Atık Yönetimi — OYSS Soruları
Bu sayfada yalnızca OYSS etiketiyle ayrılmış açık uçlu sorular yer alıyor. Toplam 8 sorudan şu anda 4 tanesini inceleyebilirsin. Her soruyu önce kendin yanıtla, ardından cevap ve açıklamasını incele.
Okulda Atık Yönetimi Projesini Değerlendirme
Bir okulda atıkların kaynağında ayrı toplanması ve yeniden kullanım alışkanlığının desteklenmesi için uygulama başlatılmıştır. Aynı sayıda eğitim günü bulunan iki ölçüm dönemindeki kütleler karşılaştırılmıştır. Ayrı akıştaki kirlenme, yiyecek veya karışık atık bulaşan bölümün kütlesidir. Veriler kurgusaldır.
| Gösterge | Uygulama öncesi (kg) | Uygulama sonrası (kg) |
|---|---|---|
| Toplam oluşan atık | 400 | 370 |
| Karışık atık | 270 | 210 |
| Ayrı toplanan geri kazanılabilir akış | 130 | 160 |
| Ayrı akıştaki kirlenme | 25 | 10 |
I. Uygulama sonrasında toplam atık miktarı kaç kilogram ve yaklaşık yüzde kaç azalmıştır?
II. Kirlenmiş bölümü çıkardıktan sonra geri kazanılabilir akışta kalan kütleyi iki dönem için hesaplayın. Aradaki farkı belirtin.
III. Tablodaki değişimlerin tümünü uygulamanın tek başına oluşturduğunu söylemek mümkün müdür? Sonucu etkileyebilecek iki etken yazın.
IV. Okulun atık yönetimi performans görevinde kurum ve kuruluşlardan bilgi toplarken hangi kayıtları veya gözlemleri isteyip bunları nasıl doğrularsınız?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Atık yönetimi performansını ölçmek için atık türleri ve kütleleri düzenli kaydedilmeli, uygulama öncesi ve sonrası aynı koşullarda karşılaştırılmalıdır. Kurumlardan alınan bilgiler gözlem ve kayıtlarla doğrulanıp proje raporuna dönüştürülebilir.
✍️ Cevap
I. Toplam atık 400 kg'dan 370 kg'a düşmüştür; azalma 30 kg'dır. 30/400 × 100 = %7,5 azalma vardır.
II. Önceki dönemde 130 - 25 = 105 kg, sonraki dönemde 160 - 10 = 150 kg temiz geri kazanılabilir akış kalmıştır. Temiz akış 45 kg artmıştır.
III. Hayır. Öğrenci ve çalışan sayısı, menü veya etkinlikler, mevsim ve tartım yöntemi değişmiş olabilir. Aynı koşullarda tekrarlı ölçüm ve karşılaştırma dönemi gerekir.
IV. Atık türü ve kütlesi, toplama sıklığı, teslim edilen miktar, kirlilik oranı ve atığın gittiği tesisin işlemi sorulabilir. Tartım kayıtları yerinde gözlem ve teslim fişleriyle karşılaştırılmalı; tarih, yöntem ve sorumlu kurum not edilmelidir.
Düzenli ve Düzensiz Depolama Riskleri
Bir yerleşimin yakınındaki iki depolama alanı incelenmiştir. Birinci alanda geçirimsiz taban, sızıntı suyu toplama ve depo gazı yönetimi vardır. İkinci alan önlem alınmadan açık araziye bırakılmıştır. Yakın kuyulardaki göreli kirletici göstergesi aynı yöntemle ölçülmüştür; yüksek değer daha fazla kirletici saptandığını gösterir. Değerler kurgusaldır ve mevzuat sınırını ifade etmez.
| Alan | Sızıntı suyu toplama | Depo gazı yönetimi | Göreli kuyu göstergesi |
|---|---|---|---|
| Düzenli depolama | Var | Var | 4 |
| Önlemsiz açık döküm | Yok | Yok | 17 |
I. İki alanın koruyucu uygulamalarını ve kuyu göstergelerini karşılaştırın.
II. Açık döküm alanından çıkan sızıntı suyu yer altı veya yüzey sularına hangi yolla ulaşabilir?
III. Kuyu göstergesinin açık döküm yakınında daha yüksek olması, bu alanın tek başına kirlenmeye neden olduğunu kanıtlar mı? Hangi ek gözlemler gerekir?
IV. Önlemsiz açık döküm alanının risklerini azaltmak için kapatma ve rehabilitasyon sürecinde yapılabilecek iki uygulama yazın.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Düzenli depolama, sızıntı suyu ve gaz gibi riskleri toplama ve kontrol sistemleriyle azaltmayı amaçlar. Önlemsiz açık döküm alanları su, hava ve toprak için risk oluşturabilir; eski alanların kapatılması ve izlenmesi gerekir.
✍️ Cevap
I. Düzenli depolama alanında sızıntı suyu toplanıp depo gazı yönetilir ve kuyu göstergesi 4'tür. Önlemsiz açık dökümde bu uygulamalar yoktur; yakın kuyudaki gösterge 17 olarak ölçülmüştür.
II. Yağmur suyu atığın içinden geçerek sızıntı suyunu oluşturabilir. Geçirimsiz taban ve toplama sistemi yoksa bu su toprak katmanlarından yer altı sularına, yüzey akışıyla da dere veya göllere taşınabilir.
III. Hayır. Yakındaki başka kirlilik kaynakları veya kuyular arasındaki doğal farklar sonucu etkileyebilir. Depolama alanının akış yönünde ve dışında kontrol kuyuları kurulmalı, alan açılmadan önceki ve sonraki ölçümler aynı yöntemle tekrarlanmalıdır.
IV. Atık dökümü durdurulup alan güvenli biçimde kapatılabilir; yüzey suyu yönlendirilip sızıntı ve gaz kontrol sistemleri kurulabilir. Üst örtü ve bitkilendirme sonrası su, gaz ve zemin uzun süre izlenmelidir.
Atık Yakma ve Emisyon Kontrolü
Bir tesiste aynı tür ve kütlede atık, iki farklı işletme durumunda yakma işleminden geçirilmiştir. Filtre sistemi çalışırken ve devre dışıyken çıkış havasında göreli parçacık göstergesi ile enerji üretimi kaydedilmiştir. Değerler kurgusaldır; parçacık göstergesi yasal sınır değeri değildir.
| İşletme durumu | Yakılan atık (kg) | Göreli parçacık göstergesi | Üretilen elektrik (kWh) |
|---|---|---|---|
| Filtre çalışıyor | 600 | 8 | 450 |
| Filtre devre dışı | 600 | 37 | 458 |
I. İki işletme durumundaki parçacık göstergesi arasında kaç birim fark vardır? Veriyi yorumlayın.
II. Filtre devre dışıyken elektrik üretimi yakın düzeyde olsa da neden bu işletme biçimi çevre açısından uygun değildir?
III. Yakma yönteminin atık hacmini azaltması ve enerji sağlayabilmesi, atık önleme ile geri dönüşüm adımlarını gereksiz kılar mı? Açıklayın.
IV. Yakma tesisinin çevreye zarar verme riskini azaltmak için işletme sırasında hangi iki izleme veya kontrol çalışması yapılmalıdır?
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Yakma atık hacmini azaltabilir ve termal enerjiden elektrik üretimini sağlayabilir; ancak çevresel etkileri kontrol edilmelidir. Geri kazanılabilir malzemelerin önceden ayrılması ve emisyonların izlenmesi önemlidir.
✍️ Cevap
I. 37 - 8 = 29 birim fark vardır. Filtre devredeyken göreli parçacık göstergesi daha düşüktür; bu ölçüm yalnızca iki kurgusal işletme durumunu karşılaştırır.
II. Filtrenin devre dışı olması parçacıkların havaya daha fazla salınmasına yol açabilir. Yakma sırasında oluşabilecek kirleticiler çevreye ve canlılara zarar verebileceğinden enerji üretimi tek başına yeterli bir ölçüt değildir.
III. Hayır. Önleme ve yeniden kullanım atık oluşumunu azaltır; geri dönüşüm malzemeleri yeniden kazanır. Yakma bir bertaraf yöntemi olarak, uygun atık akışlarında ve çevresel kontrollerle değerlendirilmelidir.
IV. Filtrelerin çalışması ve çıkış havasındaki kirleticiler düzenli ölçülmelidir. Yanma koşulları, enerji üretimi ve geriye kalan kül gibi atıkların güvenli yönetimi de kayıt altına alınmalıdır.
Organik Atıklarda Kompost ve Biyometanizasyon
Bir okul mutfağından ayrıştırılmış organik atıklarla iki kurgusal deneme yapılmıştır. Her sisteme 100 kg organik atık verilmiştir. Çıktılar örnek deneme değerleridir; tesis verimi koşullara göre değişebilir.
| Sistem | Oksijen koşulu | Kaydedilen çıktı |
|---|---|---|
| A | Hava alan, düzenli çevrilen yığın | 32 kg kararlı, humus benzeri ürün |
| B | Hava almayan kapalı reaktör | 22 m³ gaz ve 41 kg organik artık |
I. Tablodaki hangi sistem kompostlaştırmayı, hangisi biyometanizasyonu temsil eder? Oksijen koşuluna göre gerekçelendirin.
II. B sisteminde oluşan gaz hangi enerji türlerinin üretiminde değerlendirilebilir?
III. Okulun önceliği bahçe toprağını iyileştirmekse hangi sistem daha uygun olur? Önceliği mutfak için ısı veya elektrik sağlamaksa seçiminiz nasıl değişir?
IV. Her iki sürecin de verimli ve çevreye duyarlı yürütülmesi için organik atıkların toplanması veya işlem koşullarıyla ilgili iki gereklilik belirtin.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Kompostlaştırma organik atıkları oksijenli kontrollü koşullarda kararlı bir ürüne dönüştürür. Biyometanizasyon oksijensiz ortamda biyogaz oluşturur; organik artıkların temiz ayrılması her iki sürecin de niteliğini etkiler.
✍️ Cevap
I. A sistemi oksijen alan ve çevrilen yığın olduğu için kompostlaştırmayı; B sistemi kapalı ve oksijensiz reaktörde çalıştığı için biyometanizasyonu temsil eder.
II. B sistemindeki biyogaz işlenerek ısı ve elektrik enerjisi üretiminde kullanılabilir. Gazın bileşimi ve kullanım biçimi uygun teknik koşullara göre belirlenmelidir.
III. Bahçe toprağını iyileştirmek için kararlı, humus benzeri ürün sağlayan A sistemi uygundur. Mutfakta enerji üretmek öncelikliyse, gaz sağlayan B sistemi değerlendirilebilir.
IV. Organik atıklar kaynağında ayrı toplanıp plastik ve metal gibi yabancı maddelerden arındırılmalıdır. Kompostta havalanma ve nem, biyometanizasyonda ise oksijensiz reaktör koşulları izlenmeli; koku ve hijyen riskleri kontrol edilmelidir.
Önizleme kapsamındaki soruları incelediniz.
Bu sayfada ilk 4 soru öğrencilerimizin incelemesi için açık olarak gösteriliyor. Bu OYSS çalışmasındaki kalan 4 soruyu ve soru kütüphanesindeki diğer içerikleri görmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
Abonelik Paketlerini İncele