Ekosistemin Bileşenleri — OYSS Soruları
Bu sayfada yalnızca OYSS etiketiyle ayrılmış açık uçlu sorular yer alıyor. Toplam 12 sorudan şu anda 4 tanesini inceleyebilirsin. Her soruyu önce kendin yanıtla, ardından cevap ve açıklamasını incele.
Üreticiler Azalırsa Teraryum Nasıl Etkilenir?
Kurgusal bir çalışmada, benzer iki kapalı teraryumdan bir ay sonunda elde edilen değerler verilmiştir. İkinci düzende başlangıçta bitki örtüsü azaltılmış; ışık, toprak ve su koşulları benzer tutulmuştur.
| Düzen | Bitki örtüsü göstergesi | Otçul küçük canlı sayısı | Yırtıcı küçük canlı sayısı |
|---|---|---|---|
| Kontrol | 100 | 16 | 4 |
| Bitkisi azaltılmış | 40 | 7 | 2 |
I. Bir ay sonunda kontrol düzeniyle bitkisi azaltılmış teraryum arasındaki canlı sayısı farklarını belirtin.
II. Üreticilerin azalması otçul canlıların sayısını doğrudan nasıl etkileyebilir?
III. Otçul canlılardaki değişim yırtıcı canlıları nasıl dolaylı etkileyebilir?
IV. Bu etkinin bitki miktarından kaynaklandığını daha güçlü biçimde sınamak için araştırmacılar hangi koşulları eşit tutmalı ve ölçümü nasıl tekrarlamalıdır?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Üreticiler ekosistemdeki besin üretiminin temelini oluşturur. Üreticilerdeki büyük değişimler tüketicileri, tüketicilerdeki değişimler de onları besin olarak kullanan diğer canlıları etkileyebilir.
✍️ Cevap
I. Bitkisi azaltılmış düzende otçul küçük canlı sayısı 16'dan 7'ye, yırtıcı küçük canlı sayısı 4'ten 2'ye daha düşük ölçülmüştür.
II. Otçulların bitkilerle beslenmesi nedeniyle üretici bitki örtüsünün azalması besin miktarını düşürebilir.
III. Otçul canlı sayısının azalması yırtıcıların besin kaynağını azaltabilir; bu da yırtıcı sayısına dolaylı biçimde yansıyabilir.
IV. Işık, su, toprak, teraryum hacmi ve başlangıçtaki canlı sayıları benzer tutulmalıdır. Her düzenekten birden fazla kurup ölçümleri aynı zaman aralıklarında tekrarlamak karşılaştırmayı güçlendirir.
Sulak Alanda Tatlı ve Tuzlu Su Bölgeleri
Bir sulak alanın farklı bölümleri için hazırlanmış kurgusal örnek gözlemlerde suyun tuzluluğu ve su bitkisi türü sayısı kaydedilmiştir. Veriler, aynı gün ve eşit büyüklükteki örnek alanlardan alınmıştır.
| Bölge | Göreli tuzluluk (‰) | Gözlenen su bitkisi türü |
|---|---|---|
| Tatlı su kanalı | 0,4 | 8 |
| Geçiş kıyısı | 8 | 5 |
| Tuzlu göl kıyısı | 25 | 3 |
I. Çizelgeye göre en düşük ve en yüksek tuzluluğa sahip bölümleri belirtin.
II. Suyun tuzluluğu canlı ya da cansız bileşen midir? Tür sayısı gözlemi hangi tür veridir?
III. Tuzluluk ile gözlenen su bitkisi tür sayısı arasında bu örnek verilerde nasıl bir ilişki görülmektedir?
IV. Bu gözlemler, tuzluluğun tür sayısındaki farkın tek nedeni olduğunu kanıtlar mı? Daha güvenilir yorum için hangi ek veriler toplanabilir?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Sulak alanlarda tatlı ve tuzlu su ekosistemleri yan yana bulunabilir. Suyun özellikleri cansız çevrenin parçasıdır ve canlıların dağılışını etkileyebilir; gözlemsel ilişkiler başka çevre koşulları da ölçülerek değerlendirilmelidir.
✍️ Cevap
I. En düşük tuzluluk 0,4‰ ile tatlı su kanalında, en yüksek tuzluluk 25‰ ile tuzlu göl kıyısındadır.
II. Tuzluluk suyun fiziksel-kimyasal özelliği olduğu için cansız bir bileşendir. Tür sayısı canlılara ilişkin biyotik bir gözlem verisidir.
III. Bu örnekte tuzluluk yükseldikçe gözlenen su bitkisi tür sayısı 8'den 3'e doğru azalmıştır.
IV. Hayır. Örnek alanlar arasında derinlik, ışık, taban yapısı ve su hareketi gibi etkenler de farklı olabilir. Bu değişkenleri ölçmek, farklı mevsimlerde eşit büyüklükte alanları tekrarlı gözlemek yorumu güçlendirir.
Ayrıştırıcılar ve Maddelerin Yeniden Kullanılması
Yaprak atıklarıyla yürütülen kurgusal bir toprak çalışmasında, ayrıştırıcıların bulunduğu ve etkinliklerinin engellendiği örnekler karşılaştırılmıştır.
| Örnek düzen | Başlangıç yaprak kütlesi (g) | 21 gün sonra yaprak kütlesi (g) | Topraktaki mineral göstergesi |
|---|---|---|---|
| Ayrıştırıcılar etkin | 30 | 12 | 35 |
| Ayrıştırıcılar engellenmiş | 30 | 28 | 13 |
I. 21 gün sonunda iki düzenekteki yaprak kütlesi nasıl değişmiştir?
II. Veriler ayrıştırıcıların organik atıkların parçalanmasındaki rolü hakkında ne düşündürür?
III. Ayrıştırıcıların oluşturduğu inorganik maddeler üreticiler için neden önemlidir?
IV. Ayrıştırıcıların uzun süre bulunmadığı bir ekosistemde madde sürekliliği ve yeni organik madde üretimi nasıl etkilenebilir?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Bakteriler ve mantarlar gibi ayrıştırıcılar ölü canlıları ve atıkları parçalayarak organik maddeleri inorganik maddelere dönüştürür. Böylece maddeler üreticilerin yeniden kullanabileceği biçimlerde çevreye döner.
✍️ Cevap
I. Ayrıştırıcıların etkin olduğu örnekte yaprak kütlesi 30 g'dan 12 g'a, etkinlikleri engellenen örnekte 30 g'dan 28 g'a düşmüştür.
II. Ayrıştırıcıların etkin olduğu örnekte yaprak kütlesi daha fazla azalmıştır. Bu, ayrıştırıcıların organik atıkların parçalanmasına katkısını destekler.
III. Ayrıştırıcıların organik maddeleri inorganik maddelere dönüştürmesi, bu maddelerin toprağa ve suya dönmesini sağlar. Üreticiler çevreden aldıkları inorganik maddeleri kullanabilir.
IV. Organik atıklar birikebilir ve üreticilerin kullanacağı inorganik maddelerin çevreye geri kazandırılması azalabilir. Uzun vadede yeni organik madde üretimi ve ekosistemin devamlılığı olumsuz etkilenebilir.
Otlak Ekosisteminde Tüketiciler
Örnek gözlem kayıtlarına göre çekirge otlarla, kurbağa çekirgeyle, yılan kurbağayla beslenmektedir. Bir yırtıcı kuşun da yılanı avladığı görülmüştür. Görsel ve beslenme kayıtlarını birlikte kullanın.
| Canlı | Gözlenen besin ilişkisi |
|---|---|
| Çekirge | Otlar |
| Kurbağa | Çekirge |
| Yılan | Kurbağa |
| Yırtıcı kuş | Yılan |
I. Çizelgedeki canlılardan üretici olanı ve tüketici olanlardan birini yazın.
II. Ot ile başlayan besin zincirini, besinin aktarıldığı sıraya göre tamamlayın.
III. Çekirge sayısının belirgin biçimde azalması kurbağa ve yılanların beslenmesini nasıl etkileyebilir?
IV. Yılanın tüketici olması, kendi besinini üretmediği bilgisini nasıl açıklar?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Tüketiciler besinlerini dış ortamdan hazır alır. Besin zinciri, üreticilerin oluşturduğu organik besinin farklı tüketicilere aktarılmasını ve bir basamaktaki değişimin diğer canlıları etkileyebilmesini gösterir.
✍️ Cevap
I. Otlar üreticidir. Çekirge, kurbağa, yılan ve yırtıcı kuş tüketicidir; bunlardan herhangi biri tüketici örneği olarak verilebilir.
II. Ot → çekirge → kurbağa → yılan → yırtıcı kuş sıralaması verilen besin ilişkisini gösterir.
III. Çekirge azalırsa kurbağanın besin kaynağı azalabilir. Kurbağa sayısının veya erişilebilirliğinin azalması da yılanların beslenmesini dolaylı olarak etkileyebilir.
IV. Yılan besinini başka canlılardan alır. Kendi besinini sentezlemediği ve hazır organik maddeyle beslendiği için heterotrof tüketicidir.
Önizleme kapsamındaki soruları incelediniz.
Bu sayfada ilk 4 soru öğrencilerimizin incelemesi için açık olarak gösteriliyor. Bu OYSS çalışmasındaki kalan 8 soruyu ve soru kütüphanesindeki diğer içerikleri görmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
Abonelik Paketlerini İncele