Mayoz

Mayoz Bölünme ve Evreleri

► Mayoz eşeyli üreyen ökaryot canlıların eşey ana hücrelerinde gerçekleşen bir bölünmedir.

► Dişilerin yumurtalıklarında, erkeklerin testislerinde olur.

► Eşey ana hücreleri İnterfaz evresinden sonra art arda Mayoz I ve Mayoz II bölünmelerini geçirirler.

► Mayoz öncesinde gerçekleşen interfaz mitozdaki interfaz ile aynıdır.

► Mayoz sonuna kadar interfazda 1 kez DNA eşlenmesi olur.

Mayoz I ve Mayoz II evrelerinde;

♦ 2 kez çekirdek bölünmesi

♦ 2 kez sitoplazma bölünmesi

♦ 2 kez sentrozom eşlenmesi (hayvan hücrelerinde)

♦ 1 kez sentromer bölünmesi (Anafaz II'de)

♦ 1 kez homolog kromozom ayrılması (Anafaz I'de)

♦ 1 kez kardeş kromatit ayrılması gerçekleşir.

Mayoz 1

► İnterfazdan sonra Mayoz I bölünmesi başlar.

Mayoz I; 

♦ Çekirdek bölünmesi (karyokinez)

♦ Sitoplazma bölünmesinden (sitokinez) oluşur.

► Mayozun karakteristik olaylarından olan krossing over olayı ve homolog kromozom ayrılması bu evrede gerçekleşir.

► Bu evrenin sonunda kromozom sayısı yarıya inmiş iki hücre meydana gelir. Bu hücreler hem birbirleriyle hem de ana hücreyle farklı kalıtsal özelliklere sahiptir.

► Mayoz I'de önce çekirdek bölünmesi evreleri gerçekleşir. Bunlar sırasıyla;

♦ Profaz I

♦ Metafaz I

♦ Anafaz I

♦ Telofaz I evreleridir.

► Çekirdek bölünmesinin devamında sitoplazma bölünür ve iki hücre oluşur.

2n = 4 kromozomlu bir eşey ana hücresinin mayoz bölünme evrelerini açıklayalım.

Profaz 1

► Mayozun en uzun en karmaşık evresidir.

► Kromatin iplikler kıvrılıp katlanır ve yoğunlaşarak kromozomları oluşturur.

► Çekirdekçik ve çekirdek zarı kaybolur.

► Organeller ortadan kalkar.

► Hayvan hücrelerinde interfazda eşlenen sentrozomlar zıt kutuplara hareket eder. Sentrozomlardaki mikrotübüller iğ ipliklerini oluşturur.

► Homolog kromozomlar yan yana gelerek 4 kromatitli yapıyı oluşturur. Bu yapıya Tetrat denir. (Bu olay mitozda görülmez.)

► İnsanda tetrat sayısı haploit kromozom sayısına eşittir. Yani n = 23 tetrat vardır.

► Tetratları oluşturan homolog kromozomların kardeş olmayan kromatitleri çiftler oluşturarak sarmal yapar. Bu olaya Sinapsis denir.

► Bu çiftler birbiriyle temas eder. Bu temas bölgelerine Kiyazma denir. Krossing over bu temas bölgelerinde olur.

► Profaz 1 sonunda hücrenin merkezinde serbest kalan tetratlar, kinetokorlarından iğ ipliklerine tutunurlar.

Krossing Over

► Homolog kromozomların kardeş olmayan kromatitleri arasında kiyazma noktalarında gerçekleşen parça değişimine krossing over denir.

► Krossing over ile gametlerde kalıtsal çeşitlilik artar.

► Krossing over genlerin yapısını değiştirmez. Kromozomların gen dizilimlerini değiştirir.

► Krossing over olayı, rastgele meydana gelen bağımsız bir olaydır.

► Krossing over bir mutasyon çeşidi değildir.

Metafaz 1

► Tetrat halindeki homolog kromozomlar kinetokorlarından iğ ipliklerine tamamen tutunur.

► Hücrenin ekvator düzleminde tetratlar karşılıklı dizilmiştir. (2 çift olarak)

► Yani homolog kromozomlar çift sıra halinde karışık ve rastgele dizilidir. (Mitozun metafazında 4 tanesi tek sıra halinde dizilirler.)

► Bu evrede homolog