Duyu Reseptörleri ve Duyu Organları

Canlılar Çevrelerini Nasıl Algılar?

Canlılar yaşamlarını sürdürebilmek için hem dış çevrelerinde hem de vücutlarının içinde meydana gelen değişimleri algılamak zorundadır. Işık şiddetinin artması, bir sesin duyulması, sıcak bir yüzeye dokunulması, kandaki karbondioksit miktarının yükselmesi veya kasların gerilmesi canlı için birer değişimdir.

Canlının iç veya dış çevresinde meydana gelen ve bir tepkinin oluşmasına yol açabilen değişikliklere uyaran denir.

Uyaranlara örnekler

• Işık
• Ses ve titreşim
• Sıcaklık değişimi
• Dokunma ve basınç
• Kimyasal maddeler
• Ağrıya neden olabilecek doku hasarı
• Kas ve eklemlerin konumundaki değişiklikler
• Kan basıncı, kan şekeri ve karbondioksit miktarındaki değişimler

Uyaranları algılamak üzere özelleşmiş hücrelere veya sinir uçlarına duyu reseptörü, diğer adıyla almaç denir.

Belirli uyaranları algılayan reseptörlerin ve bu reseptörleri destekleyen yapıların oluşturduğu organlara ise duyu organı denir.

Uyaranın algılanma süreci

Uyaran → Reseptör → Elektriksel sinyal → Duyu nöronu → Merkezî sinir sistemi → Algı ve uygun tepki

1. Uyaran, kendisine duyarlı reseptörü etkiler.
2. Reseptör, uyaranın enerjisini hücrenin anlayabileceği elektriksel bir değişime dönüştürür.
3. Oluşan bilgi duyu nöronları aracılığıyla merkezî sinir sistemine iletilir.
4. Beyin veya omurilik gelen bilgiyi değerlendirir.
5. Uyaranla ilgili bir duyum, algı veya tepki oluşur.

Duyum ve algı aynı şey midir?

Duyum, reseptörlerin uyaranı algılaması ve sinir sistemine bilgi göndermesiyle başlayan süreçtir.

Algı ise merkezî sinir sisteminin gelen bilgiyi anlamlandırmasıdır.

Örneğin gözdeki reseptörlerin ışığı algılaması duyum sürecinin bir parçasıdır. Görülen nesnenin bir kitap olduğunun anlaşılması ise algıdır.

Her reseptör her uyaranı algılar mı?

Reseptörler belirli uyaranlara karşı özelleşmiştir. Gözdeki fotoreseptörler ışığı, kulaktaki mekanoreseptörler ses titreşimlerini, burun ve dildeki kemoreseptörler ise kimyasal maddeleri algılar.

Bir reseptörün en duyarlı olduğu uyaran türüne uygun uyaran denir. Örneğin gözdeki fotoreseptörlerin uygun uyaranı ışıktır.

Eşik değer

Bir uyaranın reseptörü etkileyebilmesi için belirli bir şiddete ulaşması gerekir. Reseptörde algılanabilir bir değişiklik oluşturabilen en düşük uyaran şiddetine eşik değer denir.

Eşik değerin altındaki uyaranlar reseptörde yeterli değişiklik oluşturmadığı için algılanmayabilir.

Reseptörler Uyaranı Sinirsel Sinyale Nasıl Dönüştürür?

Işık, ses, sıcaklık veya kimyasal madde gibi uyaranların yapıları birbirinden farklıdır. Sinir sistemi ise bu uyaranları elektriksel ve kimyasal sinyaller aracılığıyla değerlendirir.

Reseptörlerin uyaran enerjisini sinir sistemi tarafından taşınabilecek elektriksel bir değişime dönüştürmesine duyusal dönüşüm denir.

Reseptörlerin yapısı aynı mıdır?

Reseptörler yapı bakımından iki temel biçimde bulunabilir:

1. Özelleşmiş duyu nöronu uçları:

   Uyaran doğrudan duyu nöronunun uç kısmını etkiler. Derideki bazı dokunma ve ağrı reseptörleri bu gruba örnektir.

2. Özelleşmiş reseptör hücreleri:

   Uyaran önce özel bir reseptör hücresini etkiler. Bu hücre daha sonra bağlantılı olduğu duyu nöronunu uyarır. Gözdeki fotoreseptörler ve iç kulaktaki tüylü hücreler bu gruba örnek verilebilir.

Dinlenme durumu ve polarizasyon

Uyarılmamış bir sinir hücresinin zarının iç ve dış tarafları arasında elektriksel yük farkı bulunur. Hücrenin zarında bu yük farkının bulunduğu dinlenme durumuna polarizasyon denir.

Depolarizasyon

Yeterli şiddette bir uyaran reseptörü veya nöronu etkilediğinde hücre zarındaki elektriksel durum değişmeye başlar. Zarın iç ve dış tarafı arasındaki yük farkının azalmasına depolarizasyon denir.

Değişim eşik değere ulaşırsa nöronda iletilebilen bir elektriksel sinyal oluşur. Bu sinyale aksiyon potansiyeli veya impuls denir.

Repolarizasyon

Elektriksel değişimin ardından hücre zarının yeniden dinlenme durumuna dönmeye başlamasına repolarizasyon denir.

Polarizasyon → Depolarizasyon → Repolarizasyon → Dinlenme durumunun yeniden kurulması

Uyaranın şiddeti nasıl anlaşılır?

Eşik değerin üzerindeki bir uyaran daha şiddetli olduğunda oluşan her impulsun büyüklüğü artmaz. Bunun yerine belirli sürede oluşan impuls sayısı artabilir ve daha fazla reseptör uyarılabilir.

Örneğin hafif bir dokunma ile güçlü bir basıncın oluşturduğu impulsların büyüklüğü aynı olabilir. Ancak güçlü basınçta daha fazla reseptörün uyarılması ve impulsların daha sık oluşması mümkündür.

Duyusal uyum

Bir uyaran uzun süre ve değişmeden devam ettiğinde bazı reseptörlerin verdiği cevap azalabilir. Bu olaya duyusal uyum veya reseptör adaptasyonu denir.

• Bir odaya ilk girildiğinde fark edilen kokunun bir süre sonra daha az hissedilmesi
• Giyilen kıyafetin deri üzerindeki temasının bir süre sonra fark edilmemesi
• Saat veya bilekliğin bir süre sonra hissedilmemesi

Ağrı reseptörlerinde uyum genellikle çok azdır veya gerçekleşmez. Bu durum, dokuya zarar veren bir olayın devam ettiğinin canlıya bildirilmesi açısından önemlidir.

Duyu Reseptörlerinin Sınıflandırılması

Duyu reseptörleri farklı ölçütlere göre sınıflandırılabilir. TYMM kapsamında reseptörlerin özellikle algıladıkları uyaran türüne, vücuttaki konumlarına ve görevlerine göre ayrılması önemlidir.

1. Algıladıkları uyaran türüne göre reseptörler

Reseptör çeşidi	Algıladığı uyaran	Bulunduğu yapı veya canlı örneği
Fotoreseptör	Işık	Gözün retinası
Kemoreseptör	Kimyasal maddeler	Burun, dil ve bazı iç organlar
Mekanoreseptör	Dokunma, basınç, gerilme, titreşim ve ses	Deri, kulak, kas, tendon ve eklemler
Termoreseptör	Sıcaklık değişimi	Deri ve bazı iç merkezler
Nosiseptör	Dokuya zarar verebilecek mekanik, kimyasal veya sıcaklık etkileri	Deri ve birçok vücut dokusu
Elektroreseptör	Elektriksel alan ve değişimler	Bazı balıklar, köpek balıkları ve vatozlar
Manyetik değişimlere duyarlı reseptör sistemleri	Dünya’nın manyetik alanındaki değişimler	Bazı göçmen kuşlar, deniz kaplumbağaları ve balıklar

Fotoreseptörler

Işığı algılayan reseptörlerdir. İnsanda gözün retina tabakasında bulunan çubuk ve koni hücreleri fotoreseptördür.

Kemoreseptörler

Kimyasal maddeleri algılayan reseptörlerdir. Burunda koku moleküllerini, dilde ise besinlerde çözünmüş maddeleri algılayan reseptörler bu gruptadır.

Kandaki oksijen, karbondioksit ve pH değişimlerini algılayan bazı iç reseptörler de kemoreseptördür.

Mekanoreseptörler

Fiziksel şekil değişikliklerini algılayan reseptörlerdir. Dokunma, basınç, titreşim, ses dalgaları, kas gerilmesi ve eklem hareketleri mekanoreseptörler tarafından algılanabilir.

Termoreseptörler

Sıcaklık değişimlerini algılar. Deride sıcak ve soğuk değişimlerine duyarlı reseptörler bulunur. Vücut içi sıcaklık değişimleri de bazı iç reseptörler tarafından algılanabilir.

Nosiseptörler

Dokulara zarar verebilecek şiddetteki uyaranları algılar. Aşırı sıcaklık, kuvvetli basınç, yaralanma veya bazı kimyasal maddeler nosiseptörleri uyarabilir. Bu reseptörlerin uyarılması ağrı duyusunun oluşmasına katkı sağlar.

Elektroreseptörler ve manyetik alan algısı

Bazı hayvanlar çevredeki zayıf elektrik alanlarını algılayabilir. Bu özellik özellikle bulanık sularda avın yerini bulma veya yön belirleme açısından yararlı olabilir.

Bazı göçmen hayvanların Dünya’nın manyetik alanından yararlanarak yönlerini belirlediği düşünülmektedir. Ancak bu özellik insanlarda belirgin bir duyu organı şeklinde bulunmaz.

2. Uyaranın kaynağına göre reseptörler

• Dış reseptörler: Vücudun dışından gelen ışık, ses, sıcaklık, koku ve dokunma gibi uyaranları algılar.
• İç reseptörler: Kan basıncı, pH, karbondioksit, su ve glikoz miktarı gibi vücut içi değişimleri algılar.
• Propriyoreseptörler: Kas, tendon ve eklemlerin durumu hakkında bilgi verir; vücudun konumunun ve hareketinin algılanmasına katkı sağlar.

Göz: Işık Uyaranını Algılayan Duyu Organı

Göz, çevreden gelen ışık uyaranlarını algılayan duyu organıdır. Gözdeki reseptörler ışığı doğrudan görüntüye dönüştürmez. Işık enerjisini sinir sistemine iletilebilecek elektriksel değişimlere dönüştürür.

Görme algısı, gözden gelen sinirsel bilgilerin beynin ilgili merkezlerinde değerlendirilmesiyle oluşur.

Gözün temel yapıları

Yapı	Temel görevi
Kornea	Göze gelen ışığın geçtiği ve ilk kez kırıldığı saydam yapıdır.
İris	Gözün renkli bölümüdür; göz bebeğinin genişliğini düzenler.
Göz bebeği	Işığın gözün içine girdiği açıklıktır.
Göz merceği	Işığın retina üzerine yönlendirilmesine katkı sağlar.
Retina	Fotoreseptörlerin bulunduğu ışığa duyarlı tabakadır.
Görme siniri	Retinada oluşan sinirsel bilgiyi beyne iletir.

Retinadaki fotoreseptörler

Retinada çubuk ve koni olmak üzere iki temel fotoreseptör çeşidi bulunur.

Çubuk hücreleri

• Az ışıklı ortamlarda görmeye katkı sağlar.
• Renklerin ayırt edilmesinde görev almaz.
• Şekil ve hareketlerin düşük ışıkta fark edilmesine yardımcı olur.
• Retinanın çevresel bölümlerinde daha yoğun bulunur.

Koni hücreleri

• Aydınlık ortamlarda daha etkili çalışır.
• Renklerin ayırt edilmesine katkı sağlar.
• Ayrıntılı ve keskin görmede önemlidir.
• Retinanın merkezî bölümünde daha yoğun bulunur.

Görme olayının temel basamakları

1. Işık korneadan göze girer.
2. Göz bebeğinden geçerek göz merceğine ulaşır.
3. Kornea ve mercek ışığın retina üzerine yönlendirilmesini sağlar.
4. Retinadaki fotoreseptörler ışığı algılar.
5. Fotoreseptörlerde oluşan değişim, bağlantılı sinir hücrelerine aktarılır.
6. Bilgi görme siniri aracılığıyla beyne iletilir.
7. Beyinde değerlendirilen bilgi görsel algıya dönüşür.

Göz bebeği refleksi

Parlak ışıkta göz bebeğinin küçülmesi, göze giren ışık miktarını azaltır. Karanlık ortamda ise göz bebeği genişler. Bu olay, gözün farklı ışık koşullarına verdiği koruyucu ve düzenleyici bir tepkidir.

Bu konuda göz merceğinin farklı uzaklıklara uyum sağlaması ve görme kusurlarının ayrıntılarına girilmez.

Kulak: İşitme ve Dengeyle İlişkili Duyu Organı

Kulak, ses dalgalarının oluşturduğu titreşimleri algılayan ve vücudun dengesinin korunmasına katkı sağlayan duyu organıdır.

Kulaktaki duyu reseptörleri mekanik hareket ve titreşimleri algıladığı için mekanoreseptör olarak sınıflandırılır.

Kulağın temel bölümleri

Bölüm	Temel yapılar	Temel görev
Dış kulak	Kulak kepçesi ve dış kulak yolu	Ses dalgalarını toplar ve kulak zarına yönlendirir.
Orta kulak	Kulak zarı ve kulak kemikçikleri	Titreşimleri iç kulağa aktarır ve güçlendirir.
İç kulak	Salyangoz ve dengeyle ilişkili yapılar	İşitme ve denge reseptörlerini bulundurur.

İşitme olayının temel basamakları

1. Ses dalgaları kulak kepçesi tarafından toplanır.
2. Ses, dış kulak yolundan geçerek kulak zarına ulaşır.
3. Kulak zarı titreşir.
4. Titreşimler orta kulaktaki kemikçiklere aktarılır.
5. Kemikçikler titreşimleri iç kulağa iletir.
6. İç kulaktaki sıvının hareketi, salyangozda bulunan tüylü reseptör hücrelerini etkiler.
7. Reseptör hücrelerinde oluşan sinirsel bilgi, işitme siniri aracılığıyla beyne iletilir.
8. Sesin anlamlandırılması beyinde gerçekleşir.

Tüylü reseptör hücreleri

İç kulakta bulunan bazı reseptör hücrelerinin yüzeyinde tüye benzeyen uzantılar bulunur. Sıvı hareketi bu uzantıları büktüğünde reseptör hücresinde elektriksel değişim meydana gelir.

Bu hücreler hem işitme hem de denge duyusunda görev alan mekanoreseptörlerdir.

Kulak ve denge

İç kulaktaki dengeyle ilişkili reseptörler başın hareketi ve konumu hakkında sinir sistemine bilgi gönderir.

Bu bilgiler gözlerden, kaslardan ve eklemlerden gelen bilgilerle birlikte değerlendirilir. Böylece vücut duruşunun korunmasına ve hareketlerin düzenlenmesine katkı sağlanır.

Ses şiddeti ve kulak sağlığı

Uzun süre yüksek şiddette sese maruz kalmak iç kulaktaki hassas reseptör hücrelerine zarar verebilir. Bu hücrelerde oluşan hasar kalıcı işitme kayıplarına yol açabileceğinden kulaklık ses düzeyinin kontrol edilmesi önemlidir.

Burun ve Dil: Kimyasal Uyaranları Algılayan Duyu Organları

Burun ve dilde bulunan reseptörler kimyasal maddeleri algıladığı için kemoreseptör olarak sınıflandırılır.

Bir kimyasal maddenin reseptörü uyarabilmesi için genellikle sıvı içinde çözünmüş olması gerekir.

Koku Alma

Koku alma reseptörleri burun boşluğunun üst bölümündeki koku epiteli içinde bulunur.

Koku alma sürecinin temel basamakları

1. Havadaki koku molekülleri solunumla burun boşluğuna girer.
2. Koku molekülleri burun yüzeyindeki mukus içinde çözünür.
3. Çözünmüş moleküller kendilerine uygun koku reseptörlerine bağlanır.
4. Reseptör hücrelerinde elektriksel değişim oluşur.
5. Sinirsel bilgi koku sinirleri aracılığıyla beyne iletilir.
6. Kokunun algılanması ve tanınması beyinde gerçekleşir.

Koku duyusunda uyum

Aynı kokuya uzun süre maruz kalındığında koku reseptörlerinin ve sinir sisteminin cevabı azalabilir. Bu nedenle bir ortama ilk girildiğinde fark edilen koku, bir süre sonra daha az hissedilebilir.

Tat Alma

Tat reseptörleri dil ve ağız boşluğundaki tat tomurcuklarında bulunur. Besinlerdeki kimyasal maddeler tükürük içinde çözündükten sonra tat reseptörlerini uyarabilir.

Temel tatlar

• Tatlı
• Tuzlu
• Ekşi
• Acı
• Umami

Umami, özellikle bazı amino asitlerle ilişkilendirilen ve protein bakımından zengin besinlerde belirginleşebilen bir tattır.

Tat alma sürecinin temel basamakları

1. Besin maddeleri tükürük içinde çözünür.
2. Çözünmüş maddeler tat tomurcuklarındaki reseptörleri etkiler.
3. Reseptörlerde sinirsel bir değişim oluşur.
4. Bilgi duyu sinirleri aracılığıyla beyne iletilir.
5. Tat algısı beyinde oluşur.

Koku ve tat arasındaki ilişki

Bir besinin lezzeti yalnızca tat reseptörleri tarafından belirlenmez. Koku, sıcaklık, besinin yapısı ve dokunma duyusu da lezzet algısına katkı sağlar.

Burun tıkalı olduğunda besinlerin tadının daha az belirgin algılanmasının temel nedeni koku duyusundan gelen bilgilerin azalmasıdır.

Acı biber neden yakar?

Acı biberde bulunan bazı maddeler yalnızca tat reseptörlerini değil, sıcaklık ve ağrıyla ilişkili reseptörleri de uyarabilir. Bu nedenle acılık hissi, temel tatlardan biri olan “acı tat” ile tamamen aynı değildir.

Deri ve Vücudun Farklı Bölgelerindeki Reseptörler

Deri yalnızca vücudu dış etkilerden koruyan bir örtü değildir. Dokunma, basınç, titreşim, sıcaklık, soğuk ve doku hasarı gibi birçok uyaranın algılanmasına katkı sağlayan reseptörler içerir.

Deride bulunan başlıca reseptörler

Reseptör grubu	Algıladığı değişim
Mekanoreseptör	Dokunma, basınç, titreşim ve derinin gerilmesi
Termoreseptör	Sıcaklık artışı ve azalışı
Nosiseptör	Dokuya zarar verebilecek mekanik, kimyasal veya sıcaklık etkileri

Derinin her bölgesi aynı duyarlılıkta mıdır?

Reseptörlerin derideki dağılımı eşit değildir. Parmak uçları ve dudaklar gibi bazı bölgelerde dokunma reseptörleri daha yoğun bulunur. Bu bölgeler küçük ayrıntıları ayırt etmede daha duyarlıdır.

Sırt gibi bazı bölgelerde reseptör yoğunluğu daha düşük olabilir. Bu nedenle birbirine yakın iki temas noktası tek bir nokta gibi algılanabilir.

İki nokta ayrımı etkinliği

Uçları sivri olmayan ve güvenli iki kalem kullanılarak derinin farklı bölgelerindeki dokunma duyarlılığı karşılaştırılabilir.

1. Kalem uçlarını önce birbirinden uzak tutunuz.
2. İki ucu aynı anda deriye hafifçe dokundurunuz.
3. İki uç arasındaki mesafeyi yavaş yavaş azaltınız.
4. Kişinin iki ayrı noktayı tek nokta gibi algıladığı mesafeyi kaydediniz.
5. Parmak ucu, avuç içi ve kol gibi farklı bölgeleri karşılaştırınız.

İç Reseptörler

Canlının yalnızca dış çevresini değil, vücut içindeki değişimleri de algılaması gerekir. İç organlarda ve damarlarda bulunan reseptörler homeostazinin korunmasına katkı sağlar.

İç reseptörlere örnekler

• Kan damarlarının gerilmesini ve kan basıncındaki değişimi algılayan reseptörler
• Kandaki karbondioksit ve pH değişimlerini algılayan kemoreseptörler
• Vücut sıvılarının yoğunluğunu algılayan ozmoreseptörler
• Akciğer, mide ve bağırsak duvarlarındaki gerilmeyi algılayan reseptörler
• Vücut sıcaklığındaki değişimleri algılayan reseptörler

Propriyoreseptörler

Kaslarda, tendonlarda ve eklemlerde bulunan bazı mekanoreseptörler vücut bölümlerinin konumu ve hareketi hakkında bilgi verir. Bu reseptörlere propriyoreseptör denir.

Gözler kapalıyken kolun yukarıda mı aşağıda mı olduğunun anlaşılması veya merdiven çıkarken bacak hareketlerinin düzenlenmesi propriyoreseptörlerden gelen bilgilerle ilişkilidir.

Propriyoreseptörlerden gelen bilgiler, iç kulak ve gözlerden gelen bilgilerle birlikte değerlendirilerek dengenin ve vücut duruşunun korunmasına katkı sağlar.

Duyu Organları ve Reseptörlerin Birlikte Sınıflandırılması

Duyu organlarını sınıflandırırken yalnızca organın adına değil, organdaki reseptörün çeşidine ve algıladığı uyaranın niteliğine bakılmalıdır.

Duyu organı veya yapı	Başlıca reseptör	Uyaran	Oluşan duyu veya bilgi
Göz	Fotoreseptör	Işık	Görme
Kulağın salyangoz bölümü	Mekanoreseptör	Ses titreşimleri	İşitme
İç kulağın dengeyle ilişkili bölümleri	Mekanoreseptör	Başın hareketi ve konum değişiklikleri	Dengeye ilişkin bilgi
Burun	Kemoreseptör	Havada taşınan kimyasal maddeler	Koku
Dil	Kemoreseptör	Tükürükte çözünmüş kimyasal maddeler	Tat
Deri	Mekanoreseptör	Dokunma, basınç ve titreşim	Dokunma duyusu
Deri	Termoreseptör	Sıcaklık değişimi	Sıcaklık duyusu
Deri ve çeşitli dokular	Nosiseptör	Dokuya zarar verebilecek etkiler	Ağrı
Kas, tendon ve eklemler	Propriyoreseptör	Gerilme ve konum değişikliği	Vücut konumu ve hareket bilgisi

Yapılandırılmış sınıflandırma etkinliği

Aşağıdaki kavramları uygun başlıkların altında gruplandırınız:

Kavramlar: Retina, tat tomurcuğu, mekanoreseptör, ışık, salyangoz, kemoreseptör, ses titreşimi, burun epiteli, fotoreseptör, dokunma, koku molekülü, dil, termoreseptör, retina, sıcaklık, tüylü hücre.

Uyaran	Reseptör	Reseptörün bulunduğu yapı	Oluşan duyu

Sık karşılaşılan kavram yanılgıları

1. “Duyu organları uyaranları yorumlar.”

Duyu organları uyaranı algılar ve sinirsel bilgiye dönüştürür. Yorumlama merkezî sinir sisteminde gerçekleşir.

2. “Kulaktaki reseptörler ses reseptörüdür.”

Kulaktaki reseptörler sesin oluşturduğu mekanik titreşimleri algıladığı için mekanoreseptördür.

3. “Burun havadaki her maddeyi doğrudan algılar.”

Koku moleküllerinin reseptörleri uyarabilmesi için burun yüzeyindeki sıvı içinde çözünmesi gerekir.

4. “Dilin her bölgesi yalnızca belirli bir tadı algılar.”

Uygun reseptörler bulunduğu sürece temel tatlar dilin farklı bölgelerinde algılanabilir.

5. “Ağrı bir uyaran çeşididir.”

Ağrı, dokuya zarar verebilecek mekanik, kimyasal veya sıcaklık etkilerinin nosiseptörler tarafından algılanıp beyinde değerlendirilmesiyle oluşan duyudur.

Konu özeti

• Uyaranları algılamak üzere özelleşmiş hücre veya sinir uçlarına reseptör denir.
• Reseptörler uyaran enerjisini elektriksel değişime dönüştürür.
• Algı, reseptörde değil merkezî sinir sisteminde oluşur.
• Fotoreseptörler ışığı, kemoreseptörler kimyasal maddeleri algılar.
• Mekanoreseptörler dokunma, basınç, titreşim ve ses gibi fiziksel değişimleri algılar.
• Termoreseptörler sıcaklık değişimlerini, nosiseptörler dokuya zarar verebilecek etkileri algılar.
• Gözde fotoreseptörler, burun ve dilde kemoreseptörler bulunur.
• Kulakta ve deride mekanoreseptörler görev yapar.
• Kas, tendon ve eklemlerdeki propriyoreseptörler vücut konumu hakkında bilgi verir.
• Duyu organlarından gelen bilgiler beyinde değerlendirilerek anlamlı algılara dönüştürülür.

Kendini değerlendir

1. Uyaran, reseptör, duyum ve algı kavramlarını birbirinden ayırınız.
2. Reseptörlerin uygun uyaranlara karşı özelleşmiş olması ne anlama gelir?
3. Gözdeki reseptörler neden fotoreseptör olarak adlandırılır?
4. Kulakta bulunan işitme reseptörleri neden mekanoreseptör grubundadır?
5. Koku ve tat reseptörlerinin ortak özelliği nedir?
6. Deri neden tek bir reseptör çeşidiyle ilişkilendirilemez?
7. Propriyoreseptörlerin görevini günlük yaşamdan bir örnekle açıklayınız.
8. Burun tıkalı olduğunda besinlerin lezzetinin daha az algılanmasının nedeni nedir?
9. Uyaran şiddeti arttığında impulsların büyüklüğü yerine hangi özellikler değişebilir?
10. Bir reseptörün uzun süre değişmeden kalan bir uyarana verdiği cevabın azalmasına ne ad verilir?

Bilimsel sınıflandırma sorusu

Bir araştırmacı yeni keşfettiği bir reseptörün deride bulunduğunu, basınç sonucunda şekil değiştirdiğini ve bağlantılı olduğu duyu nöronunda elektriksel sinyal oluşmasını sağladığını belirliyor. Bu reseptörü hangi gruba yerleştirmesi gerektiğini gerekçesiyle açıklayınız.

Günlük yaşam sorusu

Karanlıkta yürürken gözlerden gelen bilgi azalsa bile kişinin bacaklarının konumunu algılayabilmesi ve dengesini belirli ölçüde koruyabilmesi hangi reseptörlerden gelen bilgilerle açıklanabilir?