Ekolojik Sürdürülebilirliğin Önemi — OYSS Soruları
Bu sayfada yalnızca OYSS etiketiyle ayrılmış açık uçlu sorular yer alıyor. Toplam 8 sorudan şu anda 4 tanesini inceleyebilirsin. Her soruyu önce kendin yanıtla, ardından cevap ve açıklamasını incele.
Okulda Sürdürülebilirlik Araştırması
Bir öğrenci grubu, okulda enerji ve su tasarrufu, atıkların ayrılması ve yerli bitkilerle bahçe düzenlemesini içeren bir uygulamayı izliyor. Değerler kurgusaldır. Elektrik, su ve atık verileri aylık ortalamadır; canlı gözlemleri aynı süreyle yapılmış ancak farklı mevsimlere denk gelmiştir.
| Gösterge | Uygulama öncesi | 6 ay sonra |
|---|---|---|
| Elektrik (kWh/ay) | 2.100 | 1.780 |
| Su (m3/ay) | 88 | 72 |
| Karışık atık (kg/ay) | 124 | 86 |
| Gözlenen tozlayıcı grubu | 6 | 9 |
I. Uygulama öncesi ve altı ay sonraki değerleri karşılaştırın. Elektrik, su ve karışık atıktaki azalmaları yüzde olarak yaklaşık hesaplayın.
II. Tozlayıcı grubu sayısındaki değişimi doğrudan okul uygulamasına bağlamak için neden daha fazla veriye ihtiyaç vardır?
III. Araştırma raporunda güvenilir sonuçlara ulaşmak için hangi ölçümleri, karşılaştırma koşullarını ve gözlem süresini planlarsınız?
IV. Uygulamaların uzun süre devam etmesi ve okul topluluğunca benimsenmesi için ekolojik, toplumsal ve ekonomik açıdan hangi kararlar alınmalıdır?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Ekolojik sürdürülebilirlik günlük kaynak kullanımına da yansır. Araştırma raporu, ölçümlere dayanmalı; değişimleri yorumlarken zaman, kontrol ve başka etkileri göz önünde bulundurmalıdır.
✍️ Cevap
I. Elektrik 320 kWh/ay azalmıştır; azalma yaklaşık yüzde 15,2'dir. Su 16 m3/ay, yaklaşık yüzde 18,2; karışık atık 38 kg/ay, yaklaşık yüzde 30,6 azalmıştır. Tozlayıcı grubu gözlemi 6'dan 9'a çıkmıştır.
II. Gözlemler farklı mevsimlerde yapılmıştır; hava koşulları, çiçeklenme dönemi ve çevredeki başka değişimler canlı sayısını etkileyebilir. Bir okul ve kısa dönem de genelleme yapmayı sınırlar.
III. Aylık tüketimler aynı takvim dönemlerinde ve okul günleri dikkate alınarak ölçülebilir; atıklar türlerine göre ayrıştırılıp tartılabilir. Benzer koşullardaki karşılaştırma alanı veya önceki yılların eş dönemleri kullanılabilir; canlı gözlemleri aynı mevsim, süre ve yöntemle tekrarlanabilir.
IV. Ölçümleri ve sorumlulukları paylaşmak, öğrenciler ve çalışanlardan geri bildirim almak, bakım ve işletme maliyetlerini planlamak, tasarrufun nasıl kullanılacağını açıklamak ve uygulamayı düzenli değerlendirmek yararlıdır.
Akarsu Kirliliği ve Ekolojik Denge
Bir araştırma ekibi yerleşim alanının üst ve alt kesimlerinde aynı mevsimde birer akarsu örneği almıştır. Değerler kurgusaldır ve ilk gözlem niteliğindedir.
| Ölçüm | Yerleşim üstü | Yerleşim altı |
|---|---|---|
| Bulanıklık (NTU) | 7 | 22 |
| Çözünmüş oksijen (mg/L) | 8,1 | 5,3 |
| Gözlenen omurgasız grubu | 13 | 6 |
I. İki örnekleme noktasındaki üç ölçümü karşılaştırın ve gözlenen değişim yönlerini yazın.
II. Yerleşim altındaki farklılıkları açıklayabilecek olası kirlilik kaynaklarından ikisini belirtin. Bu veriler tek başına kaynağı belirlemeye neden yetmez?
III. Kaynağı araştırmak için örnekleme noktalarını, zaman aralığını ve ölçülecek değişkenleri içeren bir izleme planı hazırlayın.
IV. Akarsu kirliliğini kaynağında azaltmak ve ekosistem üzerindeki baskıyı önlemek için hangi önlemler uygulanabilir?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Hava, su ve toprak kirliliği ekosistemleri ve insan yaşamını olumsuz etkileyebilir. Kirliliği kaynağında önleme ve düzenli izleme, doğal kaynakları korumaya yardımcı olur.
✍️ Cevap
I. Yerleşim altındaki bulanıklık 7'den 22 NTU'ya yükselmiş, çözünmüş oksijen 8,1'den 5,3 mg/L'ye düşmüş ve gözlenen omurgasız grubu 13'ten 6'ya azalmıştır.
II. Yüzey akışı, arıtılmamış atık su, yol veya inşaat kaynaklı taşınım gibi olasılıklar araştırılabilir. Tek zamanlı iki ölçüm, kaynağı ve diğer etkenleri ayırt edemez; yağış, akış hızı ve mevsim de değerleri değiştirebilir.
III. Yerleşimin üstünde bir kontrol noktası, yerleşim içinde olası kaynakların yakınında ve aşağı kesimlerde birden çok nokta seçilebilir. Ölçümler farklı mevsimlerde tekrarlanıp bulanıklık, oksijen, suya karışan maddeler ve canlı göstergeleri kaydedilebilir.
IV. Atık suyun uygun biçimde arıtılması, yüzey akışının kontrolü, dere kıyısı bitki örtüsünün korunması, atıkların suya ulaşmasının önlenmesi ve kirlilik kaynağının düzenli denetlenmesi uygulanabilir.
Meke Maarı'nda Ekosistem İzleme
Meke Maarı çevresinde sürdürülebilirlik izleme çalışması için hazırlanan kurgusal göstergeler aşağıdadır. Ölçümler aynı mevsimde yapılmıştır. Su yüzeyi alanı indeksi 2005 yılında 100 kabul edilmiştir; diğer değerler de karşılaştırma amacıyla oluşturulmuştur.
| Yıl | Su yüzeyi indeksi | Tuzlu kıyı alanı indeksi | Sabit gözlemde su kuşu sayısı |
|---|---|---|---|
| 2005 | 100 | 10 | 46 |
| 2015 | 76 | 29 | 33 |
| 2025 | 44 | 57 | 20 |
I. Üç göstergenin zaman içindeki değişimini birbirleriyle ilişkilendirerek açıklayın.
II. Gözlenen değişimlerle ilişkili olabilecek iki olası çevresel etken yazın. Bu etkenleri sınamak için hangi ek ölçümleri yaparsınız?
III. Su yüzeyi ve kuş gözlemindeki değişimlerin sulak alan canlıları için oluşturabileceği iki olası sonucu açıklayın.
IV. Meke Maarı'nın ekolojik sürdürülebilirliğini değerlendirmek için uzun süreli bir izleme planında hangi göstergeler ve koruma kararları yer almalıdır?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Ekosistemlerin sürdürülebilirliği doğal kaynakların, habitatların ve canlı çeşitliliğinin birlikte izlenmesine bağlıdır. Tek bir gösterge değişimi, çok etkenli ekosistemlerde neden-sonuç ilişkisini tek başına açıklamaz.
✍️ Cevap
I. Su yüzeyi indeksi 100'den 44'e, kuş gözlemi 46'dan 20'ye düşerken tuzlu kıyı alanı indeksi 10'dan 57'ye yükselmiştir. Göstergeler zaman içinde birlikte değişmiştir; tek başına bu tablo nedenini kanıtlamaz.
II. Yağış ve buharlaşma düzeni, yer altı suyu kullanımı veya havza içindeki su çekimi olası etkenlerdir. Yağış, sıcaklık, yer altı su düzeyi, göle ulaşan su miktarı ve su kullanımı düzenli ölçülüp aynı mevsimlerle karşılaştırılabilir.
III. Sığ su alanlarının azalması beslenme, barınma veya üreme alanlarını daraltabilir; bazı türlerin alandaki dağılımı ve sayısı değişebilir. Bu sonuçları doğrulamak için farklı canlı grupları, su koşulları ve habitatlar izlenmelidir.
IV. Su alanı, su düzeyi ve kalitesi, kıyı habitatı, kuş ve diğer canlı gözlemleri, yağış ve havzadaki su kullanımı aynı yöntemle uzun süre ölçülebilir. Sonuçlara göre su kullanımını ve sulak alan çevresindeki etkinlikleri düzenleyen koruma kararları geliştirilebilir.
Tarımda Toprak, Su ve Biyoçeşitlilik
Aynı ürünün yetiştirildiği iki tarlada hasat döneminde ölçüm yapılmıştır. Değerler kurgusaldır; tek dönemlik bu gözlem, uygulamaların sonuçlarını tek başına kanıtlamaz.
| Tarla | Yönetim biçimi | Verim (ton/ha) | Toprak organik madde (%) | Gözlenen tozlayıcı grubu | Sulama (m3/ha) |
|---|---|---|---|---|---|
| A | Tek ürün, dar tarla kenarı | 6,4 | 2,1 | 5 | 4.700 |
| B | Ekim nöbeti, bitkili tarla kenarı | 6,0 | 3,4 | 13 | 3.200 |
I. İki tarlanın verim, toprak organik maddesi, gözlenen tozlayıcı grupları ve sulama verilerini karşılaştırın.
II. Yalnızca ürün verimine bakarak tarımsal kullanımın ekolojik açıdan sürdürülebilir olup olmadığına karar vermek neden yeterli değildir?
III. Bu gözlemde yönetim biçimi ile ölçülen değerler arasında kesin neden-sonuç ilişkisi kurmayı sınırlayan iki etken yazın.
IV. Toprak, su ve biyoçeşitlilik göstergelerinin devamını sağlamak için üretim planına hangi iki uygulamayı eklersiniz?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Ekolojik sürdürülebilirlik doğal kaynakların ve biyoçeşitliliğin korunmasını, ekosistemlerin dengesini ve kaynak kullanımının uzun süre devam edebilmesini dikkate alır.
✍️ Cevap
I. A tarlasının verimi 0,4 ton/ha daha yüksektir. B tarlasında organik madde yüzde 3,4, tozlayıcı grubu 13 ve sulama 3.200 m3/ha iken A'da değerler sırasıyla yüzde 2,1, 5 grup ve 4.700 m3/ha'dır.
II. Verim, toprak kalitesindeki uzun süreli değişimi, su kullanımını ve diğer canlıların yaşam alanlarını tek başına göstermez. Kaynakların yenilenmesi ve biyolojik çeşitliliğin korunması da değerlendirilmelidir.
III. Yalnızca iki tarla ve bir dönem karşılaştırılmıştır; toprak özellikleri, iklim, önceki kullanım, sulama düzeni veya örnekleme zamanı farklı olabilir. Tek ölçüm, farkın yalnızca yönetim biçiminden kaynaklandığını göstermez.
IV. Ekim nöbeti, örtü bitkileri, tarla kenarı bitkileri, toprağı koruyucu işleme, suyu verimli kullanan sulama ve doğal yaşam alanlarını koruma önerilebilir. Sonuçlar birden fazla dönem ve benzer koşullardaki alanlarda izlenmelidir.
Önizleme kapsamındaki soruları incelediniz.
Bu sayfada ilk 4 soru öğrencilerimizin incelemesi için açık olarak gösteriliyor. Bu OYSS çalışmasındaki kalan 4 soruyu ve soru kütüphanesindeki diğer içerikleri görmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
Abonelik Paketlerini İncele