Alerjik Tepkiler — OYSS Soruları

K ve L aynı hava yolunun, M ve N aynı küçük kan damarının karşılaştırmalı durumlarıdır. N'deki açık renkli oklar damar dışına çıkan sıvıyı göstermektedir. Alyuvarlar damar içinde kalmaktadır. Çizimler normal durum ile ağır bir sistemik alerjik yanıtta görülebilen değişimleri karşılaştırır.

Şekil değişimlerini organların çalışmasıyla ilişkilendirerek cevaplayınız.

a) K ve L'den hangisinde hava yolundan geçen hava daha çok kısıtlanır? Görseldeki iki değişikliği gerekçe gösteriniz.

b) M'den N'ye geçişte damar çapı ve damar dışına sıvı çıkışı nasıl değişmiştir? Bu değişimler kan basıncını nasıl etkileyebilir?

c) L ve N'deki değişimlerin aynı kişide birlikte ortaya çıkması, dokulara oksijen ulaşmasını neden daha fazla tehlikeye sokar?

ç) Arı sokmasından kısa süre sonra nefes darlığı, yüzde şişme ve baygınlık gelişen bir kişi için neden acil yardım gerekir? Her küçük kaşıntı aynı ağırlıkta mıdır?

Tablodaki veriler bu soru için oluşturulmuştur. R ve S, kimlikleri belirtilmeyen iki kişiyi temsil eder. Belirti puanı 0 olduğunda yakınma yoktur; puan arttıkça yakınma artmaktadır. Tablo bir tanı testi değildir.

Tablodan çıkarılabilecek sonuçları ve araştırmanın sınırlarını değerlendiriniz.

a) Polen düzeyinin düşük ve yüksek olduğu günlerde R'nin belirti puanlarını karşılaştırınız. Nasıl bir ilişki görülmektedir?

b) Aynı günlerde R ile S'nin puanlarının farklı olması neyi düşündürür? S için kesin olarak ‘Hiçbir maddeye alerjisi yoktur.’ denilebilir mi?

c) Bu tablodan yola çıkarak araştırılabilecek bir soru yazınız. Tablonun neden tek başına kesin neden-sonuç kanıtı olmadığını açıklayınız.

ç) Bu konuda güvenilir bilgi toplamak ve kişilerin haklarını korumak için iki önlem yazınız.

Şema, histaminin hedef hücre yüzeyindeki reseptörle etkileşimini basitleştirerek göstermektedir. K'de reseptör histaminle etkileşebilir. L'de ise bir antihistaminik reseptörün çalışmasını etkileyerek histaminin bu yoldaki etkisini azaltmaktadır.

Modelin gösterdikleri ile göstermedikleri arasında ayrım yaparak cevaplayınız.

a) Şemada mavi daireler ile turuncu bloklar neyi temsil etmektedir? Etkileri hangi hücresel yapı üzerinden karşılaştırılmıştır?

b) L'de histamin molekülleri çevrede bulunmasına rağmen neden bu yol üzerinden daha az etki oluşabilir?

c) Bu şemadan ‘Antihistaminik alerjeni yok eder ve IgE üreten hücrelerin tamamını ortadan kaldırır.’ sonucu çıkarılabilir mi?

ç) Solunum güçlüğü ve bayılma gibi hızla gelişen ağır belirtilerde ‘Bir antihistaminik yeterlidir, bekleyebiliriz.’ demek neden yanlıştır?

K ve L, aynı mast hücresinin farklı durumlarını göstermektedir. Bu IgE aracılı modelde hücre daha önce duyarlılaşmıştır. L'de dışarıdaki bir molekül, yüzeydeki iki uygun antikoru birbirine bağlamaktadır.

Numaralı yapıları ve K'den L'ye geçişi inceleyerek soruları cevaplayınız.

a) 1, 2 ve 3 numaralı yapı veya maddelerin adlarını yazınız. 3 için alerjik belirtilerde etkili bir örnek veriniz.

b) K'den L'ye geçişte 2 numaralı maddenin yaptığı bağlanma ile 3 numaralı maddelerin salınması arasındaki ilişkiyi açıklayınız.

c) ‘Histamin, alerjenin parçalanmasıyla oluşur.’ ifadesi şemaya uygun mudur? Gerekçenizi yazınız.

ç) Bu olay her polenle karşılaşan her kişide aynı şiddette gerçekleşir mi? Antikorun uygunluğu ve kişinin geçmişi açısından açıklayınız.