Konu Detayı Sayfası

Hayvanlarda Sinir Sistemi Farklılıkları

Konuyu PDF İndir

5 PDF indirme

11.Sınıf

Tepki

Canlılık ve Tepki

1321

Ücretsiz konu önizlemesi
Konuya Başlarken bölümü açıktır. Konu anlatımının ilk %30'unu okuyabilirsiniz. Etkinlik, performans görevi ve kontrol noktası çözümleri abonelikle açılır.
Ücretsiz bölümün bittiği yere git
15 soruKonu İle İlgili Çalışma Soruları
Soru 1.

Altı farklı canlının sinir sistemi düzenleri sadeleştirilerek modellenmiştir. Kutulardaki 1-6 sayıları canlıları belirtir; organ numarası değildir. Çizimler farklı oranlarda büyütülmüş olabilir. Renkli yapılar, sinir sistemlerinin genel düzenini göstermektedir.

Canlı gruplarını ve ortak-farklı özellikleri belirleyerek soruları cevaplayınız.

Soru Resim 2

a) 1-6 numaralı canlıların adlarını ve ait oldukları hayvan gruplarını yazınız. Hangileri omurgalı, hangileri omurgasızdır?

b) Bir öğrenci, “1'de belirgin bir beyin görmediğim için bu canlıda sinir sistemi yoktur.” diyor. Bu görüşü ve altı canlıdaki sinir sisteminin bulunma durumunu değerlendiriniz.

c) 4, 5 ve 6 numaralı canlıların merkezî sinir sistemindeki temel ortaklığı yazınız. Merkezlerden vücuda dallanan ince sinirler hangi bölümde değerlendirilir?

ç) Balığın yüzmesi ile insanın yürümesini örnek alarak, farklı hareket biçimlerine rağmen sinir sisteminin ortak görevini açıklayınız.

Açık uçlu soru. Açıklamayı görmek için önce kendi cevabınızı yazmanız istenir.

🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama

Deniz anası, planarya, toprak solucanı, balık, kaz ve insanın hepsinde sinirsel haberleşme vardır. Ancak sinir hücrelerinin dağılışı, merkezlerin bulunması ve sinir yollarının yerleşimi farklıdır. Omurgalılarda beyin ve omurilik merkezî sinir sistemini oluşturur. Yapısal farklılıklar, canlıların hareket ve çevreden bilgi alma biçimleriyle ilişkilendirilebilir.

✍️ Cevap

a) 1 deniz anasıdır, sölenterler grubundadır. 2 planaryadır, yassı solucanlar grubundadır. 3 toprak solucanıdır, halkalı solucanlar grubundadır. 4 balıklar, 5 kuşlar (kaz), 6 memeliler (insan) grubundadır. 1, 2 ve 3 omurgasız; 4, 5 ve 6 omurgalıdır.

b) Görüş yanlıştır. Deniz anasında belirgin bir beyin bulunmasa da vücuda yayılmış bir sinir ağı vardır. Bu altı canlının hepsinde sinir sistemi bulunur; düzenleri aynı değildir. Beyin bulunmaması ile sinir sistemi bulunmaması farklı durumlardır. Örneğin bu görselde yer almayan süngerlerde sinir sistemi bulunmaz.

c) Balık, kaz ve insanda beyin ile omurilik merkezî sinir sistemini oluşturur. Bu merkezlerle gövde, uzuvlar ve duyu yapıları arasında bağlantı kuran sinirler çevresel sinir sisteminde değerlendirilir. Beyin ve omurilik ile onlardan vücuda yayılan sinir dalları aynı bölümün tek bir yapısı olarak adlandırılmamalıdır.

ç) Balıkta gövde ve yüzgeç kaslarının, insanda bacaklar ile dengeyi koruyan diğer kasların uyumlu çalışması gerekir. Sinir sistemi çevreden ve vücuttan gelen bilgileri alır, işler ve uygun hareket cevaplarının düzenlenmesine katkı sağlar. Kullanılan yapılar ve hareket biçimleri farklı olsa da bilgi alma, haberleşme ve cevapları birlikte düzenleme ortak görevlerdir. Bu örnekler tek başına bir zekâ veya tepki hızı sıralaması vermez.

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.
Soru 2.

Soldan sağa balık, kaz ve insana ait sadeleştirilmiş beyin modelleri verilmiştir. İlgili canlıların başları şemaların altında görülmektedir. Renkler belirli beyin bölgelerini ayırt etmek için kullanılmıştır. Çizimler aynı ölçekte değildir; gerçek boyut veya kütle ölçümü vermez.

Ortak beyin bölgelerini, görevlerini ve karşılaştırmanın sınırlarını belirleyiniz.

Soru Resim 2

a) 1 ve 3 hangi ortak beyin bölgesini temsil eder? 2 ve 4 numaralı yapıların adlarını yazınız.

b) 1 ve 3'ün görünümü farklı olmasına rağmen bunları karşılaştırırken “ortak yapı” ve “yapısal farklılık” ifadeleri nasıl birlikte kullanılabilir?

c) Kazın uçarken veya yürürken, insanın yürürken dengesini korumasında 2 ve 4'ün ortak katkısı nedir? Bu yapılar hareketi yapan kasların yerine geçer mi?

ç) Varsayımsal bir hesapta X hayvanının beyni 2 g, vücudu 1000 g; Y'nin beyni 10 g, vücudu 10000 g olsun. Beyin/vücut kütlesi oranlarını hesaplayınız. Beyni daha ağır olanın oranı da daha yüksek midir?

Açık uçlu soru. Açıklamayı görmek için önce kendi cevabınızı yazmanız istenir.

🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama

Farklı omurgalılarda ortak beyin bölgeleri bulunur; bu bölgelerin şekli ve göreli büyüklüğü değişebilir. Ön beyin, duyu bilgilerinin işlenmesi ve davranışların düzenlenmesiyle ilgili çeşitli merkezler içerir. Beyincik denge ve hareketlerin eşgüdümüne katkı sağlar. Beyin kütlesi ile beyin/vücut kütlesi oranı farklı kavramlardır.

✍️ Cevap

a) 1 balığın, 3 insanın ön beyin bölgesini, özellikle beyin yarım kürelerinin bulunduğu kısmı temsil eder. 2 kazın, 4 insanın beyinciğidir. Ön beyin birden fazla yapıyı kapsar; işaretler bu bölgenin görünür kısmını göstermektedir. Beyincik ile ön beyin aynı yapı değildir.

b) İki canlıda da ön beyin bölgesinin bulunması ortak özelliktir. Bu bölgenin şeklinin, yüzey görünümünün ve diğer beyin bölgelerine göre kapladığı yerin farklı olması ise yapısal farklılıktır. Ortak bir bölgenin bulunması, bütün ayrıntılarının aynı olmasını gerektirmez. Ölçek verilmediğinden çizimde kaplanan alandan gerçek kütle karşılaştırması yapılamaz.

c) Her ikisi de beyinciktir; denge ve farklı kasların hareketlerinin uyumlu biçimde düzenlenmesine katkı sağlar. Hareket biçimleri farklı olsa da eşgüdüm ihtiyacı her iki canlıda vardır. Beyincik kasın yerine geçmez; hareketi kaslar gerçekleştirir. Diğer sinir merkezleri, duyu bilgileri ve çevresel bağlantılar da bu sürece katılır.

ç) X için 2/1000 = 0,002, yani %0,2; Y için 10/10000 = 0,001, yani %0,1 bulunur. Y'nin beyni daha ağırdır, fakat beyin/vücut oranı X'ten düşüktür. Bu nedenle yalnızca beyin kütlesine bakılarak oranın da daha yüksek olduğu söylenemez. Değerler hesaplama için verilmiş varsayımsal örneklerdir; görseldeki türlerin ölçümü değildir. Bu oran da tek başına öğrenme başarısının veya zekânın kesin puanı sayılmaz.

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.
Soru 3.

Üstte toprak solucanı, altta bir balık yandan gösterilmiştir. Her iki çizimde de baş solda, sırt üstte, karın alttadır. İç yapılar sadeleştirilmiş ve numaralandırılmıştır. Çizimler ölçekli değildir.

Sindirim kanalı ile sinir yollarını ayırt ederek soruları cevaplayınız.

Soru Resim 2

a) 1 ve 3 numaraları aynı genel organ sistemine ait hangi yapıyı gösterir? 2 ve 4 numaralı sinirsel yapıların adlarını ayrı ayrı yazınız.

b) 2'nin 1'e, 4'ün ise 3'e göre konumunu sırt ve karın yönlerini kullanarak karşılaştırınız.

c) Bir öğrenci, “1 ve 3 boyunca besin ilerlediğine göre 2 ve 4 de besin taşıyan ikinci kanallardır.” diyor. Öğrencinin karıştırdığı iki farklı olayı açıklayınız.

ç) 2 ve 4'ü “vücudun bölgeleri arasında uzanan ana haberleşme yollarına” benzetiniz. Bir ortak yönlerini ve görselde görülen bir yapısal farklarını yazınız.

Açık uçlu soru. Açıklamayı görmek için önce kendi cevabınızı yazmanız istenir.

🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama

Toprak solucanının sinir kordonu sindirim kanalının karın tarafında uzanır ve gangliyonlar taşır. Balığın omuriliği ise sindirim kanalının sırt tarafındadır. Konum ve düzenleniş farklı olsa da bu sinirsel yapılar vücudun bölümleri arasında bilgi taşınmasına katkı sağlar. Sindirim kanalı sinir kordonu değildir.

✍️ Cevap

a) 1 toprak solucanının, 3 balığın sindirim kanalını gösterir. 2 toprak solucanının karın tarafındaki sinir kordonunu, 4 ise balığın omuriliğini gösterir. Bu iki sinirsel yapı, yanlarındaki sindirim kanalıyla karıştırılmamalıdır.

b) 2 numaralı sinir kordonu, 1 numaralı sindirim kanalının karın tarafında, çizimde altında uzanır. 4 numaralı omurilik ise 3 numaralı sindirim kanalının sırt tarafında, çizimde üstünde uzanır. Böylece iki hayvanda ana sinir yolunun sindirim kanalına göre yerleşimi farklıdır.

c) Öğrenci, sindirim kanalında besinin taşınması ve işlenmesi ile sinir sisteminde bilginin iletilmesini karıştırmıştır. 1 ve 3 sindirimle ilişkilidir. 2 ve 4 ise sinir hücreleri ve bağlantılarından oluşan sinirsel yapılardır; impulsların iletilmesine ve bilginin işlenmesine katkı sağlar. Bunlar içinden besin geçirilen ikinci sindirim kanalları değildir.

ç) Ortak yönleri, vücudun farklı bölgeleri ile sinir merkezleri arasında bilgi taşınmasına katkı sağlamalarıdır. Fark olarak toprak solucanındaki kordon karın tarafında ve bölgesel gangliyonlarla düzenlenmişken balığın omuriliği sırt tarafında bulunur. Benzetme ortak haberleşme görevini anlatır; iki yapının bütün özelliklerinin aynı olduğunu veya aynı adla anılacağını göstermez.

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.
Soru 4.

Solda deniz anası, ortada planarya, sağda toprak solucanı görülmektedir. Sinirsel yapılar sadeleştirilerek renklendirilmiş ve bazı bölgeler numaralandırılmıştır. Çizimler ölçekli değildir; canlıların gerçek büyüklüklerini veya tepki sürelerini göstermez.

Üç canlının sinir sistemi düzenlerini karşılaştırarak soruları cevaplayınız.

Soru Resim 2

a) 1 ile işaretlenen bölgedeki sinir sistemi düzeninin adını yazınız. 2 ve 3 numaraları hangi sinirsel yapıları gösterir?

b) Sinir hücrelerinin vücuda dağılışı ve belirli bölgelerde merkez oluşturması bakımından üç canlı arasında hangi farklar görülür?

c) Toprak solucanında sinir kordonu boyunca 3 numaralı yapı gibi merkezlerin bulunması, vücudun farklı bölümlerinin çalışmasına nasıl katkı sağlar?

ç) Bir öğrenci, “Üçü de omurgasız olduğu için sinir sistemleri aynıdır.” diyor. Görselden en az iki yapısal fark kullanarak bu görüşü değerlendiriniz.

Açık uçlu soru. Açıklamayı görmek için önce kendi cevabınızı yazmanız istenir.

🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama

Omurgasız hayvanlarda tek tip sinir sistemi bulunmaz. Deniz anasında sinir ağı, planaryada baş gangliyonları ile boyuna ve enine bağlantılar, toprak solucanında ise baş bölgesindeki sinir merkezleri ve karın tarafındaki gangliyonlu sinir kordonu görülür. Gangliyonlar sinir hücresi gövdelerinin toplandığı merkezlerdir.

✍️ Cevap

a) 1 numaralı bölge, deniz anasında vücuda yayılmış sinir ağının bir bölümüdür. 2 planaryanın baş gangliyonlarından birini, 3 toprak solucanının sinir kordonu boyunca bulunan bölgesel gangliyonlardan birini gösterir. 2 numara siyah göz lekesini işaret etmez; 3 numara da sindirim kanalı değildir.

b) Deniz anasında sinir hücreleri yaygın bir ağ düzenindedir; belirgin bir beyin bulunmaz. Planaryada baş gangliyonları ve bunlardan uzanan, enine bağlantılarla birleşen boyuna sinir şeritleri vardır. Toprak solucanında baş bölgesindeki merkezlerle bağlantılı, karın tarafında uzanan ve bölgesel gangliyonlar taşıyan bir sinir kordonu görülür. Bu nedenle üçünde sinir hücreleri aynı şekilde düzenlenmemiştir.

c) Bölgesel gangliyonlar kendi bölgelerinden gelen bilgilerin işlenmesine ve o bölgedeki kasların çalışmasının düzenlenmesine katkı sağlar. Baş bölgesindeki merkezler ve diğer gangliyonlarla bağlantılar, vücudun farklı bölümlerinin uyumlu çalışmasını destekler. Gangliyonların bulunması, her birinin diğer bölgelerden tamamen bağımsız bir canlı gibi çalıştığı anlamına gelmez.

ç) Görüş yanlıştır. Örneğin deniz anasında yaygın bir sinir ağı varken planaryada baş gangliyonları ve ip merdiven düzeni bulunur. Ayrıca toprak solucanının sinir kordonu boyunca bölgesel gangliyonlar görülür; bu düzen, deniz anasının ağıyla aynı değildir. Omurgasız olmak, sinir sisteminin bütün ayrıntılarının aynı olmasını gerektirmez.

Favori ve not özellikleri aktif abonelikle kullanılabilir.

Öğrenci Plus

Ön Değerlendirme (Ders Kitabının 64.Sayfasında Bulunmaktadır.) Hayvanlarda Uyaranların Algılanması

Bu çalışmanın açıklamalı çözümüne Öğrenci Plus ile erişebilirsiniz.

Paketleri incele
✓
Konuya Başlarken (Ders Kitabının 65.Sayfasında Bulunmaktadır.)

Sinir Sistemi ve Öğrenme Kapasitesi

Yönerge: Meyve sineğinin beyin haritası ve sinir sistemiyle ilgili verilen metinden yararlanarak aşağıdaki soruların cevaplarını inceleyiniz.

1

Bilim insanları meyve sineğinin beyin haritasını çıkararak hangi sonuçlara ulaşmışlardır?

Cevap: Bilim insanları meyve sineğinin beyin haritasını çıkararak beyninde yaklaşık 139.000 nöron bulunduğunu ve bu nöronların çok sayıda sinaps aracılığıyla birbirine bağlandığını belirlemiştir.

Yapılan incelemelerde en çok sinaps oluşturan nöronların büyük bölümünün beynin öğrenme merkeziyle bağlantılı olduğu görülmüştür.

Ayrıca meyve sineğinin gördüğü her nesneyi tanıyabildiği, bir hesaplama yapıp karar verebildiği belirtilmiştir. Bu çalışma sayesinde meyve sineğinin beynindeki bağlantıların böcek davranışlarının, öğrenmenin ve vücut işlevlerinin kontrol edilmesiyle ilişkili olduğu konusunda önemli bilgiler elde edilmiştir.

Temel çıkarım: Beynin işlevini anlamak için yalnızca nöron sayısına değil, nöronlar arasındaki bağlantıların ve sinapsların düzenine de bakmak gerekir.
2

Meyve sineklerinin küçük bir beyne sahip olmasına rağmen pek çok karmaşık davranışı yerine getirebilmesindeki etken nedir? Açıklayınız.

Cevap: Meyve sineğinin beyni küçük olmasına rağmen nöronlar arasında çok sayıda sinaptik bağlantı bulunur.

Bu bağlantılar sayesinde nöronlar arasında bilgi aktarımı gerçekleşir, bilgiler işlenir ve farklı görevler arasında bağlantı kurulabilir. Bu durum meyve sineğinin çevresindeki nesneleri tanıması, öğrenmesi ve farklı davranışlar oluşturabilmesine katkı sağlar.

Bu nedenle bir sinir sisteminin yapabileceği işler yalnızca beynin büyüklüğüne değil, nöronların nasıl bağlandığına ve sinapsların oluşturduğu iletişim ağına da bağlıdır.

Kısaca: Küçük bir beyin, yoğun ve düzenli sinir bağlantıları sayesinde çok sayıda görevi yerine getirebilir.
3

Farklı canlı gruplarında sinir sisteminin gelişmişlik düzeyi ile öğrenme kapasitesi arasında nasıl bir ilişki vardır? Bu ilişkiyi örnekler vererek açıklayınız.

Örnek cevap: Genel olarak sinir sistemindeki bağlantıların artması ve sinir sisteminin daha karmaşık hâle gelmesi, canlıların çevreden gelen bilgileri daha ayrıntılı değerlendirmesine ve daha çeşitli tepkiler oluşturmasına katkı sağlar.

Metinde de sinir sistemi karmaşıklaştıkça öğrenme kapasitesinin arttığı belirtilmektedir. Öğrenme, mevcut nöron bağlantılarının güçlenmesi veya yeni bağlantıların kurulmasıyla gerçekleşebilir. Bu durum bilginin yorumlanmasını ve depolanmasını destekler.

Örneğin meyve sineği küçük bir beyne sahip olmasına rağmen çok sayıdaki sinaptik bağlantı sayesinde nesneleri tanıyabilir ve öğrenebilir. Daha gelişmiş sinir sistemine sahip hayvanlarda ise çevreden gelen bilgilerin daha ayrıntılı değerlendirilmesi, geçmiş deneyimlerin kullanılması ve yeni davranışların geliştirilmesi mümkün olabilir.

Önemli: Öğrenme kapasitesini yalnızca beynin büyüklüğü belirlemez. Nöron sayısı, nöronlar arasındaki bağlantılar ve bu bağlantıların düzenlenmesi de önemlidir.

Genel Değerlendirme

Sinir sisteminin temel özelliklerinden biri, çok sayıda nöronun sinapslar aracılığıyla birbiriyle iletişim kurmasıdır. Bu bağlantılar sayesinde canlılar çevreden gelen uyaranları algılar, bilgileri değerlendirir, öğrenir ve uygun davranışlar oluşturur. Meyve sineği örneği, küçük bir sinir sisteminin bile yoğun bağlantılar sayesinde karmaşık işlevler gerçekleştirebildiğini göstermektedir.

Öğrenci Plus

6. Etkinlik (Ders Kitabının 66.Sayfasında Bulunmaktadır.) Hayvanlarda Sinir Sistemleri

Bu çalışmanın açıklamalı çözümüne Öğrenci Plus ile erişebilirsiniz.

Paketleri incele

Hayvanlarda Sinir Sistemi Farklılıkları

Hayvanlarda sinir sistemi, çevreden gelen uyarıların algılanmasını ve bu uyarılara hızlı bir şekilde yanıt verilmesini sağlayan yapılardan oluşur. Sinir sisteminin temel işlevi ortak olmakla birlikte sinir sisteminin organizasyonu hayvan grupları arasında farklılık gösterir.

Bu farklılık; sinir hücrelerinin vücutta nasıl dağıldığı, gangliyon veya beyin gibi merkezlerin bulunup bulunmadığı, sinir şeritlerinin konumu ve duyu organlarının gelişmişliği gibi özelliklerde görülür.

Hayvanlarda orgutlenme: Hidrada (A) sinir hücreleri ağ biçiminde dağılır; planaryada (B) baş gangliyonları ve boyuna sinir şeritleri bulunur.
Hidrada (A) sinir hücreleri ağ biçiminde dağılır; planaryada (B) baş gangliyonları ve boyuna sinir şeritleri bulunur. Kuşta (C) beyin, omurilik ve çevreye dağılan sinirler belirginleşir. Çizimler aynı büyütme oranında değildir.

Omurgasızlarda Sinir Sistemi Organizasyonu

Omurgasız hayvanlarda sinir şeridi genellikle sindirim kanalının önünde ve vücudun karın tarafında bulunur. Ancak bütün omurgasızlarda aynı sinir sistemi yapısı görülmez.

Süngerlerde Sinir Sistemi Bulunmaz

Süngerlerde özelleşmiş bir sinir sistemi yoktur. Buna rağmen hücreler çevresel değişikliklere tepki verebilir. Ders kitabına göre uyarılar süngerlerde kimyasal yolla hücreden hücreye iletilir.

Bu nedenle süngerler, sinir sistemi organizasyonu karşılaştırılırken sinir sistemi bulunmayan hayvan grubu olarak ele alınır.

Sunger hucreleri: Süngerlerde sinir hücresi bulunmaz.
Süngerlerde sinir hücresi bulunmaz. Su akışının ve hücrelerin çalışmasının düzenlenmesi, hücreler arasındaki kimyasal iletişimle ilişkilidir. B bölümü, bu iletişimi açıklayan basitleştirilmiş bir hücre modelidir.

Sölenterlerde Ağsı Sinir Sistemi

Sölenterlerde birbirine bağlı nöronların bütün vücuda yayılmasıyla oluşan ağsı sinir sistemi görülür. Bu yapı, hayvanlarda görülen en basit sinir sistemi organizasyonudur.

Ağsı sinir sisteminde belirgin bir merkez bulunmaz. Bir bölgede alınan uyarı, sinir ağı boyunca vücudun farklı bölgelerine yavaş ve dalgalar hâlinde iletilebilir. Bu nedenle canlı uyarıya bütün vücuduyla tepki verebilir.

Hidrada sinir agi: A bölümünde vücuda yayılan sinir ağı (1), B bölümünde uyarı sonrasında büzülme görülür.
A bölümünde vücuda yayılan sinir ağı (1), B bölümünde uyarı sonrasında büzülme görülür. Ağsı düzende belirgin bir beyin merkezi bulunmaz; bağlantılı hücreler vücudun farklı bölgelerine bilgi iletir.

Yassı Solucanlarda İp Merdiven Sinir Sistemi

Ders kitabında planarya gibi yassı solucanlarda sinir hücrelerinin

Ücretsiz önizleme burada bitti

Konu anlatımının kalan %70’i kilitli

Asıl konu anlatımının ilk %30’unu okudunuz. Konu metninin devamını okumak ve etkinlik, performans görevi ile kontrol noktası çözümlerini görmek için abone olun.

Konu anlatımının tamamını aç

Öğrenci Plus

Kontrol Noktası (Ders Kitabının 71.Sayfasında Bulunmaktadır.) Hayvanlarda Sinir Sistemi – Bulmaca

Bu çalışmanın açıklamalı çözümüne Öğrenci Plus ile erişebilirsiniz.

Paketleri incele
BiyolojiHikayesi

Öğrencilerimizin TYT (Temel Yeterlilik Testi) ve AYT (Alan Yeterlilik Testi) gibi sınavlara hazırlanırken kullanabilecekleri bilgileri sunuyoruz. Biyoloji konularında güçlü bir temel oluşturmak ve sınav başarınızı artırmak için doğru adrestesiniz!

Bilgilerimiz

Adres

Hasanefendi - Ramazan Paşa Mah.1921 Sok.No:24/A Efeler-Aydın

Email

destek@biyolojihikayesi.com

Telefon

+90.555.608 59 45

iyzico ile Güvenli Öde - Visa - Mastercard

© Biyoloji Hikayesi. Tüm Hakları Saklıdır. Tasarım: Biyoloji Hikayesi
Dağıtım: Rolpa Bilişim Pazarlama Yönetim Sistemleri 🔒