Bitkisel Hormonların Etkileri — OYSS Soruları
Bu sayfada yalnızca OYSS etiketiyle ayrılmış açık uçlu sorular yer alıyor. Toplam 13 sorudan şu anda 4 tanesini inceleyebilirsin. Her soruyu önce kendin yanıtla, ardından cevap ve açıklamasını incele.
Şemada etilen uygulamasıyla ilgili temsili sonuçlar verilmiştir. I ve II'deki muzlar başlangıçta benzer olgunluktadır; aynı süre boyunca, etilen uygulaması dışında aynı koşullarda tutulmuştur.
Görseli inceleyerek aşağıdaki dört soruyu cevaplayınız.
a) I ve II'deki muzların farkını etilenin etkisiyle açıklayınız. Renk değişimi dışında beklenen iki değişimi yazınız.
b) Yeşil muzlar, olgun bir muzla aynı kese kâğıdında tutulduğunda neden daha hızlı olgunlaşabilir? Etilenin fiziksel hâlinden yararlanarak açıklayınız.
c) III ve IV, “Etilen yalnızca meyvelerde etkilidir.” görüşünü destekler mi? Görseldeki değişimi kullanarak açıklayınız.
ç) Birkaç gün sonra satışa sunulacak muzların depolanmasında etilenin etkisi neden kontrol edilmelidir? Ürün kaybını azaltacak iki önlem öneriniz.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Etilen gaz hâlindeki bir bitkisel hormondur. Muz gibi meyvelerin olgunlaşmasını hızlandırabilir ve çevreye yayılarak yakındaki meyveleri etkileyebilir. Yaprakların yaşlanması ve dökülmesinde de rol alır. Hasat sonrası etilen ve depolama koşullarının yönetilmesi, olgunlaşma zamanının ayarlanmasına yardımcı olur.
✍️ Cevap
a) Etilen uygulanmış II'deki muzlar daha ileri olgunlaşma düzeyindedir. Etilen, muzda olgunlaşma süreçlerini hızlandırabilir. Renk değişiminin yanında dokunun yumuşaması ve nişastanın şekerlere dönüşmesiyle tatlanma beklenir. Meyveye özgü kokunun belirginleşmesi de kabul edilir.
b) Etilen gaz hâlinde bir hormondur. Olgunlaşan muzun ürettiği etilen çevresine yayılır; aynı torbadaki yeşil muzları etkileyebilir. Kese kâğıdı çevredeki etilenin hemen uzaklaşmasını yavaşlattığı için olgunlaşma hızlanabilir. Bu, gazın komşu meyveleri de etkileyebildiğini gösterir.
c) Desteklemez. III-IV karşılaştırmasında yaprakların yaşlanması ve dökülmesi gösterilmiştir. Etilen, yaprakların yaşlanması ve yaprak sapı tabanındaki ayrılma sürecinde de rol alabilir. Dolayısıyla etkileri meyve olgunlaşmasıyla sınırlı değildir; bu süreçlerde başka hormonlar ve çevre koşulları da etkilidir.
ç) Gereğinden erken veya aşırı olgunlaşma, muzların yumuşayıp kolay zarar görmesine ve satış süresinin kısalmasına neden olabilir. Etilen birikimini azaltacak havalandırma sağlanabilir; olgun meyveler, olgunlaşması geciktirilmek istenenlerden ayrı tutulabilir. Muzun olgunluk durumuna uygun sıcaklıkta depolama da kabul edilir.
Şemada açık ve kapalı stomalar, soğukta kapalı kalan bir tomurcuk ve dinlenme hâlindeki tohumlar gösterilmiştir. ABA, stomaların kapanmasının ve dinlenme hâlinin düzenlenmesinde görev alır.
Görseli inceleyerek aşağıdaki dört soruyu cevaplayınız.
a) I ve II'den hangisinde stomadan su kaybı daha azdır? Kuraklıkta artan ABA'nın bu duruma katkısını açıklayınız.
b) Kuraklık sırasında stomaların kapanması fotosentez hızını neden düşürebilir? Su kaybı ile gaz alışverişini birlikte düşününüz.
c) III'teki tomurcuğun soğuk dönemde kapalı kalmasının bitkiye yararını açıklayınız. ABA'nın bu süreçteki rolünü belirtiniz.
ç) IV'teki tohumun dinlenme hâlinde kalması ve çimlenmeye başlaması bakımından ABA ile giberellinin etkilerini karşılaştırınız.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
ABA, bitkinin su stresi ve elverişsiz koşullarla başa çıkmasına katkı sağlayan bir hormondur. Kuraklıkta stomaların kapanmasını, bazı tohum ve tomurcuklarda dinlenme hâlinin korunmasını destekler. ABA ile giberellin, tohumun dinlenmesi ve çimlenmesi üzerinde zıt etkiler gösterebilir.
✍️ Cevap
a) II'de stoma kapalı olduğundan stomadan gerçekleşen su kaybı daha azdır. Kuraklıkta ABA miktarının artması, bekçi hücrelerinin turgorunun azalmasına ve stomaların kapanmasına katkı sağlar. Böylece bitki su kaybını azaltır; bütün su kaybı tamamen durmaz.
b) Stomaların kapanması su kaybını azaltırken yaprağa karbondioksit girişini de sınırlar. Karbondioksit fotosentezde kullanıldığı için girişinin azalması fotosentez hızını düşürebilir. Bu tepki suyu korumaya yardımcı olur, ancak gaz alışverişini de kısıtlar.
c) ABA, elverişsiz koşullarda tomurcuğun dinlenme hâlinin sürmesine katkı sağlar ve erken uyanmasını engelleyebilir. Böylece soğuk dönemde oluşacak hassas yeni sürgünlerin zarar görme riski azalır. Büyümenin geçici olarak yavaşlaması bu durumda bitkinin korunmasına yardımcı olur.
ç) ABA tohumun dinlenme hâlinin korunmasını destekler ve çimlenmeyi baskılayabilir. Giberellin ise buna yanıt veren tohumlarda dinlenmenin sona ermesini ve çimlenmeyi destekler. Bu bakımdan zıt etkiler gösterebilirler. Çimlenmenin gerçekleşmesi için uygun çevre koşullarının da sağlanması gerekir.
Şemada giberellin yetersizliğinde ve yeterli olduğunda gelişen muz bitkileri ile giberellin uygulanmış ve uygulanmamış üzüm salkımlarının temsili görünümleri verilmiştir. Her karşılaştırmada diğer büyüme koşulları benzerdir.
Görseli inceleyerek aşağıdaki dört soruyu cevaplayınız.
a) I ve II'deki bitkilerin boy farkını giberellinin büyüme üzerindeki etkisiyle açıklayınız.
b) III ve IV'teki üzüm tanelerini ve salkım yapısını karşılaştırınız. Giberellinin üzüm yetiştiriciliğinde hangi amaçla kullanılabileceğini yazınız.
c) Giberellin, dinlenme hâlindeki uygun bir tohumda çimlenmeyi nasıl etkileyebilir? Hormon verilmesi, su ve uygun sıcaklık gereksinimini ortadan kaldırır mı?
ç) Giberellinin üzüm tanesi büyüklüğüne etkisini sınamak için III-IV karşılaştırmasında ne ölçülmelidir? Aynı tutulması gereken iki koşulu belirtiniz.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Giberellinler bitki boyunun uzamasında, bazı tohumlarda dinlenmenin sona ermesinde ve meyve gelişiminde etkili hormonlardır. Uygun uygulamalar bazı üzüm çeşitlerinde tane iriliğini ve salkım yapısını değiştirebilir. Sonuçlar türe, çeşide, doza ve çevre koşullarına bağlıdır.
✍️ Cevap
a) Giberellin hücre uzaması ve bölünmesini destekleyerek bitki boyunun uzamasında etkili olur. Bu örnekte giberellinin yetersiz olduğu I daha kısa, yeterli olduğu II daha uzun gelişmiştir. Bitki boyu üzerinde genetik yapı ve çevre koşulları da etkili olduğundan, her kısa bitkide mutlaka giberellin eksikliği olduğu söylenemez.
b) IV'teki taneler daha iri, salkım yapısı daha gevşektir; III'te taneler daha küçük ve sık görünmektedir. Uygun giberellin uygulamaları bazı üzüm çeşitlerinde tane büyüklüğünü artırmak ve salkımın daha gevşek gelişmesini sağlamak için kullanılabilir. Görsel tek başına üzümün çekirdekli olup olmadığını göstermez.
c) Giberellin, buna yanıt veren tohumlarda dinlenme hâlinin sona ermesini ve çimlenmenin başlamasını destekleyebilir. Ancak su, oksijen ve uygun sıcaklık gibi gerekli çevre koşullarının yerini tutmaz. Yalnızca hormon verilmesi, kuru veya başka bakımlardan elverişsiz bir ortamda çimlenmeyi garanti etmez.
ç) Tanelerin çapı veya kütlesi ölçülebilir. Aynı üzüm çeşidi, başlangıç gelişim evresi, su ve besin koşulları, ışık, sıcaklık ve gözlem süresinden en az ikisi aynı tutulmalıdır. Giberellin uygulanan ve uygulanmayan gruplar, yalnızca bu uygulama bakımından farklı olacak biçimde düzenlenmelidir. Her grupta birden fazla benzer salkım kullanılması sonuçları daha güvenilir kılar.
Şemada sitokininin de görev aldığı büyüme, dallanma ve yaşlanma süreçlerine ait temsili örnekler verilmiştir. IV ve V'deki yapraklar aynı tür ve yaştadır; aynı süre boyunca, sitokinin uygulaması dışında aynı koşullarda tutulmuştur.
Görseli inceleyerek aşağıdaki dört soruyu cevaplayınız.
a) Sitokininin hücre bölünmesini uyarması, I'deki fidenin büyümesine nasıl katkı sağlar? Büyüme yalnızca hücrelerin uzamasıyla açıklanabilir mi?
b) II ve III'ü karşılaştırınız. Üst tomurcuğun alınması yan dallanmayı neden artırabilir? Oksin ve sitokininin rollerini birlikte açıklayınız.
c) IV ve V'deki yaprakların farkı sitokininin hangi etkisini gösterir? Bu etkiden kesme çiçeklerin satışında nasıl yararlanılabilir?
ç) IV-V karşılaştırmasının bağımsız değişkenini yazınız. Sitokininin etkisini izlemek için ölçülebilecek bir özellik ve aynı tutulması gereken iki koşul belirtiniz.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Sitokininler hücre bölünmesini, yan tomurcuk gelişimini ve çeşitli büyüme süreçlerini destekler. Yan dallanma, oksin ile sitokininin etkileri arasındaki dengeyle ilişkilidir. Sitokininler ayrıca yaprak ve çiçek yaşlanmasını geciktirebilir; bu etki uygun koşullarda ürünlerin tazeliğini korumada kullanılabilir.
✍️ Cevap
a) Sitokinin hücre bölünmesini destekler; bölünmelerle hücre sayısı artar ve yeni dokuların oluşmasına katkı sağlanır. Büyüme yalnızca hücrelerin uzamasıyla açıklanamaz; hücre sayısındaki artış da büyümede etkilidir. Fidenin gelişiminde sitokininin yanında başka hormonlar da görev alır.
b) Üst tomurcuktan kaynaklanan oksin, yan tomurcukların gelişimini baskılayan uç baskısında etkilidir. Üst tomurcuk alınınca bu baskı azalır. Sitokinin yan tomurcuklarda hücre bölünmesini ve sürgün gelişimini destekler; böylece yan dallar gelişebilir. Sonuç, yalnızca tek bir hormonun varlığıyla değil hormonlar arasındaki dengeyle ilişkilidir.
c) Sitokinin uygulanmış V yaprağı daha yeşil kalmıştır; IV'te sararma daha belirgindir. Bu durum sitokininin yaprak yaşlanmasını geciktirici etkisini gösterir. Kesme çiçeklerde uygun sitokinin uygulamaları, yaşlanmayı geciktirerek çiçeklerin daha uzun süre taze kalmasına yardımcı olabilir.
ç) Bağımsız değişken sitokinin uygulanıp uygulanmamasıdır. Sararan yaprak alanının oranı veya yaprağın yeşil kalma süresi ölçülebilir. Yaprakların türü ve başlangıç yaşı, ışık, sıcaklık, su koşulları ve gözlem süresinden en az ikisi aynı tutulmalıdır. IV, dışarıdan sitokinin uygulanmayan kontrol grubudur.
Önizleme kapsamındaki soruları incelediniz.
Bu sayfada ilk 4 soru öğrencilerimizin incelemesi için açık olarak gösteriliyor. Bu OYSS çalışmasındaki kalan 9 soruyu ve soru kütüphanesindeki diğer içerikleri görmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
Abonelik Paketlerini İncele