Dolaşım Sistemi ve Homeostazi Arasındaki İlişki — OYSS Soruları
Bu sayfada yalnızca OYSS etiketiyle ayrılmış açık uçlu sorular yer alıyor. Toplam 29 sorudan şu anda 4 tanesini inceleyebilirsin. Her soruyu önce kendin yanıtla, ardından cevap ve açıklamasını incele.
Şemadaki numaralı yapılar ve bağlantılar adlandırılmamış; boş alanlar öğrenci tarafından tamamlanmak üzere bırakılmıştır.
Noktalı alanlara uygun yapı veya ilişki adlarını yazınız; akış yönü istenen bağlantılara ok ekleyerek a), b), c) ve ç) maddelerini yanıtlayınız.
a) A ve B yollarında hangi maddenin taşındığını ve dengenin hangi organlarla desteklendiğini açıklayınız.
b) C yolundaki kan akışı ile ısı kaybı arasındaki ilişkiyi sıcak ortam koşulunda yorumlayınız.
c) D yolunda dolaşım sistemi hormonun üreticisi midir, taşıyıcısı mıdır? Hedef hücrede yanıt oluşması için ne gerekir?
ç) E yolu bir patojenle karşılaşma sonrası savunmayı nasıl destekler? Dolaşım sistemi ile bağışıklık sisteminin rollerini ayırınız.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Kan gaz, iyon, hormon, atık ve ısı taşınmasına katkı verir. Akciğerler gaz değişimini, böbrekler su/iyon ve atık düzenlemesini, deri ısı alışverişini gerçekleştirir. Taşıyıcı kan ile düzenlemeyi yapan organların işlevleri birbirinden ayrıdır.
✍️ Cevap
a) A yolunda dokularda oluşan CO? kanla akciğerlere taşınır ve solukla uzaklaştırılır; bu gaz değişimi pH dengesine katkı verir. B yolunda su ve iyonlar kanla böbreklere taşınır; böbrekler bunların atılımını veya geri emilimini ayarlayabilir.
b) Deri damarlarının genişlemesi deri yüzeyine kan akışını artırabilir. Kan vücut içindeki ısıyı deriye taşır ve daha sıcak ortam koşullarında çevreye ısı aktarımı artabilir.
c) Endokrin bez hormonu üretip kana salgılar; kan hormonu hedef dokuya taşır. Hedef hücrede uygun reseptör ve yanıt mekanizması bulunmalıdır.
ç) Akyuvarlar ve bağışıklık molekülleri kan ve lenf aracılığıyla ilgili bölgelere taşınabilir. Dolaşım ve lenf sistemleri taşıma yollarını sağlar; patojeni tanıma ve etkisizleştirme bağışıklık bileşenlerinin görevidir.
Şemadaki numaralı yapılar ve bağlantılar adlandırılmamış; boş alanlar öğrenci tarafından tamamlanmak üzere bırakılmıştır.
Noktalı alanlara uygun yapı veya ilişki adlarını yazınız; akış yönü istenen bağlantılara ok ekleyerek a), b), c) ve ç) maddelerini yanıtlayınız.
a) 1-4 numaralı bileşenleri adlandırınız ve hangilerinin tam hücre, hangisinin hücre parçası olduğunu belirtiniz.
b) 2, 3 ve 4 numaralı bileşenleri temel görevleriyle eşleştiriniz.
c) A-C damar türlerini kalbe göre kan akış yönü ve madde alışverişindeki rolleriyle eşleştiriniz.
ç) Plazmanın homeostazla ilişkili taşıma görevlerine üç farklı madde örneği veriniz.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Kan; plazma ile şekilli elemanlardan oluşur. Alyuvarlar gaz taşınmasına, akyuvarlar savunmaya, trombositler pıhtılaşmaya katkı verir. Plazma su, iyon, protein, besin, hormon ve atık gibi maddelerin taşınmasına aracılık eder.
✍️ Cevap
a) 1 plazma; hücre değildir. 2 alyuvar (eritrosit) ve 3 akyuvar (lökosit) hücredir. 4 trombosit, büyük kemik iliği hücrelerinden kopan hücre parçacıklarıdır.
b) 2 alyuvarlar başlıca oksijenin ve bir miktar karbondioksidin taşınmasına; 3 akyuvarlar bağışıklık savunmasına; 4 trombositler damar hasarında pıhtılaşma sürecine katkı verir.
c) A atardamar kanı kalpten uzaklaştırır. B toplardamar kanı kalbe geri getirir. C kılcal damar, ince duvarı üzerinden kan ile doku arasında gaz ve madde alışverişine olanak verir.
ç) Plazma hormonları hedef organlara, iyonları ve suyu dokular ile böbreklere, besinleri hücrelere ve metabolik atıkları uzaklaştırılacak organlara taşır. Örnekler hormon, Na⁺ iyonu ve üredir.
Şemadaki numaralı yapılar ve bağlantılar adlandırılmamış; boş alanlar öğrenci tarafından tamamlanmak üzere bırakılmıştır.
Noktalı alanlara uygun yapı veya ilişki adlarını yazınız; akış yönü istenen bağlantılara ok ekleyerek a), b), c) ve ç) maddelerini yanıtlayınız.
a) 1-4 numaralı basamakları sırayla adlandırarak yağların izlediği yolu yazınız.
b) Şilomikronların önce villustaki kan kılcalına değil laktellere geçmesi, hangi taşıma ayrımını gösterir?
c) Glikozun şemadaki B yolunu izleyerek dolaşıma katılmasıyla yağların izlediği yolu karşılaştırınız.
ç) Laktellerin işlevi bozulursa yağların dolaşıma taşınması nasıl etkilenebilir? Aynı villusta glikozun kan kılcalına geçmesi neden bundan farklı bir yoldur?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
İnce bağırsak villuslarında uzun zincirli yağlar enterositlerde şilomikronlara paketlenip laktellere geçer; lenf damarları ve göğüs kanalı üzerinden venöz dolaşıma katılır. Glikoz ve amino asitler gibi suda çözünen maddeler ise villus kan kılcallarına geçer.
✍️ Cevap
a) 1 bağırsak epitel hücresi/enterosit; burada yağ yapı taşları şilomikronlar hâlinde paketlenir. 2 villus içindeki laktel (lenf kılcalı), 3 lenf damarları ve göğüs kanalı, 4 toplardamar dolaşımına katılma bölgesidir.
b) Büyük lipoprotein parçacıkları olan şilomikronlar lenf kılcallarına (laktellere) alınır. Bu, yağ taşınmasının kan kılcalına doğrudan geçen glikoz ve amino asitlerin yolundan farklı olduğunu gösterir.
c) Glikoz villus kan kılcallarına geçerek kapı toplardamarı üzerinden önce karaciğere taşınabilir. Uzun zincirli yağlar enterositte şilomikronlara paketlenir, laktel ve lenf damarlarından ilerleyip göğüs kanalı aracılığıyla sistemik venöz dolaşıma katılır.
ç) Yağların şilomikronlar hâlinde lenfe alınması ve taşınması aksayabilir. Glikoz suda çözünen küçük bir besin olarak villus kan kılcalına geçer; lenf laktelini kullanması gerekmez.
Şemadaki numaralı yapılar ve bağlantılar adlandırılmamış; boş alanlar öğrenci tarafından tamamlanmak üzere bırakılmıştır.
Noktalı alanlara uygun yapı veya ilişki adlarını yazınız; akış yönü istenen bağlantılara ok ekleyerek a), b), c) ve ç) maddelerini yanıtlayınız.
a) Şemadaki 1, 2 ve 3 numaralı okların gösterdiği hareketleri açıklayınız.
b) Günlük 4-8 litre bilgisi şemada hangi sürece aittir? Bu aralığı tüm kişiler için kesin ve değişmez bir değer gibi yorumlamak doğru mudur?
c) Lenf sistemi doku sıvısına geçen proteinlerin bir bölümünün geri taşınmasına nasıl katkı verir?
ç) Lenf akışı, doku sıvısının toplanması ve geri taşınması uzun süre aksarsa dokuda ne beklenebilir?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Lenf sistemi, dokular arasında biriken sıvının ve sıvıyla taşınan bazı proteinlerin kan dolaşımına geri kazandırılmasına katkı verir. Bu işlev doku sıvısının hacim dengesini destekler; sıvı dengesinde böbrekler, damar geçirgenliği ve diğer etkenler de rol oynar.
✍️ Cevap
a) 1, kılcal damardan doku aralığına sıvı sızmasını; 2, doku sıvısının lenf kılcalına girişini; 3, lenfin daha büyük lenf damarları üzerinden kan dolaşımına geri taşınmasını gösterir.
b) Kitaptaki yaklaşık aralık, kılcal damarlardan dokulara sızan sıvı miktarını anlatır. Yaklaşık bir kaynak bilgisidir; her kişi, doku ve koşul için kesin ve değişmez değer olarak genellenmemelidir.
c) Doku aralığına geçen sıvı ve içindeki bazı proteinler lenf kılcallarına alınır. Lenf damarları ve kanalları bunların venöz dolaşıma dönmesine katkı sağlar.
ç) Doku aralığında sıvı birikimi artabilir ve ödem gelişebilir. Proteinlerin dokuda kalması da sıvı dağılımını etkileyebilir. Sonuç, bozulmanın derecesi ve eşlik eden düzenleme mekanizmalarına bağlıdır.
Önizleme kapsamındaki soruları incelediniz.
Bu sayfada ilk 4 soru öğrencilerimizin incelemesi için açık olarak gösteriliyor. Bu OYSS çalışmasındaki kalan 25 soruyu ve soru kütüphanesindeki diğer içerikleri görmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
Abonelik Paketlerini İncele