Konu Detayı Sayfası

Mitoz ve Eşeysiz Üreme

TYT 10.Sınıf

Hücre Bölünmeleri

23610

Mitoz ve Eşeysiz Üreme

► Yaşamın sırları hücrede gizlidir.

► Yetişkin bir insanda bulunan milyarlarca hücre, tek bir hücrenin bölünmeye başlaması sonucunda meydana gelir.

► Hücre bölünme hızı her canlıda farklı olabilir.

♦ Deri hücrelerinde 24 saat

♦ Embriyonik hücrelerde 30 dakika

♦ Bakteri hücresi 20 dakikada bir bölünürler.

► Aynı canlının farklı dokularında bulunan hücreler ise görev ve yaşamsal özelliklerine göre farklı bölünme hızlarına sahiptir.

♦ Örneğin; kemik iliğini oluşturan hücreler ve epitel hücreleri (deri ve organlarımızın yapısında bulunurlar) hızlı bölünür.

► Bununla birlikte bazı hücreler ise bölünemez.

♦ Örneğin; embriyonik dönemde özelleşmiş ve farklılaşmasını tamamlamış olan sinir, kas ve gözdeki retina hücreleri bölünemezler. Ayrıca ergenlik ile birlikte mayoz bölünme ile oluşan üreme hücreleri (yumurta ve sperm) bölünemez.

► Karaciğer hücreleri ise hücre kaybı yaşadıklarında (yaralanma vb.durumlarda) uyarı alarak bölünebilirler.

► Bitkilerde hücre bölünmesi ile sınırsız büyümeyi sağlayan bölünür = meristem doku hücreleri vardır. Bölünür doku hücrelerinin dışındaki hücreler bölünme yeteneğini kaybetmiştir.

► Hücre bölünmesinin kontrollü gerçekleşmesi yaşam için çok önemlidir. Kontrolsüz hücre bölünmesi sağlık sorunlarına özellikle kansere neden olur.

► Hücre bölünmeleri ile hücrelerin hacim ve yüzey oranları dengede tutulur.

► Hücre bölünmesi;

♦ Tek hücreli canlılarda çoğalmayı sağlar. Örneğin; bakteri ve arkeler gibi prokaryot hücreli canlılar basitçe ikiye bölünerek çoğalır.

♦ Çok hücreli canlılarda ise;

• Canlının büyümesi ve gelişmesi,

•Yıpranan doku ve organların onarımı,

• Rejenerasyon (yenilenme) gibi olayları sağlar.

• Ayrıca gelişmiş bitkilerde eşeysiz üremeyi sağlar. (Vejetatif yolla)

► Ökaryot hücreler mitoz bölünme ile bu olayları gerçekleştirir. Ayrıca mayoz bölünme ile de üreme hücrelerinin oluşumu gerçekleşir.

► Bir hücrenin yaşam döngüsü hücre bölünmesi ile tamamlanır. Belli gelişim evrelerinden geçerek olgunlaşan bir hücreden yeni hücrelerin oluşmasına Hücre Bölünmesi denir.

► Hücre bölünmesi; tek ve çok hücreli canlılarda görülen doğal bir metabolik olaydır.

Konuya Ait Videolar

Konuya Ait Çıkmış Sorular

Soru 1.

Aşağıdakilerden hangisi, bir hayvan hücresinin hücre döngüsünde gerçekleşen olaylardan biri değildir?

(YKS-TYT Örnek Soruları)

A. Orta lamel oluşumu
B. Protein sentezi
C. İğ ipliklerinin oluşumu
D. DNA replikasyonu
E. Kardeş kromatitlerin ayrılması

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: A

Açıklama:

Hücre döngüsü, G1, S, G2 ve M evrelerinden oluşur. M evresi mitoz ve sitokinez süreçlerini kapsar. Hayvan hücreleri ile bitki hücreleri arasındaki en önemli farklılıklardan biri sitokinez mekanizmasıdır.

A) Orta lamel oluşumu (Yanlış - Hayvan hücrelerinde görülmez)

Orta lamel, bitki hücrelerinde hücre bölünmesi sırasında sitokinez aşamasında oluşur.
Bitki hücrelerinde hücre duvarı olduğu için, bölünme sırasında orta lamel adı verilen bir yapı oluşarak iki hücreyi ayırır.
Hayvan hücrelerinde ise sitokinez, boğumlanma (aktin ve miyozin iplikleriyle) gerçekleşir.
Bu yüzden orta lamel oluşumu hayvan hücresinde görülmez.

Soru 2.

Aşağıdakilerden hangisi, mitoz bölünme ile mayoz I bölünmesinin ortak özelliklerinden biridir?

(2002-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))

A. Homolog kromozomların ayrı kutuplara çekilmesi
B. Kromatitler arasında parça değişiminin gerçekleşmesi
C. Tetratların oluşması
D. Başlangıçtaki kromozom sayısının iki katına çıkması
E. Bölünme tamamlandığında, kromozomların ta- şıdığı tüm özelliklerin yavru hücrelere eşit olarak aktarılmış olması

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: B

Açıklama:

Mitoz ve mayoz bölünmeler, hücrelerin çoğalmasını ve üremesini sağlayan süreçlerdir. Mitoz, vücut hücrelerinde gerçekleşirken, mayoz eşey hücrelerinin (gametlerin) oluşmasını sağlar. Mitoz ve mayozun bazı ortak özellikleri olsa da, bazı farklılıkları vardır.

A) Homolog kromozomların ayrı kutuplara çekilmesi (Yanlış - Mayoz I'e özgüdür)

Homolog kromozomların ayrı kutuplara çekilmesi mayoz I’in anafaz evresinde gerçekleşir.
Mitozda ise kardeş kromatitler ayrılır, homolog kromozomlar birlikte hareket etmez.
Bu nedenle mitoz ve mayoz I'in ortak özelliği değildir.

B) Kromatitler arasında parça değişiminin gerçekleşmesi (Yanlış - Sadece mayoz I’de görülür)

Krossing-over (parça değişimi), mayoz I'in profaz I evresinde gerçekleşir.
Mitozda parça değişimi olmaz, çünkü genetik çeşitlilik oluşturma amacı yoktur.
Bu yüzden ortak özellik değildir.

C) Tetratların oluşması (Yanlış - Sadece mayoz I'de görülür)

Tetrat, homolog kromozomların sinaps yaparak oluşturduğu dörtlü yapıdır.
Sadece mayoz I'de profaz I evresinde görülür.
Mitozda tetrat oluşmaz, çünkü homolog kromozomlar yan yana gelmez.

D) Başlangıçtaki kromozom sayısının iki katına çıkması (Doğru - Ortak özelliktir)

Hem mitoz hem de mayoz bölünme başlamadan önce hücre, DNA’sını eşler.
Bu olay, interfazın S evresinde gerçekleşir ve hücredeki DNA miktarı iki katına çıkar.
Bu özellik hem mitoz hem de mayoz bölünme için ortaktır.

E) Bölünme tamamlandığında, kromozomların taşıdığı tüm özelliklerin yavru hücrelere eşit olarak aktarılmış olması (Yanlış - Sadece mitozda görülür)

Mitoz bölünmede genetik materyal tamamen eşit şekilde aktarılır ve yavru hücreler genetik olarak aynıdır.
Mayoz bölünmede ise genetik çeşitlilik sağlanır ve hücreler birbirinden farklı olur.
Bu yüzden bu ifade sadece mitoza özgüdür.

Soru 3.

Kapalı tohumlu diploit bir bitkide,

I. Mikrospordan tüp çekirdeğinin oluşması,

II. Triploit endosperm çekirdeğinin oluşması,

III. Zigottan embriyo oluşması,

IV. Üretken (generatif) çekirdekten sperm çekirdeklerinin oluşması

Olaylarından hangileri mitozla gerçekleşir?

(2006-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))

A. I ve II
B. II ve III
C. II ve IV
D. I, III ve IV
E. II, III ve IV

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: D

Açıklama:

Mitoz bölünme, hücre sayısını artıran ve genetik olarak aynı hücrelerin oluşmasını sağlayan bir bölünme türüdür. Şıkları inceleyerek hangi olayların mitozla gerçekleştiğini anlamaya çalışalım:

I. Mikrospordan tüp çekirdeğinin oluşması (Mitoz ile gerçekleşir): Mikrospor, haploit (n) yapıdadır. Mitoz bölünme geçirerek tüp çekirdeği ve üretken çekirdeği oluşturur. Burada genetik bilgi değişmeden hücre bölündüğü için mitoz gerçekleşir.

II. Triploit endosperm çekirdeğinin oluşması (Mitoz ile değil, döllenme ile gerçekleşir): Endosperm çekirdeği diploit (2n) polar çekirdeklerin sperm çekirdeği (n) ile birleşmesiyle (döllenme) oluşur. Döllenme, mitoz değil döllenme (füzyon) süreci ile gerçekleşen bir olaydır.

III. Zigottan embriyo oluşması (Mitoz ile gerçekleşir): Zigot, diploit (2n) olup embriyoyu oluşturmak için mitoz bölünmeler geçirir. Embriyo gelişimi sırasında hücre sayısı artar, genetik bilgi değişmez. Bu yüzden mitozla gerçekleşir.

IV. Üretken (generatif) çekirdekten sperm çekirdeklerinin oluşması (Mitoz ile gerçekleşir): Üretken çekirdek, haploit (n) olup mitoz bölünme geçirerek iki sperm çekirdeği oluşturur. Bu olayda hücre sayısı artar ancak genetik bilgi değişmez, dolayısıyla mitoz bölünme ile gerçekleşir.

Mitoz ile gerçekleşenler: I. Mikrospordan tüp çekirdeğinin oluşması, III. Zigottan embriyo oluşması, IV. Üretken çekirdekten sperm çekirdeklerinin oluşması

Mitoz ile gerçekleşmeyen: II. Triploit endosperm çekirdeğinin oluşması (döllenme ile oluşur)

Soru 4.

Mitoz sürecinde

I. Sentromer bölünmesi,

II. Çekirdek zarının oluşması,

III. Kromozomların ekvator düzlemine dizilmesi,

IV. Kromatin ipliklerin kromozomlara dönüşmesi

Olaylarının gerçekleşme sırası aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

(MEBİ 02.04.2025 TYT Deneme Sınavı)

A. I - IV - III - II
B. II - III - I - IV
C. III - IV - I - II
D. IV - III - I - II
E. IV - III - II - I

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: D

Açıklama:

Mitoz bölünme, çekirdek bölünmesi evreleriyle birlikte hücrenin genetik bilgisini koruyarak yeni hücreler oluşturduğu süreçtir. Bu süreçteki bazı önemli olayların doğru sıralaması istenmiş. Verilen olayları hatırlayalım ve hangi evrelerde gerçekleştiğini belirleyelim:

🧬 IV. Kromatin ipliklerin kromozomlara dönüşmesi; Bu olay profaz evresinde olur. Kromatin iplikler yoğunlaşıp kromozom hâline gelir. ✅ İlk gerçekleşen olaydır.

🧬 III. Kromozomların ekvator düzlemine dizilmesi; Bu olay metafaz evresine aittir. Kromozomlar hücrenin ortasında (ekvator düzleminde) hizalanır. ✅ İkinci sırada gerçekleşir.

🧬 I. Sentromer bölünmesi; Bu olay anafaz evresinde olur. Kardeş kromatitler birbirinden ayrılır. ✅ Üçüncü sıradadır.

🧬 II. Çekirdek zarının oluşması; Bu olay telofaz evresinde gerçekleşir. Yeni çekirdekler oluşur, kromozomlar tekrar kromatine dönüşmeye başlar. ✅ Son olaydır.

✅ Doğru sıralama: IV → III → I → II

Konu İle İlgili Sorular

Soru 1.

İnterfaz ile ilgili olarak,

I. Hücre döngüsünün yaklaşık %90'ını kapsar.

II. Hücrenin hızla büyüdüğü evredir.

III. Metabolizma hızlanır ve bölünme ile ilgili hazırlıklar yapılır.

İfadelerinden hangileri doğrudur?

A. Yalnız I
B. Yalnız II
C. I ve III
D. II ve III
E. I, II ve III

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: E

Açıklaması: İnterfaz bölünmeye hazırlık evresidir. Hücre dögüsünün en uzun süren aşamasıdır.

Soru 2.

İnterfaz aşamasında incelenen bir soğan zarı hücresinde,

grafiklerindeki değişimlerden hangileri gözlenir?

A. I ve II
B. III ve IV
C. I, II ve III
D. II, III ve IV
E. I, II, III ve IV

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: E

Açıklaması: İnterfazda ATP ve protein sentezi hızlanır. Kalıtsal materyalin eşlenmesi ile DNA miktarı iki katına çıkar. Organel sayısı artar.

Soru 3.

Ökaryot bir hücrede kalıtsal bilgi taşıyan moleküllerin genelden özele çizimi aşağıdaki şekilde harflerle gösterilmiştir.

Buna göre harflendirilmiş yapılarla ilgili olarak,

I. A, özgül bir nükleotit dizisinden oluşmuş kalıtsal bilgi taşıyan gendir.

II. B, miktarı canlılarda farklılık gösteren ve genetik bilgi içeren DNA'dır.

III. C, DNA ve protein kompleksinden oluşan kromatindir.

IV. D, bölünme sırasında özel katlanmalar sonucu oluşan kromozomdur.

İfadelerinden hangileri doğrudur?

A. I ve II
B. III ve IV
C. I, II ve III
D. II, III ve IV
E. I, II, III ve IV

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: E

Açıklaması: A → Gen B → DNA C → Kromatin D → Bölünme sırasında oluşan kromozomdur.

Soru 4.

Aşağıdaki soruların cevabını boş bırakılan alana yazınız. Hücre döngüsünün kontrolünün bozulması ve kontrolsüz hücre bölünmesi sonucu ortaya çıkan kanser hakkında yaptığınız araştırmalar sonucunda edindiğiniz bilgileri kullanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.

1. Hücre döngüsünün kontrollü gerçekleşmesi neden önemlidir? .................

2. Kanserde erken teşhisin kansere yakalanmış kişiye ne gibi yararları vardır? .................

3. Kanser tedavi edilebilir bir hastalık mıdır? .................

4. Kanser tedavisinde yaygın olarak kullanılan yöntemler nelerdir? .................

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Açıklaması: 1) Doku ve organların zarar görmesi bu sayede önlenir. Döngünün kontrolden çıkması kansere neden olur. 2) Kanser daha kolay ve çabuk tedavi edilir. Kişinin hayatta kalma şansı artar. 3) Birçok kanser türü erken tanı konulduğunda tedavi edilebilir bir hastalıktır. 4) Kemoterapi, cerrahi müdahale, ışın tedavisi

Soru 5.

Tarım ve bahçecilikte aşılama ve çelikleme gibi vejetatif üreme yöntemleri kullanılarak yeni bitkiler elde edilir.

Bu yöntemlerin tarım ve bahçecilikte kullanılmasının ne gibi avantajları vardır? Yazınız.

(MEB 1.Dönem 1.Yazılı Senaryoları Soru Örneği)

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Açıklaması: Çiftçilerin ve bahçıvanların istedikleri özelliklere sahip bitkilere daha kolay ve hızlı bir şekilde ulaşmalarını sağlar. Bu sayede daha kaliteli ve verimli üretim yapma imkanı elde edilir. Vejetatif üreme ile bitkilerin sahip olduğu iyi özellikler korunmuş olur.

Soru 6.

Yukarıda hücre döngüsünün evreleri şematize edilmiştir.

Buna göre DNA eşlenmesinin gerçekleştiği evrenin adını yazarak önemini belirtiniz.

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Açıklaması: İnterfazın S evresinde DNA eşlenmesi olur. DNA eşlenmesi tüm hücre bölünmelerinden önce gerçekleşen bir olaydır. Kalıtsal bilginin aktarımı için önemlidir.

Soru 7.

Mitoz bölünme sonucu meydana gelen aynı canlıya ait;

a. İki hücrede farklı olabilecek yapıları yazınız.

b. Oluşan iki yavru hücrede kesin olarak aynı olan yapılar nelerdir? Yazınız.

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Açıklaması: a. Hücre büyüklükleri, sitoplazma miktarları, organel sayıları farklı olabilir. b. Çekirdekte bulunan DNA miktarı, kromozom sayısı, organel çeşidi

Soru 8.

2n = 26 kromozomlu bir hücre peşpeşe üç mitoz geçirirse;

a. Bölünme sonrası oluşacak hücre sayısı

b. Bölünme sonrası oluşan hücrelerin kromozom sayısı kaçtır? Bulunuz.

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Açıklaması: a. Bölünme sonrası oluşacak hücre sayısı 2ⁿ formülünden hesaplanabilir. Hücre 3 mitoz geçirdiğinine göre 2³ = 8 hücre oluşur. b. Bölünme sonrası oluşan hücrelerin kromozom sayısı değişmez. Oluşan hücrelerin kromozom sayısı 2n = 26'dır.

Soru 9.

Aşağıdaki şekilde diploit bir canlının somatik hücrelerinde gerçekleşen mitoz bölünmenin metafaz evresi gösterilmiştir.

Bu canlıda,

I. Mayoz bölünmenin profaz I evresinde oluşan tetrat sayısı

II. Mitoz bölünmede her bir hücredeki kromatit sayısı

III. Mitoz bölünme sonucu oluşan her bir hücrenin kromozom sayısı

IV. Mayoz bölünmenin anafaz I evresinde hücrenin bir kutbundaki kromatit sayısı

Aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

A. I -> 6 II -> 24 III -> 6 IV -> 6
B. I -> 6 II -> 6 III -> 12 IV -> 6
C. I -> 6 II -> 24 III -> 12 IV -> 12
D. I -> 12 II -> 12 III -> 6 IV -> 6
E. I -> 12 II -> 6 III -> 3 IV -> 6

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Doğru Cevap: C

Açıklaması:

Verilen şekil mitoz bölünmenin metafaz evresini göstermektedir.
Buradan yola çıkarak diploit kromozom sayısını (2n) ve diğer evrelerdeki kromozom ve kromatit sayılarını belirleyebiliriz.

Adım adım inceleyelim:

Mayoz bölünmenin profaz I evresinde oluşan tetrat sayısı (I):

Tetrat sayısı homolog kromozom çiftlerinin oluşturduğu yapıdır.
Tetrat sayısı n kadar olur.
2n = 12 ise n = 6 → Bu yüzden I = 6’dır. ✅

Mitoz bölünmede her bir hücredeki kromatit sayısı (II):

Mitozda her kromozom replikasyon geçirdiği için çift kromatitli olur.
2n = 12 olduğu için her kromozom 2 kromatit içerir.
12 × 2 = 24 kromatit olur.
Bu yüzden II = 24’tür. ✅

Mitoz bölünme sonucu oluşan her bir hücrenin kromozom sayısı (III):

Mitozda kromozom sayısı değişmez.
Başlangıçta 2n = 12 olduğu için yeni oluşan hücreler de 2n = 12 olur.
Bu yüzden III = 12’dir. ✅

Mayoz bölünmenin anafaz I evresinde hücrenin bir kutbundaki kromatit sayısı (IV):

Anafaz I’de homolog kromozomlar ayrılır, kardeş kromatitler ayrılmaz.
Her kutupta n kadar kromozom olur ve her kromozom hâlâ iki kromatitlidir.
n = 6 ve her kromozom 2 kromatit içerdiği için 6 × 2 = 12 kromatit olur.
Bu yüzden IV = 12’dir. ✅

Tetrat sayısı 6, mitozdaki kromatit sayısı 24, mitoz sonrası kromozom sayısı 12, anafaz I’de kutuplardaki kromatit sayısı 12’dir. Bu yüzden doğru cevap C şıkkıdır.

Soru 10.

Canlıların gelişmişlik düzeyi arttıkça rejenerasyon (yenilenme) yeteneği azalmaktadır. Rejenerasyon, farklı canlılarda farklı seviyelerde gerçekleşir. Bu seviyeler; vücut düzeyinde, organ düzeyinde ve doku düzeyinde rejenerasyon olarak nitelendirilir.

Yukarıdaki bilgilerden yararlanarak 1’den 6’ya kadar verilen canlı örneklerini ve canlıya ait yapıları inceleyiniz. Bilgilerinize dayanarak bu canlılarda gerçekleşebilen rejenerasyon seviyelerini görsellerin altına yazınız.

Doğru Cevap İçin Tıklayınız...

Açıklaması: 1. Organ düzeyi, 2. Doku düzeyi, 3. Organ ve vücut düzeyinde, 4. Vücut düzeyi, 5. Organ düzeyi, 6. Organ düzeyi

Mitoz ve Eşeysiz Üreme

Mitoz ve Eşeysiz Üreme

Soru 1.

Soru 2.

Soru 3.

Soru 4.

Soru 1.

Soru 2.

Soru 3.

Soru 4.

Soru 5.

Soru 6.

Soru 7.

Soru 8.

Soru 9.

Adım adım inceleyelim:

Soru 10.

Bilgilerimiz

Adres

Email

Telefon

Site Linkleri

Bülten