Pozitif ve Negatif Geri Bildirim

Geri Bildirim Mekanizması Nedir?

Canlıların iç ortamında sıcaklık, kan glikozu, su miktarı, pH ve kan basıncı gibi birçok değişken sürekli olarak izlenir.

Bir sistemin oluşturduğu sonucun, sistemin daha sonraki çalışmasını etkilemesine geri bildirim denir.

Geri bildirim mekanizmaları, canlı vücudundaki değişikliklerin algılanmasını ve bu değişikliklere uygun tepkilerin oluşturulmasını sağlar.

Düzenlenen değişken

Homeostatik sistem tarafından izlenen özelliğe düzenlenen değişken denir.

Düzenlenen değişkenlere:

• Vücut sıcaklığı,
• Kan glikoz düzeyi,
• Su ve elektrolit miktarı,
• Kan basıncı,
• Kandaki oksijen ve karbondioksit düzeyi,
• Kan ve doku sıvılarının pH değeri

örnek verilebilir.

Hedef değer mi, hedef aralık mı?

Canlılardaki değişkenler çoğunlukla tek bir sayı üzerinde tutulmaz. Yaş, etkinlik, beslenme, günün saati ve çevresel koşullara bağlı olarak küçük değişiklikler gösterebilir.

Bu nedenle biyolojik sistemlerde çoğunlukla tek bir sabit değerden çok, yaşam için uygun bir hedef aralıktan söz edilir.

Geri bildirim sisteminin bileşenleri

Bileşen	Görevi
Uyaran veya değişiklik	Düzenlenen değişkenin uygun aralığın dışına çıkma eğilimidir.
Reseptör	Değişikliği algılayan hücre veya yapıdır.
Kontrol merkezi	Gelen bilgiyi değerlendirerek uygun tepkiyi belirler.
Efektör	Kas, bez, organ veya hücre olarak düzenleyici tepkiyi gerçekleştirir.
Cevap	Başlangıçtaki değişikliği azaltır veya artırır.

Değişiklik → Reseptör → Kontrol merkezi → Efektör → Cevap → Sisteme geri etki

Geri bildirimin iki temel çeşidi

• Negatif geri bildirim: Başlangıçtaki değişikliği azaltan ve sistemi dengeye yaklaştıran mekanizmadır.
• Pozitif geri bildirim: Başlangıçtaki değişikliği artıran ve belirli bir süreci tamamlanmaya doğru hızlandıran mekanizmadır.

Negatif Geri Bildirim

Bir değişkende meydana gelen sapmaya karşı oluşturulan cevabın, başlangıçtaki değişikliği azaltmasına negatif geri bildirim denir.

Negatif geri bildirim mekanizmasında sistem, düzenlenen değişkeni uygun aralığa yaklaştırmaya çalışır.

Değişken yükselirse → Düşürücü tepki oluşturulur
Değişken düşerse → Yükseltici tepki oluşturulur

Negatif geri bildirimin temel özellikleri

• Başlangıçtaki değişikliğe ters yönde çalışır.
• Düzenlenen değişkeni hedef aralığa yaklaştırır.
• Homeostazinin korunmasında temel rol oynar.
• Değişiklik azaldıkça oluşturulan cevabın şiddeti de azalır.
• Vücutta sürekli veya tekrarlayan biçimde çalışabilir.
• Sinirsel, hormonal veya her iki türden iletişim kullanılabilir.

Negatif geri bildirim örüntüsü

1. Düzenlenen değişken uygun aralığın dışına çıkar.
2. Reseptörler değişikliği algılar.
3. Kontrol merkezi bilgiyi değerlendirir.
4. Efektörler başlangıçtaki değişikliğe karşı çalışan bir tepki oluşturur.
5. Değişken hedef aralığa yaklaşır.
6. Değişiklik azaldığında düzenleyici tepki de azaltılır.

Negatif geri bildirim örnekleri

Düzenlenen değişken	Başlangıçtaki değişiklik	Oluşturulan tepki	Beklenen sonuç
Vücut sıcaklığı	Sıcaklığın yükselmesi	Terleme ve deri damarlarının genişlemesi	Isı kaybı artar.
Vücut sıcaklığı	Sıcaklığın düşmesi	Titreme ve deri damarlarının daralması	Isı üretimi artar, ısı kaybı azalır.
Kan glikozu	Glikozun yükselmesi	Glikozun hücrelere alınması ve depolanmasının artması	Kan glikozu azalır.
Su dengesi	Su kaybının artması	Susama ve böbreklerden su kaybının azaltılması	Vücuttaki su korunur.
Karbondioksit	Kandaki karbondioksitin artması	Solunum hızının ve derinliğinin artması	Karbondioksit daha hızlı uzaklaştırılır.

Neden “negatif” olarak adlandırılır?

Mekanizmanın cevabı, başlangıçtaki değişikliğin etkisini azaltır.

Örneğin vücut sıcaklığındaki artışa karşı ısı kaybı artırılır. Oluşturulan cevap, sıcaklık artışını desteklemez; ona karşı çalışır.

Negatif geri bildirim değişkeni tamamen sabitler mi?

Hayır. Düzenlenen değişken hedef aralık çevresinde küçük dalgalanmalar gösterebilir.

Sistem sapmayı algıladığında düzeltici tepki oluşturur. Değişken uygun aralığa yaklaştığında tepkinin şiddeti azalır. Bu nedenle değerler tek bir noktada değil, belirli sınırlar içinde tutulur.

Vücut Sıcaklığının Düzenlenmesi

İnsan vücudunda hücresel olayların düzenli sürdürülebilmesi için iç sıcaklığın uygun bir aralıkta tutulması gerekir.

Vücut sıcaklığındaki değişiklikler deri ve vücut içindeki sıcaklığa duyarlı reseptörler tarafından algılanabilir. Hipotalamus bu bilgilerin değerlendirilmesinde önemli bir kontrol merkezi olarak görev yapar.

Vücut sıcaklığı yükseldiğinde

1. Vücut sıcaklığı hedef aralığın üzerine çıkmaya başlar.
2. Sıcaklık reseptörleri değişikliği algılar.
3. Bilgi hipotalamusa iletilir.
4. Ter bezleri daha etkin çalışır.
5. Deriye yakın kan damarları genişler.
6. Terin buharlaşması ve deriden ısı aktarımı artar.
7. Vücut sıcaklığı hedef aralığa yaklaşır.
8. Sıcaklık normale yaklaştıkça terleme ve damar genişlemesi azalır.

Sıcaklık artışı → Terleme ve damar genişlemesi → Isı kaybı → Sıcaklığın düşmesi

Vücut sıcaklığı düştüğünde

1. Vücut sıcaklığı hedef aralığın altına inmeye başlar.
2. Sıcaklık reseptörleri değişikliği algılar.
3. Hipotalamus uygun tepkileri düzenler.
4. Deriye yakın damarlar daralır.
5. Deriden ısı kaybı azaltılır.
6. İskelet kaslarında titreme meydana gelebilir.
7. Kas etkinliği sonucunda ısı üretimi artar.
8. Vücut sıcaklığı hedef aralığa yaklaşır.

Sıcaklık düşüşü → Damar daralması ve titreme → Isı kaybının azalması ve üretimin artması → Sıcaklığın yükselmesi

Sıcak ve soğuk ortamdaki tepkilerin karşılaştırılması

Özellik	Sıcak ortamda	Soğuk ortamda
Deri damarları	Genişleyebilir	Daralabilir
Terleme	Artar	Azalır
Titreme	Genellikle görülmez	Oluşabilir
Isı kaybı	Artırılır	Azaltılır
Isı üretimi	Azaltılabilir	Artırılabilir
Tepkinin yönü	Sıcaklık artışına karşıdır	Sıcaklık düşüşüne karşıdır

Termostat benzetmesi

Bir termostat, ortam sıcaklığını ölçerek ayarlanan değerin altına düştüğünde ısıtıcıyı çalıştırır. Sıcaklık uygun düzeye ulaştığında ısıtıcıyı kapatır.

Bu işleyiş, negatif geri bildirimin temel mantığına benzer:

Ölçme → Karşılaştırma → Düzenleyici sistemi çalıştırma → Hedefe yaklaşınca sistemi yavaşlatma

Sınıf içi sıcaklık ölçme etkinliği

Uygun ve hijyenik bir termometre kullanarak gönüllü öğrencilerin vücut sıcaklıklarını ölçünüz. Sonuçları isim kullanmadan tabloya kaydediniz.

Ölçüm kodu	Vücut sıcaklığı	Ölçüm saati	Ölçümden önceki etkinlik
A
B
C

Ölçümlerde küçük farklılıklar görülmesinin nedenlerini; ölçüm yöntemi, günün saati, fiziksel etkinlik ve bireysel farklılıklar bakımından tartışınız.

Kan Glikozunun Düzenlenmesi

Glikoz, hücrelerin enerji üretiminde kullanabileceği temel maddelerden biridir. Ancak kandaki glikoz miktarının çok yükselmesi veya çok düşmesi hücrelerin ve organların çalışmasını olumsuz etkileyebilir.

Kan glikozu başta pankreas, karaciğer, kas ve yağ dokusunun birlikte çalışmasıyla düzenlenir.

Yemekten sonra kan glikozu yükseldiğinde

1. Sindirilen besinlerden kana glikoz geçer.
2. Kan glikoz düzeyi yükselir.
3. Pankreastaki beta hücreleri değişikliği algılar.
4. İnsülin salgısı artar.
5. Bazı vücut hücrelerinin glikoz alması kolaylaşır.
6. Karaciğer ve kaslarda glikozun glikojen olarak depolanması artar.
7. Kan glikoz düzeyi uygun aralığa yaklaşır.
8. Glikoz düzeyi azaldıkça insülin salgısı da azalır.

Kan glikozu artar → İnsülin artar → Glikozun kullanımı ve depolanması artar → Kan glikozu azalır

Açlıkta kan glikozu düştüğünde

1. Uzun süre besin alınmadığında kan glikoz düzeyi düşmeye başlar.
2. Pankreastaki alfa hücreleri değişikliği algılar.
3. Glukagon salgısı artar.
4. Karaciğerde depolanan glikojenin parçalanması hızlanabilir.
5. Karaciğer kana glikoz verir.
6. Kan glikoz düzeyi uygun aralığa yaklaşır.
7. Glikoz düzeyi yükseldikçe glukagon salgısı azalır.

Kan glikozu düşer → Glukagon artar → Karaciğerden kana glikoz verilir → Kan glikozu yükselir

İki yönlü düzenleme

Durum	Ön plana çıkan hormon	Başlıca hedef yapılar	Sonuç
Kan glikozunun yükselmesi	İnsülin	Karaciğer, kas, yağ dokusu ve diğer hücreler	Kan glikozu azalır.
Kan glikozunun düşmesi	Glukagon	Özellikle karaciğer	Kan glikozu yükselir.

Neden negatif geri bildirimdir?

Her iki durumda da oluşturulan cevap başlangıçtaki değişikliğe karşı çalışır:

• Glikoz artışı, glikozu azaltan süreçleri etkinleştirir.
• Glikoz düşüşü, glikozu artıran süreçleri etkinleştirir.

Değişken uygun aralığa yaklaştığında düzenleyici hormonların salgısı azaltılır.

Bir sistemin bozulması

İnsülin üretiminin yetersiz olması veya hücrelerin insülin etkisine yeterli cevap verememesi kan glikozunun uzun süre yüksek kalmasına neden olabilir.

Bu örnek, geri bildirim sisteminin yalnızca hormonun bulunmasına değil; reseptörlerin, hedef hücrelerin ve organların uygun çalışmasına bağlı olduğunu gösterir.

Pozitif Geri Bildirim

Bir değişikliğe karşı oluşturulan cevabın, başlangıçtaki değişikliği daha da artırmasına pozitif geri bildirim denir.

Pozitif geri bildirim sistemi değişkeni başlangıç durumuna döndürmek yerine, belirli bir biyolojik olayın hızlanmasını ve tamamlanmasını sağlar.

Başlangıçtaki değişiklik → Artırıcı cevap → Daha büyük değişiklik → Daha güçlü cevap

Pozitif geri bildirimin temel özellikleri

• Başlangıçtaki değişiklikle aynı yönde çalışır.
• Olayın şiddetini veya hızını artırır.
• Çoğunlukla belirli bir sürecin tamamlanmasını sağlar.
• Sürekli çalışması beklenmez.
• Sistemin durması için belirli bir sonlandırıcı olay gerekir.
• Sinirsel, hormonal veya hücresel iletişim içerebilir.

Pozitif geri bildirim homeostaziyi korur mu?

Pozitif geri bildirim, düzenlenen değişkeni doğrudan başlangıç aralığına döndürmez. Bu nedenle homeostazinin günlük korunmasında negatif geri bildirim kadar yaygın değildir.

Ancak doğum, kanın pıhtılaşması ve sütün dışarı verilmesi gibi belirli olayların hızlı ve etkili biçimde tamamlanmasına katkı sağlar.

Pozitif geri bildirim nasıl sona erer?

Başlangıçtaki uyaran ortadan kalktığında veya süreç tamamlandığında geri bildirim döngüsü kesilir.

Örneğin:

• Doğum tamamlandığında rahim ağzındaki gerilme azalır.
• Damar hasarı kapatıldığında trombositlerin yapışacağı açık yüzey kalmaz.
• Bebeğin emmesi durduğunda süt fışkırtma refleksini başlatan uyarı azalır.

Negatif ve pozitif kavramlarının anlamı

İfade	Anlamı	Yararlı veya zararlı olma durumu
Negatif geri bildirim	Başlangıçtaki değişikliği azaltır.	“Kötü” anlamına gelmez.
Pozitif geri bildirim	Başlangıçtaki değişikliği artırır.	“İyi” anlamına gelmez.

Doğum Sırasında Pozitif Geri Bildirim

Doğum sırasında bebeğin rahim ağzına yaptığı basınç, pozitif geri bildirim mekanizmasını başlatabilir.

Doğum sürecinin temel basamakları

1. Bebeğin başı rahim ağzına basınç uygular.
2. Rahim ağzındaki gerilme reseptörleri uyarılır.
3. Sinirsel bilgiler hipotalamusa iletilir.
4. Arka hipofizden oksitosin hormonunun kana verilmesi artar.
5. Oksitosin rahim kasılmalarını güçlendirir.
6. Güçlü kasılmalar bebeğin rahim ağzına yaptığı basıncı artırır.
7. Artan basınç daha fazla oksitosin salgılanmasına neden olur.
8. Döngü doğum tamamlanıncaya kadar güçlenerek devam eder.

Rahim ağzında gerilme → Oksitosin → Güçlü kasılma → Daha fazla gerilme → Daha fazla oksitosin

Doğum tamamlandığında rahim ağzındaki gerilme azalır ve pozitif geri bildirim döngüsü sona erer.

Kanın Pıhtılaşmasında Pozitif Geri Bildirim

Bir kan damarı zarar gördüğünde trombositler hasarlı bölgeye tutunur.

Tutunan trombositlerden salınan bazı maddeler çevredeki diğer trombositlerin de hasarlı bölgeye gelmesini ve tutunmasını destekler.

Damar hasarı → Trombositlerin tutunması → Yeni trombositlerin çekilmesi → Daha fazla tutunma → Trombosit tıkacının oluşması

Damar açıklığı kapatıldığında ve pıhtılaşmayı sınırlandıran mekanizmalar devreye girdiğinde süreç durur.

Sütün Dışarı Verilmesinde Pozitif Geri Bildirim

Bebeğin emme hareketi meme ucundaki mekanik reseptörleri uyarır.

1. Emme hareketi reseptörleri uyarır.
2. Sinirsel bilgiler hipotalamusa ulaşır.
3. Arka hipofizden oksitosin salgısı artar.
4. Süt bezlerinin çevresindeki kasılabilir hücreler kasılır.
5. Süt kanallara ve meme ucuna doğru ilerler.
6. Sütün gelmesi bebeğin emmeye devam etmesini sağlar.
7. Emme sürdükçe oksitosin salınımı devam eder.

Emme sona erdiğinde uyarı azalır ve döngü kesilir.

Pozitif geri bildirim örneklerinin karşılaştırılması

Olay	Başlangıç uyaranı	Artırılan cevap	Sonlandırıcı olay
Doğum	Rahim ağzının gerilmesi	Oksitosin salgısı ve rahim kasılması	Bebeğin doğması
Kanın pıhtılaşması	Damarın zarar görmesi	Trombositlerin birikmesi	Hasarlı bölgenin kapatılması
Sütün dışarı verilmesi	Bebeğin emmesi	Oksitosin salgısı ve sütün ilerlemesi	Emmenin sona ermesi

Pozitif ve Negatif Geri Bildirimin Karşılaştırılması

Her iki geri bildirim mekanizması da bir değişikliğin algılanması ve buna karşı bir cevap oluşturulması esasına dayanır. Aralarındaki temel fark, oluşturulan cevabın başlangıçtaki değişiklik üzerindeki yönüdür.

Karşılaştırma tablosu

Özellik	Negatif geri bildirim	Pozitif geri bildirim
Cevabın yönü	Başlangıçtaki değişikliğe ters yöndedir.	Başlangıçtaki değişiklikle aynı yöndedir.
Değişiklik üzerindeki etkisi	Sapmayı azaltır.	Sapmayı veya olayı artırır.
Temel amacı	Değişkeni hedef aralığa yaklaştırmak	Belirli bir olayı tamamlanmaya doğru hızlandırmak
Homeostaziyle ilişkisi	İç dengenin korunmasında yaygın olarak kullanılır.	Belirli olayların tamamlanmasını sağlar.
Çalışma süresi	Sürekli veya tekrarlayan olabilir.	Genellikle kısa süreli ve olayla sınırlıdır.
Sonlanma biçimi	Değişken hedef aralığa yaklaşınca cevap azalır.	Başlangıç uyaranı ortadan kalkınca veya olay tamamlanınca durur.
Örnekler	Sıcaklık, glikoz, su, kan basıncı ve pH düzenlenmesi	Doğum, kan pıhtılaşması ve sütün dışarı verilmesi

Benzer özellikleri

• Her ikisi de bir başlangıç uyaranıyla başlar.
• Her ikisinde de değişikliği algılayan yapılar bulunabilir.
• Her ikisinde de hücreler, organlar veya sistemler arasında iletişim kurulur.
• Her ikisinde de bir kontrol ve cevap süreci vardır.
• Her ikisinde de sinirsel veya hormonal mesajlar görev alabilir.
• Her ikisi de canlıdaki düzenli işleyişe katkı sağlar.
• Her iki sistemin de belirli bir sınırı veya sonlanma koşulu vardır.

Basitleştirilmiş diyagramlar

Negatif geri bildirim:

Değişken artar → Azaltıcı cevap oluşur → Değişken azalır → Cevap yavaşlar

Pozitif geri bildirim:

Değişiklik başlar → Artırıcı cevap oluşur → Değişiklik büyür → Süreç tamamlanır

Bir olay nasıl sınıflandırılır?

Bir geri bildirim örneğini sınıflandırırken aşağıdaki sorular sorulabilir:

1. Başlangıçta hangi değişiklik meydana gelmiştir?
2. Bu değişikliği hangi yapı algılamıştır?
3. Hangi organ, hücre veya hormon cevap oluşturmuştur?
4. Oluşturulan cevap başlangıçtaki değişikliği azaltmış mı, artırmış mı?
5. Süreç hangi koşulda sona ermiştir?

Diyagram hazırlama etkinliği

Aşağıdaki olaylardan bir negatif ve bir pozitif geri bildirim örneği seçiniz:

• Vücut sıcaklığının yükselmesi
• Kan glikozunun düşmesi
• Kandaki karbondioksitin artması
• Doğum sırasında rahim kasılmaları
• Kanın pıhtılaşması
• Sütün dışarı verilmesi

Her olay için:

1. Başlangıç uyaranını,
2. Reseptörü,
3. Kontrol merkezini,
4. Efektörü,
5. Oluşturulan cevabı,
6. Cevabın başlangıçtaki değişikliğe etkisini,
7. Sürecin sona erme koşulunu

oklarla gösteren bir diyagram oluşturunuz.

Kavram Yanılgıları ve Konu Değerlendirmesi

Sık karşılaşılan kavram yanılgıları

1. “Negatif geri bildirim zararlı bir olaydır.”

Negatif ifadesi zararlı anlamına gelmez. Tepkinin başlangıçtaki değişikliği azaltmasını ifade eder.

2. “Pozitif geri bildirim her zaman yararlıdır.”

Pozitif ifadesi yararlı anlamına gelmez. Tepkinin başlangıçtaki değişikliği artırdığını belirtir.

3. “Negatif geri bildirim düzenlenen değeri her zaman azaltır.”

Negatif geri bildirim düşük değeri artırabilir, yüksek değeri azaltabilir. Önemli olan cevabın sapmaya karşı çalışmasıdır.

4. “Pozitif geri bildirim homeostaziyi günlük olarak koruyan temel mekanizmadır.”

İç dengenin sürekli korunmasında çoğunlukla negatif geri bildirim kullanılır. Pozitif geri bildirim belirli olayların tamamlanmasını sağlar.

5. “Pozitif geri bildirim başladıktan sonra sınırsız devam eder.”

Süreç, doğumun tamamlanması veya damar hasarının kapatılması gibi sonlandırıcı bir olayla durur.

6. “Terleme pozitif geri bildirimdir çünkü ter miktarı artar.”

Terleme sıcaklık artışını azaltır. Bu nedenle sıcaklığın düzenlenmesi negatif geri bildirimdir.

7. “Bir süreçte hormon kullanılıyorsa pozitif geri bildirimdir.”

Hem pozitif hem negatif geri bildirimde hormonlar görev alabilir. Ayrım hormon kullanılmasına değil, cevabın yönüne göre yapılır.

8. “Kan glikozunu yalnızca insülin düzenler.”

Kan glikozunun farklı yönlerde düzenlenmesinde insülin ve glukagon başta olmak üzere birden fazla hormon, organ ve doku görev alır.

Konu özeti

• Geri bildirim, bir sistemin sonucunun sistemin sonraki çalışmasını etkilemesidir.
• Geri bildirim sisteminde uyaran, reseptör, kontrol merkezi, efektör ve cevap bulunabilir.
• Negatif geri bildirim başlangıçtaki değişikliği azaltır.
• Negatif geri bildirim değişkeni hedef aralığa yaklaştırır.
• Vücut sıcaklığı ve kan glikozu negatif geri bildirimle düzenlenir.
• Pozitif geri bildirim başlangıçtaki değişikliği artırır.
• Pozitif geri bildirim belirli bir biyolojik olayın tamamlanmasını sağlar.
• Doğum, kanın pıhtılaşması ve sütün dışarı verilmesi pozitif geri bildirime örnektir.
• Negatif kavramı kötü, pozitif kavramı iyi anlamına gelmez.
• Geri bildirim türünü belirlemek için cevabın başlangıçtaki değişiklik üzerindeki etkisine bakılır.

Kendini değerlendir

1. Geri bildirim kavramını tanımlayınız.
2. Bir geri bildirim sisteminin temel bileşenlerini sıralayınız.
3. Negatif geri bildirimin homeostazi açısından önemini açıklayınız.
4. Vücut sıcaklığı yükseldiğinde oluşan tepkileri sıralayınız.
5. Kan glikozu yükseldiğinde insülinin etkilerini açıklayınız.
6. Kan glikozu düştüğünde glukagon neden salgılanır?
7. Pozitif geri bildirimin negatif geri bildirimden temel farkı nedir?
8. Doğum sırasında oksitosinin pozitif geri bildirim oluşturmasını açıklayınız.
9. Kanın pıhtılaşması hangi nedenle pozitif geri bildirimdir?
10. Pozitif geri bildirim mekanizmaları nasıl sona erer?

Balık kılçığı etkinliği

Balık kılçığı şemasının merkezine “Geri Bildirim Mekanizmaları” yazınız.

Şemanın bir tarafında negatif, diğer tarafında pozitif geri bildirimin aşağıdaki özelliklerini gösteriniz:

• Cevabın yönü
• Sapma üzerindeki etkisi
• Homeostaziyle ilişkisi
• Çalışma süresi
• Sonlanma biçimi
• Görev alan hücre ve moleküller
• Biyolojik örnekler

Olay sınıflandırma etkinliği

Aşağıdaki olayları pozitif veya negatif geri bildirim olarak sınıflandırınız. Her cevabınızda oluşturulan tepkinin başlangıçtaki değişikliği nasıl etkilediğini belirtiniz.

1. Vücut sıcaklığı yükseldiğinde terlemenin artması
2. Kan glikozu düştüğünde karaciğerden kana glikoz verilmesi
3. Damar hasarında trombositlerin yeni trombositleri bölgeye çekmesi
4. Rahim ağzındaki gerilmenin rahim kasılmalarını artırması
5. Kandaki karbondioksit yükseldiğinde solunumun hızlanması
6. Su kaybı arttığında idrar miktarının azalması
7. Bebeğin emmesi devam ettikçe sütün dışarı verilmesinin artması

Hatalı diyagram analizi

Bir öğrenci, vücut sıcaklığının düzenlenmesini aşağıdaki gibi açıklamıştır:

Vücut sıcaklığı yükselir → Terleme artar → Vücut sıcaklığı daha fazla yükselir

Bu diyagramdaki hatayı belirleyiniz. Terlemenin vücut sıcaklığı üzerindeki gerçek etkisini açıklayarak diyagramı düzeltiniz.

Bilimsel çıkarım sorusu

Bir öğrencinin egzersize başlamasından sonra vücut sıcaklığı ve ter miktarı artmıştır. Egzersiz sona erdikten bir süre sonra vücut sıcaklığı dinlenme aralığına yaklaşmış ve ter miktarı azalmıştır.

Bu verilerden yararlanarak:

1. Başlangıçtaki değişkeni,
2. Oluşturulan düzenleyici cevabı,
3. Cevabın değişken üzerindeki etkisini,
4. Mekanizmanın neden negatif geri bildirim olduğunu

açıklayınız.

Karşılaştırmalı olay analizi

Birinci olayda kan glikozu yükseldiğinde glikozun hücrelere alınması artmaktadır. İkinci olayda doğum sırasında rahim kasılmaları rahim ağzındaki basıncı artırmakta, artan basınç da kasılmaları güçlendirmektedir.

Bu iki olayı:

• Cevabın yönü,
• Başlangıçtaki değişikliğe etkisi,
• Sürecin amacı,
• Sona erme koşulu

bakımından karşılaştırınız.