H etkisinin açık veya engelli olmasıyla ilişkilendirmeyi kolaylaştırır. Aksi durumda hangi değişkenin sonuca katkı verdiği ayırt edilemeyebilir.
Şema mide-bağırsak sisteminin üç farklı katkısını göstermektedir. A'da glikoz ve amino asitlerin emilmesi, B'de su-mineral dengesi, C'de bağırsak duvarındaki hücrelerden verilen hormonların hedefleriyle iletişimi ele alınmıştır.
Kanal boşluğu ile kanı; emilen besin maddeleri ile hormon sinyalini birbirinden ayırınız.
a) A'daki glikoz ve amino asitler nereden nereye geçer? Enerji ihtiyacı ve hücre yapımı açısından birer kullanım örneği veriniz.
b) B'de emilim azalırken su ve mineral kaybı artarsa iç dengenin hangi yönü etkilenir?
c) C'de bağırsak hücresinden kana verilen madde ile A'da emilen glikozun görev farkı nedir?
ç) 'Adında bez sözcüğü bulunmayan bir organ hormon salgılayamaz.' yargısını C'ye göre değerlendiriniz.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Sindirim sistemi yalnız besinleri parçalamaz. Emilimle hücrelerin kullanacağı maddeleri iç ortama sağlar, su-mineral dengesine katılır ve hormonlar üretir. Bir dokunun endokrin işlevi, kana verdiği hormonların hedefleri etkilemesiyle anlaşılır.
✍️ Cevap
a) Bağırsak boşluğundan bağırsak duvarını geçerek kana alınırlar. Glikoz hücresel solunumda enerji elde etmek için kullanılabilir. Amino asitler yeni proteinlerin yapımında kullanılabilir. Emilim, bu maddelerin hücrelerin kullanabileceği iç ortama alınmasıdır.
b) Sıvı ve elektrolit dengesi etkilenir. Yeterince geri kazanılamayan su ve minerallerin dışkıyla kaybı artabilir. Sindirim sisteminin homeostaziye katkısı bu nedenle yalnız besinlerden enerji sağlamakla sınırlı değildir.
c) C'deki madde düzenleyici hormon sinyalidir ve hedef hücrelerin faaliyetini etkiler. A'daki glikoz ise emilen bir besindir; enerji elde etmede kullanılabilir. İkisinin de kanla taşınması aynı madde ve aynı görev olduklarını göstermez.
ç) Yargı yanlıştır. Bağırsak duvarındaki hücreler de kana hormon vererek başka hedeflerin faaliyetlerini düzenleyebilir. Endokrin işlev için organın adında bez sözcüğünün bulunması gerekmez. İşlev, hormon üretimi ve hedefle iletişim üzerinden değerlendirilir.
Besin alımını düzenleyen beyin merkezleri farklı dokulardan sinyaller alır. X açlık hissini artırmaya, Y ise iştahın baskılanmasına katkı veren seçilmiş hormonları temsil eder. İnsülinin yemek sonrası bu merkezler üzerindeki etkisi de gösterilmiştir.
1-2 yapılarını ve üç hormon yolunu inceleyiniz. X-Y için özel hormon adını ezberlemeniz gerekmez.
a) 1 ve 2 numaralı yapılar nelerdir? X ve Y'nin kaynaklarını hedefteki beyin merkezlerinden ayırınız.
b) Yemekten sonra artan kan glikozunun pankreası uyarması, şeklin insülin yoluyla nasıl ilişkilidir?
c) Yağ deposu azaldığında Y gibi iştah baskılayıcı sinyalin azalması, diğer etkiler değişmiyorsa yeme isteğini hangi yönde etkileyebilir?
ç) Şekilde mide ile beyin arasında yiyecek taşıyan bir boru mu gösterilmiştir? Okların anlamını ve taşıma ortamını açıklayınız.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Mide duvarından ve yağ dokusundan gelen hormonal sinyaller açlık-tokluk düzenlemesine katılır. Yağ dokusunun seçilmiş iştah baskılayıcı sinyali enerji depolarıyla ilişkilidir. Pankreasın insülini de besin alımıyla ilgili beyin merkezlerini etkileyebilir; besin alımını tek bir sinyal belirlemez.
✍️ Cevap
a) 1 mide duvarı, 2 yağ dokusudur. X mide duvarındaki hücrelerden, Y yağ hücrelerinden verilen seçilmiş hormon sinyalleridir. Beyin merkezleri bu sinyallerin kaynağı değil, gösterilen hedefidir.
b) Artan kan glikozu pankreastan insülin verilmesini uyarır. İnsülin kanla taşınır; diğer hedeflerinin yanında besin alımını düzenleyen beyin merkezlerinde iştahın baskılanmasına katkı verebilir. Burada kan glikozundaki değişim ile hormonal yanıt ilişkilendirilmiştir.
c) İştah üzerindeki baskı zayıflayabilir ve yeme isteği artabilir. Bu, azalan enerji deposunun tamamlanmasına katkı veren bir düzenleme olabilir. Sonuç, burada seçilmiş sinyalin etkisidir; bütün bireylerin besin alımını tek başına açıklamaz.
ç) Yiyecek taşıyan bir boru gösterilmemiştir. Oklar, kaynak dokulardan kana verilen hormonların beyin merkezlerine ulaşmasını temsil eder. Sindirim kanalındaki besinlerin hareketi ile hormonların kanla taşınması farklı olaylardır.
A'da östrojenle hazırlanmış rahim iç tabakası, B'de progesteronun desteklediği salgı etkinliği ve korunma gösterilmiştir. Gebelikte östrojen ve progesteronun yüksek kalması, yeni folikül olgunlaşması ve yumurtlamanın baskılanmasına da katkı verir.
1 numaralı tabakayı, A-B sırasını ve yumurtalıktan kana verilen hormonun yolunu kullanınız.
a) 1 numaralı tabakanın adı nedir? Şemadaki progesteronu üreten organ ile bu tabakanın bulunduğu organı ayırınız.
b) A ve B'ye göre östrojenle hazırlanma ile progesteronun etkisi nasıl bir sıra izler? İki hormonun görevleri bütünüyle aynı mıdır?
c) Döllenmenin olmadığı bir döngüde progesteron ve östrojen düzeyleri düşerse rahim iç tabakasının korunması ve adet kanamasıyla ilişkisi nasıl değişir?
ç) Gebelikte rahim iç tabakasının korunması ile yeni yumurtlamanın baskılanması mevcut gebeliğe hangi iki farklı yönden katkı verir?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Progesteron yumurtalıktan salgılanır; gebelik ilerlediğinde plasenta da önemli bir kaynak olur. Östrojenle hazırlanmış endometriyumun salgı etkinliğini ve korunmasını destekler. Rahim iç tabakasının hazırlanması ile korunması, hormonların birlikte düzenlediği farklı basamaklardır.
✍️ Cevap
a) 1 endometriyum, yani rahim iç tabakasıdır. Şemada progesteronu üreten organ yumurtalık, hormonun hedefindeki tabakanın bulunduğu organ ise rahimdir. Üretim yeri ile hedef organ farklıdır.
b) Önce östrojenin katkısıyla rahim iç tabakası hazırlanır. Ardından progesteron bu tabakanın salgı etkinliğini ve korunmasını destekler. Görevleri bütünüyle aynı değildir; birbirini tamamlayan basamaklara katkı verirler.
c) Bu hormonların desteğinin azalmasıyla rahim iç tabakasının işlevsel bölümünün korunması sürmez. Bu bölümün dökülmesi adet kanamasıyla ilişkilidir. Rahmin bütün kas tabakası dökülmez; söz konusu yapı iç tabakanın işlevsel bölümüdür.
ç) Tabakanın korunması, yerleşmiş embriyonun gelişimi için uygun ortamın sürmesine katkı verir. Yeni yumurtlamanın baskılanması ise yeni bir üreme döngüsünün başlamasını sınırlandırır. Bu iki durum, aynı olayın farklı adları değil, mevcut gebeliğin sürdürülmesine katkı veren farklı düzenlemelerdir.
Önizleme kapsamındaki soruları incelediniz.
Bu sayfada ilk 4 soru öğrencilerimizin incelemesi için açık olarak gösteriliyor. Bu OYSS çalışmasındaki kalan 37 soruyu ve soru kütüphanesindeki diğer içerikleri görmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
Abonelik Paketlerini İncele