Konuya Başlarken bölümü açıktır. Konu anlatımının ilk %30'unu okuyabilirsiniz. Etkinlik, performans görevi ve kontrol noktası çözümleri abonelikle açılır.
Ücretsiz bölümün bittiği yere git
21 soruKonuya Ait Çıkmış Sorular
Çıkmış sorular bölümündeki tüm sorulara erişmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
274 soruKonu İle İlgili Çalışma Soruları
Soru 1.
Görselde iki farklı tilki türü gösterilmiştir. K'da sıcak ve kurak çöllerde yaşayan çöl tilkisi (fennek), L'de ise soğuk kutup bölgelerinde yaşayan kutup tilkisi yer almaktadır. 1 çöl tilkisinin çok büyük kulaklarını, 2 ince ve kum renkli kürkünü, 3 kutup tilkisinin küçük ve yuvarlak kulaklarını, 4 ise kalın ve beyaz kürkünü göstermektedir. Kutup tilkisi, kuyruğunu burnunun üzerine kapatarak kıvrılmış şekilde yatmaktadır.
Adaptasyon kavramını görselle ilişkilendirerek soruları cevaplayınız.
a) Adaptasyon nedir? 1 ve 3 numaralı kulak yapılarının bulundukları ortamda vücut sıcaklığının dengelenmesine katkısını açıklayınız.
b) 2 ve 4 numaralı kürk özelliklerinin hem sıcaklık dengesi hem de avlanma/korunma açısından sağladığı avantajları yazınız.
c) Kutup tilkisinin kuyruğunu burnunun üzerine kapatarak kıvrılması bir adaptasyon mudur, yoksa uyarıya verilen bir tepki midir? Bu iki kavram arasındaki farkı açıklayarak değerlendiriniz.
ç) “Bir çöl tilkisi kutba götürülürse kısa sürede kürkü kalınlaşır ve kulakları küçülür; çünkü canlılar ihtiyaç duydukları özelliği hemen kazanır.” görüşünü değerlendiriniz.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Adaptasyon (uyum), canlının yaşadığı ortamda hayatta kalma ve üreme şansını artıran kalıtsal özellikleridir. Adaptasyonlar yapısal (vücut yapısı), fizyolojik veya davranışsal olabilir ve uzun süreçte, nesiller boyunca ortaya çıkar. Canlıların çeşitli çevresel koşullara uyum sağlamalarında kalıtsal varyasyon ve adaptasyon işlevsel öneme sahiptir.
✍️ Cevap
a) Adaptasyon, canlının yaşadığı ortamda hayatta kalma ve üreme şansını artıran kalıtsal özellikleridir. Çöl tilkisinin büyük kulakları (1) geniş yüzey alanı ve bol kan damarı sayesinde vücut ısısının dışarı atılmasını kolaylaştırır; sıcak ortamda serinlemeye yardım eder. Kutup tilkisinin küçük kulakları (3) ise yüzey alanını azaltarak ısı kaybını en aza indirir.
b) Çöl tilkisinin ince kürkü (2) fazla ısınmayı önler, kum rengi ise kumla uyumlu olduğundan hem avına hem de avcılarına karşı fark edilmesini zorlaştırır. Kutup tilkisinin kalın kürkü (4) vücut ısısını korur ve soğuktan yalıtım sağlar; beyaz rengi ise karla uyumlu olduğu için avlanırken ve korunurken kamuflaj sağlar.
c) Kuyruğunu burnunun üzerine kapatması, soğuk uyarısına karşı o anda verilen bir tepkidir; ancak bu davranışın tilkilerde kalıtsal olarak bulunması ve hayatta kalma şansını artırması onu aynı zamanda davranışsal bir adaptasyon hâline getirir. Tepki, bireyin anlık bir uyarıya verdiği yanıttır; adaptasyon ise türün nesiller boyunca sahip olduğu ve yaşama, üreme şansını artıran kalıtsal özelliktir.
ç) Görüş doğru değildir. Kürkün kalınlığı ve kulak büyüklüğü gibi yapısal özellikler kalıtsaldır ve bir bireyin yaşamı boyunca ihtiyaç duyduğu için hemen değişmez. Kutba götürülen çöl tilkisi bu özellikleri kazanamaz ve büyük olasılıkla soğuğa dayanamaz. Adaptasyonlar, bireyler arasındaki kalıtsal varyasyonlardan ortama uygun olanların nesiller boyunca daha fazla hayatta kalıp üremesiyle uzun sürede ortaya çıkar.
Soru 2.
Görselde gri tekir bir anne kedi (A), siyah-beyaz bir baba kedi (B) ve bu iki kedinin aynı doğumda dünyaya gelen beş yavrusu (1-5) gösterilmiştir. Yavrulardan 1 turuncu, 2 siyah, 3 gri tekir, 4 beyaz üzerine gri lekeli, 5 ise üç renkli tüylere sahiptir. Yavruların kulak, kuyruk ve göz yapısı gibi temel özellikleri ise birbirine benzemektedir.
Varyasyon kavramını görselle ilişkilendirerek soruları cevaplayınız.
a) Varyasyon nedir? Görseldeki yavrular arasında gözlenen farklılıklar varyasyona nasıl örnek olur?
b) Aynı anne ve babadan olan yavruların birbirinden farklı olmasının nedeni nedir? Üreme şekliyle ilişkilendirerek açıklayınız.
c) Bu yavrulardan biri ileride sürekli güneş altında yaşadığı için tüylerinin rengi biraz açılırsa bu değişiklik kalıtsal varyasyon olarak kabul edilebilir mi? Gerekçenizi yazınız.
ç) “Bir türün bireyleri arasında farklılık olması o tür için bir dezavantajdır; bütün bireyler aynı olsaydı tür daha güçlü olurdu.” görüşünü değerlendiriniz.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Canlılar çevresel koşullara uyum sağlamalarında işlevi olan kalıtsal varyasyon (tür içi çeşitlilik) ve adaptasyon (uyum) gibi karakteristik özelliklere sahiptir. Varyasyon, aynı türün bireyleri arasındaki kalıtsal farklılıklardır. Eşeyli üremede dişi ve erkek üreme hücrelerinin birleşmesiyle oluşan yavrular, genetik olarak birbirinden ve atalarından farklı özellikler gösterir.
✍️ Cevap
a) Varyasyon, aynı türe ait bireyler arasında görülen kalıtsal farklılıklardır. Görseldeki yavruların hepsi aynı türe (kedi) aittir ve temel özellikleri benzerdir; ancak tüy renkleri ve desenleri birbirinden farklıdır. Bu farklılıklar tür içi çeşitliliğe, yani varyasyona örnektir.
b) Kediler eşeyli ürer. Her yavru, anneden ve babadan gelen üreme hücrelerinin birleşmesiyle oluşur ve her üreme hücresi farklı kalıtsal bilgi kombinasyonları taşıyabilir. Bu nedenle aynı anne ve babadan olan yavrular bile genetik olarak birbirinden farklıdır.
c) Kabul edilemez. Güneş ışığının etkisiyle tüy renginin açılması çevrenin etkisiyle oluşan bir değişikliktir; kalıtsal yapıda bir değişiklik olmadığı için yavrulara aktarılmaz. Kalıtsal varyasyon, genetik yapıdaki farklılıklardan kaynaklanan ve yeni bireylere aktarılabilen farklılıklardır.
ç) Görüş doğru değildir. Bireyler arasındaki farklılıklar, çevre koşulları değiştiğinde bazı bireylerin bu yeni koşullara daha iyi uyum sağlamasına olanak tanır. Bütün bireyler aynı olsaydı, bir hastalık veya ani bir çevre değişikliği bütün bireyleri aynı şekilde etkileyerek türün yok olma riskini artırırdı. Varyasyon türün devamlılığı için bir avantajdır.
Soru 3.
Grafikte iki kişinin kanındaki şeker (glikoz) miktarının zamana göre değişimi gösterilmiştir. Yeşil ile gösterilen bant, sağlıklı bir insanda kan şekerinin bulunması gereken normal aralığı ifade etmektedir. P anında her iki kişi de aynı öğünü (ekmek ve meyve) yemiştir. X eğrisi sağlıklı bir kişiye, Y eğrisi ise kan şekerini düzenleme mekanizmasında sorun olan bir kişiye aittir.
Homeostazinin canlılık için önemini grafikle ilişkilendirerek soruları cevaplayınız.
a) X eğrisinde P anından sonra kan şekerinin önce artıp sonra normal aralığa dönmesini açıklayınız.
b) X ve Y eğrilerini karşılaştırınız. Y eğrisindeki durum homeostazi açısından nasıl yorumlanır?
c) Kan şekerinin normal aralıkta tutulması, hücrelerin enerji üretimi ve metabolizma faaliyetleri açısından neden önemlidir?
ç) Bir öğrenci, “Kan şekerini dengede tutmak için en iyisi hiç karbonhidrat yememektir.” demiştir. Bu görüşü homeostazi ve beslenmenin canlılık için önemi açısından değerlendiriniz.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Homeostazi, organizmanın iç ortamının sabit kalmasını sağlayan bir dizi kontrol mekanizmasıdır. Kandaki glikoz miktarı da belirli sınırlar içinde tutulması gereken değerlerden biridir. Besinlerle alınan karbonhidratlar sindirilerek glikoza dönüşür ve kana geçer; vücut, fazla glikozu hücrelere aktarıp depolayarak, gerektiğinde depolardan kana vererek kan şekerini dengede tutar.
✍️ Cevap
a) Öğündeki karbonhidratlar sindirilerek glikoza dönüşür ve kana geçer; bu nedenle P anından sonra kan şekeri yükselir. Sağlıklı kişide vücut bu artışı algılar; glikozun hücrelere alınmasını ve fazlasının depolanmasını sağlayan düzenleyici mekanizmalar çalışır. Böylece kan şekeri bir süre sonra yeniden normal aralığa döner.
b) Her iki kişide de yemekten sonra kan şekeri yükselir; ancak X'te kan şekeri kısa sürede normal aralığa dönerken Y'de daha fazla yükselir ve uzun süre normal aralığın üzerinde kalır. Bu durum, Y kişisinde kan şekerini düzenleyen homeostatik mekanizmanın düzgün çalışmadığını, iç dengenin korunamadığını gösterir.
c) Glikoz, hücrelerde enerji üretimi için kullanılan temel besin maddesidir. Kan şekeri çok düşerse hücreler (özellikle sinir hücreleri) yeterli ATP üretemez ve görevlerini yapamaz. Kan şekeri sürekli yüksek kalırsa damarlar, böbrekler ve diğer organlar zarar görebilir. Bu nedenle metabolizmanın düzenli işlemesi için kan şekerinin normal aralıkta tutulması gerekir.
ç) Görüş doğru değildir. Karbonhidratlar vücudun temel enerji kaynaklarındandır; hiç alınmaması enerji eksikliğine ve metabolizma faaliyetlerinin aksamasına yol açabilir. Sağlıklı bir vücut, dengeli beslenmeyle alınan karbonhidratları homeostatik mekanizmalarla düzenleyebilir. Önemli olan karbonhidratları dengeli ve uygun miktarda tüketmektir.
Soru 4.
Görselin sol tarafında soğuk bir kış gününde ince kıyafetlerle dışarıda bulunan bir genç, sağ tarafında ise sıcak bir yaz gününde güneş altında bulunan aynı genç gösterilmiştir. 1 gencin titremesini, 2 kolundaki tüylerin dikleşmesiyle oluşan “tavuk derisi” görüntüsünü, 3 deride oluşan ter damlalarını, 4 ise yüzdeki kızarmayı göstermektedir. Ortadaki termometre, her iki durumda da gencin vücut sıcaklığının yaklaşık olarak aynı kaldığını göstermektedir.
Homeostazi kavramını görselle ilişkilendirerek soruları cevaplayınız.
a) Homeostazi nedir? Görselde vücut sıcaklığının iki farklı ortamda da yaklaşık aynı kalması bu kavramla nasıl ilişkilendirilir?
b) 1 ve 2 numaralı tepkiler soğuk ortamda vücut sıcaklığının korunmasına nasıl katkı sağlar? Metabolizma ile ilişkilendirerek açıklayınız.
c) 3 ve 4 numaralı tepkiler sıcak ortamda vücudun ısı kaybetmesini nasıl sağlar? Bu durumda gencin bol su içmesi neden önemlidir?
ç) “Homeostazi, vücudun iç ortamının hiç değişmemesi demektir.” görüşünü değerlendiriniz.
🧬 Sorunun Konusuna Dair Kısa Açıklama
Canlıların değişen çevre koşullarına karşı iç dengelerinin kararlı tutulması yaşamsal öneme sahiptir. İç denge anlamına gelen homeostazi, organizmanın iç ortamının sabit kalmasını sağlayan bir dizi kontrol mekanizmasıdır. Canlılar dış çevre koşullarına uyum sağlamak için fizyolojik tepkiler de verir; bir insanın vücut sıcaklığının değişmesi fizyolojik bir tepkidir. Homeostazinin korunması için çeşitli faaliyetler gerçekleşir.
✍️ Cevap
a) Homeostazi, organizmanın iç ortamının sabit kalmasını sağlayan kontrol mekanizmalarıdır. Dış ortam sıcaklığı çok farklı olmasına rağmen gencin vücut sıcaklığının yaklaşık aynı kalması, vücudun ısı üretimini ve kaybını düzenleyerek iç dengesini koruduğunu gösterir.
b) Titreme (1) sırasında kaslar istemsiz olarak hızla kasılır; bu sırada metabolizma hızlanır ve besinlerin yıkımıyla açığa çıkan enerjinin bir kısmı ısıya dönüşerek vücudu ısıtır. Tüylerin dikleşmesi (2) deriye yakın bir hava tabakası tutulmasına yardımcı olarak ısı kaybını azaltmaya yöneliktir (insanda bu etki sınırlıdır, tüylü hayvanlarda daha belirgindir).
c) Ter (3) deri yüzeyinden buharlaşırken vücuttan ısı alır ve vücudu serinletir. Yüzdeki kızarma (4), deriye yakın damarların genişleyerek daha fazla kanın deri yüzeyine gelmesinden kaynaklanır; böylece kandaki ısı dış ortama daha kolay aktarılır. Terleme ile çok su ve tuz kaybedildiği için su dengesinin korunması amacıyla bol su içmek gerekir.
ç) Görüş doğru değildir. Homeostazi, iç ortamın belirli sınırlar içinde sabit tutulmasıdır. Vücut sıcaklığı, kan şekeri, su miktarı gibi değerler sürekli küçük değişiklikler gösterir; vücut bu değişiklikleri algılayarak terleme, titreme gibi tepkilerle değerleri yeniden normal aralığa getirir. Yani homeostazi değişmezlik değil, değişimlere karşı sürekli düzenleme yapılmasıdır.
Çalışma soruları bölümündeki tüm sorulara erişmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
Canlıların Ortak Özellikleri – Açıklamalı Cevaplar
🔢 Yapılandırılmış Griddeki Kavramlar
| Kutucuk No | Canlıların Ortak Özelliği |
|---|---|
| 1 | Hareket etme |
| 2 | Üreme |
| 3 | Solunum |
| 4 | Boşaltım |
| 5 | Beslenme |
| 6 | Büyüme |
| 7 | Uyaranlara tepki |
Canlının yaşamını sürdürebilmesi için zorunlu değildir.
Bir canlı birey, üremeden de yaşamını sürdürebilir. Bu nedenle üreme, bireyin yaşamını devam ettirmesi için zorunlu değildir.
Üretici ve tüketici canlılarda görülen en ayırt edici özelliktir.
Üretici ve tüketici canlılar arasındaki temel fark, ihtiyaç duydukları besini elde etme biçimleridir.
Üretici canlılar kendi organik besinlerini üretebilirken, tüketici canlılar besinlerini başka canlılardan veya onların ürünlerinden hazır olarak alır.
Çiçekli ve çiçeksiz bitkiler için farklı olabilecek özelliktir.
Çiçekli ve çiçeksiz bitkilerde üreme biçimi ve üremede görev alan yapılar birbirinden farklı olabilir.
Çiçekli bitkilerde eşeyli üreme çiçekle ilişkili yapılarda gerçekleşirken, çiçeksiz bitkilerde farklı üreme yapıları ve yolları görülebilir.
Yoğurt bakterileri ve mayada ortak olan özelliktir.
Yoğurt bakterileri ve maya hücreleri, yaşamlarını sürdürebilmek için besinlerden enerji elde eder.
Her iki canlı grubunda da oksijen kullanılmadan enerji elde edilen süreçlere rastlanabilir.
Canlılarda doğrudan gözlemlenebilen özelliktir.
Bir hayvanın yürümesi, uçması veya yüzmesi gibi hareketler doğrudan gözlemlenebilir.
📝 Yapılandırılmış Grid Cevap Anahtarı
| Soru | Cevap | Özellik |
|---|---|---|
| a | 2 | Üreme |
| b | 5 | Beslenme |
| c | 2 | Üreme |
| ç | 3 | Solunum |
| d | 1 | Hareket etme |
Çevrenizdeki canlıları birbirinden ayıran özellikler neler olabilir?
Örneğin;
- Bir tavşan aktif olarak yer değiştirebilirken bir bitki bulunduğu yere bağlı yaşar.
- Bitkiler kendi besinlerini üretebilirken hayvanlar besinlerini dışarıdan hazır alır.
- Bakteriler mikroskobik olabilirken ağaçlar çok büyük boyutlara ulaşabilir.
- Bazı canlılar karada, bazıları suda, bazıları ise başka canlıların üzerinde yaşayabilir.
- Canlıların üreme biçimleri birbirinden farklı olabilir.
- Hücre sayıları ve hücresel yapıları arasında farklılıklar bulunabilir.
Canlılarda gözlenen bazı özellikler cansızlarda da gözlenebilir mi?
Örneğin;
- Bir otomobil hareket edebilir ancak canlı değildir.
- Bir kristal zamanla büyüyebilir ancak canlı değildir.
- Ateş yayılabilir ve büyüyebilir ancak canlı kabul edilmez.
- Bir makine dışarıdan aldığı enerjiyle çalışabilir ancak hücresel yapıya sahip değildir.
Salmonella bakterisi, menekşe, şapkalı mantar ve tavşanda ortak olarak hangi özellikler görülür?
- Hücresel yapıya sahiptirler.
- Beslenirler.
- Enerji elde eder ve kullanırlar.
- Solunumla ilişkili enerji elde etme süreçleri gerçekleştirirler.
- Metabolik faaliyetler gerçekleştirirler.
- Büyür ve gelişirler.
- Boşaltım yaparlar.
- Çevreden gelen uyaranlara tepki verirler.
- Hareket özelliği gösterirler.
- Üreyerek türlerinin devamlılığını sağlayabilirler.
🔬 Görseldeki Canlıları Karşılaştıralım
| Canlı | Örnek Özelliği | Diğerlerinden Ayrılan Yönüne Örnek |
|---|---|---|
| Salmonella bakterisi | Beslenir, büyür, çoğalır ve uyaranlara tepki verir. | Mikroskobik ve tek hücrelidir. |
| Menekşe | Büyür, solunum yapar, ürer ve uyaranlara tepki verir. | Fotosentez yoluyla kendi besinini üretebilir. |
| Şapkalı mantar | Beslenir, büyür, ürer ve solunum yapar. | Besinini dışarıdan hazır alır. |
| Tavşan | Beslenir, solunum yapar, büyür, ürer ve hareket eder. | Aktif olarak yer değiştirebilir. |
📌 Genel Değerlendirme
Doğada birbirinden çok farklı canlılar bulunur. Bir bakteri ile tavşan dış görünüş, büyüklük ve yaşam biçimi bakımından birbirinden oldukça farklıdır. Buna rağmen her ikisi de yaşamlarını sürdürebilmek için temel yaşamsal faaliyetleri gerçekleştirir.
Canlılar beslenme, enerji elde etme, büyüme, boşaltım, hareket etme ve uyaranlara tepki verme gibi ortak özelliklere sahiptir. Üreme ise bireyin yaşamını sürdürmesi için zorunlu olmasa da türün devamlılığı için önemlidir.
Bazı canlılık özelliklerine benzer durumların cansız varlıklarda da görülebileceği unutulmamalıdır. Bu nedenle bir varlığın canlı olup olmadığını değerlendirirken tek bir özelliğe değil, canlılığın ortak özelliklerinin bütününe bakmak gerekir.
Canlıların Ortak Özellikleri
► Canlılık; organizmaların yaşam süreçlerine sahip olma durumunu ifade eder. Canlılık biyoloji biliminin ana çalışma konusudur.
► Canlılar dünyasını kısa sürede daha iyi anlayabilmek için bütün canlılarda ortak olan bazı özellikleri bilmemiz gerekir.
► Bir organizmanın canlı olarak kabul edilmesi için bu özelliklere sahip olması gerekir. Canlılar dünyasından; bakteriler, arkeler, protistalar, mantarlar, bitkiler ve hayvanlar bu ortak özelliklere sahip olan canlılardır.
► Virüsler bu ortak özellikleri taşımadıkları için tam olarak canlı sayılmazlar. Dolayısıyla zorunlu parazitlerdir. Bu özelliklerden sadece çoğalmayı gerçekleştirebilirler. Ancak; çoğalmayı seçtikleri konak bir hücrede gerçekleştirebilirler.
Canlıların Ortak Özellikleri;
1. Hücresel Yapı
2. Organizasyon
3. Beslenme
4. Enerji Üretimi ve Tüketimi
5. Metabolizma
6. Boşaltım
7. Büyüme ve Gelişme
8. Üreme
9. Uyarılara Tepki
10. Homeostazi
11. Varyasyon ve Adaptasyon
1. Hücresel Yapı
► Tüm canlılar yapısal ve işlevsel bakımdan hücre denilen temel birimlerden oluşurlar.
► Canlıdaki tüm yaşamsal olaylar hücrede gerçekleşir.
► Bazı organizmalar sadece bir hücreden oluşmuştur. Bu canlılara bir hücreli organizmalar denir.
► Bir hücreli canlıların tümünde organizma bir hücreden oluşur.
► Bazı organizmalar ise çok sayıda hücrenin belirli bir organizasyon ile bir araya gelmesi sonucu oluşmuştur.
► Bunlara da çok hücreli organizmalar denir.
Canlılarda Görülen Hücreler Yapısına Göre İki Şekildedir.
1. Prokaryot Hücre
2. Ökaryot Hücre
1. Prokaryot Hücreler
► Zarla çevrili çekirdek ve zarla çevrili organelleri bulunmayan basit hücrelerdir.
► Bakteriler ve arkeler prokaryot hücre yapısına sahip organizmalardır.
► Bu canlıların tamamı tek hücrelidir.
► DNA'ları sitoplazmada bulunur.
► Çekirdek ve zarlı organelleri yoktur.
► Organel olarak sadece RİBOZOM vardır.
► Ribozom zarsız bir organeldir. Görevi protein sentezi yapmaktır.
Prokaryot hücrede bulunan temel yapılar;
♦ Hücre Çeperi (büyük çoğunluğunda bulunur);
♦ Hücre çeperi temel maddesi;
• Bakterilerde; Peptidoglikan madde içerir.
• Arkelerde; Sahte (Yalancı) peptidoglikan madde içerir.
♦ Sitoplazma
♦ Ribozom (Tek organeldir.)
♦ DNA ve RNA (Sitoplazmada bulunur)
♦ Hücre Zarı (Tek katlıdır.)
► Prokaryotların DNA'ları sitoplazmada bulunur.
► Bu ayırt edici bir özelliktir.
► DNA'ları halkasaldır. (Bakterilerin DNA'sında histon protein kılıf yoktur. Arkelerde histon protein kılıf ile çevrilidir.)
► Saprofit beslenen bakteriler dışarı enzim salgılarken koful oluşturamazlar. (Çünkü koful tek zarlı bir organeldir. Zarlı organeller prokaryotlarda bulunmaz.)
► Bu canlılar "Transkolaz" denilen taşıyıcı proteinlerle enzimlerini dışarıya verirler.
2. Ökaryot Hücreler
► Zarla çevrili çekirdek ve zarlı organelleri olan gelişmiş hücrelerdir.
► Protistler, mantarlar, bitkiler ve hayvanlar ökaryot hücre yapısındadır.
► Ana DNA çekirdekte bulunur. (Sarmal yapılı ve histon protein kılıfla çevrilidir)
► Çekirdek ve zarlı organeller bulunur. (Ribozom, Koful, Golgi Aygıtı, Endoplazmik Retikulum, Mitokondri, Kloroplast vb.)
► Ayrıca mitokondri, kloroplast organellerinde de halkasal DNA bulunur ve histon proteinli kılıf taşımaz.
► Ökaryot hücreli canlılar; tek ya da çok hücreli olabilirler.
► Tek hücrelilere; amip, öğlena, paramesyum gibi canlılar örnek verilebilir.
► Çok hücrelilere ise; bazı algler, mantarlar, bitkiler, hayvanlar örnek olarak verilebilir.
1. Hücre zarının bulunması (Tek katlıdır)
2. Sitoplazmanın bulunması
3. DNA ve RNA bulunması.
4. Ribozom organeli bulunması DNA, tüm canlı türlerinde bulunur ve aynı nükleotitleri (adenin, guanin, sitozin, timin nükleotitleri) içerir.
Aşağıda bitki hücresine ait bir resim bulunmaktadır.
2. Organizasyon
► Organizasyon; canlıların yapısal ve işlevsel düzeni ile canlıların yaşamlarını sürdürebilmesi ve çevresine uyum sağlayabilmesi için oldukça önemlidir.
► Canlılığın temel özelliklerinden birisi de sahip olduğu yüksek düzeydeki organizasyondur.
► Bu düzen atomdan başlayarak hücreye, dokuya, organa doğru büyüyen bir hiyerarşi ortaya çıkarır.
► Bu durum biyolojik organizasyon olarak ifade edilir.
Bir hücrelilerde organizasyon birimleri küçükten büyüğe doğru aşağıdaki gibi sıralanır.
► Organizma, “herhangi bir canlı varlık” olarak da tanımlanır.
► Bu tip canlılar tek hücreden oluşur.
Örneğin; amip tek hücreli bir canlıdır.
► Bu tek hücresi ile; besinlerini alır, kullanır, atıklarını uzaklaştırır, çevresel uyarılara tepki verir ve diğer yaşamsal olaylarını gerçekleştirir.
Çok hücrelilerde organizasyon birimleri küçükten büyüğe doğru aşağıdaki gibi sıralanır.
İnsanda Organizasyon
► Çok hücreli canlılarda ise görev ve yapı bakımından benzer olan hücreler bir araya gelerek dokuları, dokular organları, organlar sistemleri, sistemler ise organizmayı oluşturur.
► Bu hücreler işbirliği içinde olup, rastgele bir araya toplanmış değillerdir.
► Bu durum canlıya hem enerji hem de zaman tasarrufu sağlar.
► Buna göre bir organizasyona sahip olma bütün canlılar için ortaktır.
► Bu organizasyon bakteri için sahip olduğu tek bir hücredir. İnsan için miyarlarca hücreden oluşur.
► Nitekim tek hücreli mikroskobik canlılar için “mikroorganizma” ifadesi kullanılmaktadır.
3. Beslenme
Canlılar yaşamlarını sürdürebilmek ve enerji ihtiyaçlarını karşılamak için beslenmek zorundadır. Canlılar şu nedenlerden dolayı besinlere ihtiyaç duyarlar;
► Yapılarına katılacak maddeleri almak,
► Enerji ihtiyaçlarını karşılamak,
► Büyüyüp gelişmek,
► Yıpranan doku ve organlarını onarmak,
► Kimyasal tepkimelerini düzenlemek için besinlere ihtiyaç duyarlar.
► Doğada bazı canlılar kendi besinlerini kendileri üretirken, bazı canlılar besinlerini dışarıdan hazır olarak alır.
Buna göre canlılarda genel olarak üç çeşit beslenme görülür.
1. Ototrof Beslenme (Üretici Canlılar):
- Kendi besinini kendisi üretebilen canlılar ototrof beslenen canlılardır.
- Bu canlılar inorganik maddeleri dış ortamdan hazır alarak organik besin üretimi yaparlar.
- Bu besinleri hem kendileri kullanır hem de diğer canlıların besin kaynağını sağlarlar.
- Ototrof canlılar; besin üretmek için farklı enerji kaynakları kullanırlar.
- Bu enerji kaynakları güneş ışığı enerjisi ve kimyasal enerjidir.
- Işık enerjisini kullanarak fotosentez olayı ile besin üretenlere Fotoototrof canlılar denir.
- Bazı inorganiklerin oksitlenmesiyle açığa çıkan kimyasal enerjiyi kullanarak, kemosentez olayı ile besin üretenlere Kemoototrof canlılar denir.
| Fotosentez | Kemosentez |
|---|---|
| Işık enerjisi kullanılır. | Bazı inorganiklerin oksitlenmesi ile açığa çıkan kimyasal enerji kullanılır. |
| C kaynağı olarak; CO2 kullanılır. | C kaynağı olarak; CO2 kullanır. |
| Hidrojen kaynağı olarak; H2O, H2S, H2 kullanılır. | Hidrojen kaynağı olarak; H2O kullanılır. |
| Klorofil gerekir. | Klorofil gerekmez. |
Fotosentez ile besin üretimini;
1. Prokaryotlardan; bazı bakteriler (mavi – yeşil algler yani siyanobakteriler, H₂S ve H₂ bakterileri gibi) yaparlar.
- Fotosentez için ışık enerjisi ve klorofil gereklidir.
- Fotosentez yapan bazı bakterilerin klorofil molekülleri sitoplazmadadır.
2. Ökaryotlardan; öglena, alglerin çoğu ve bitkiler (küsküt otu gibi tam parazit bitkiler hariç) fotosentez ile besin üretirler.
- Bitkiler; hazır besin kullanan canlıların temel besin kaynağını oluştururlar.
- Kullandığımız oksijenin kaynağı fotosentez olayıdır.
- Fotosentez yapan ökaryotların klorofil molekülleri kloroplast organelinde bulunur.
Fotosentez Denklemi Şu Şekildedir.
Kemosentez ile besin üretimini;
- Sadece bazı prokaryotlar (bazı bakteriler) yapar.
- Ökaryot hücreli canlılar kemosentez yapmazlar.
- Kemosentez yapan bir canlı kesin prokaryot hücre yapılıdır ve tek hücrelidir.
2. Heterotrof Beslenme (Tüketici Canlılar):
- Kendi besinini üretemeyen dışarıdan hazır olarak alan canlılardır.
- Besinlerini üreticilerden ya da diğer tüketicilerden sağlarlar.
Heterotrof Beslenme Çeşitleri
1. Holozoik Beslenme
► Besinini katı parçalar halinde alan canlılar holozoik beslenirler.
► Gelişmiş bir sindirim sistemleri vardır.
► İnsan ve hayvanlar bu şekilde beslenir.
► Bu canlılar aldıkları besin çeşidine göre üçe ayrılır.
♦ Herbivor (Otçul); sadece ot ile beslenirler. Örnek; inek, keçi, tavşan vb.
♦ Karnivor (Etçil); sadece et ile beslenirler. Örnek; aslan, kaplan, sırtlan vb.
♦ Omnivor (Hepçil); Hem ot hem et ile beslenirler. Örnek; insan, ayı, domuz vb.
2. Çürükçül (Saprofit) Beslenme
- Bazı bakteriler ve mantarlar dışarı enzim salgılayarak organik besinleri ayrıştırırlar.
- Sonra bu besinleri hücrelerine alarak beslenirler.
- Ölü ve canlı atıklarını ayrıştırdıkları için çok önemlidirler.
- Organik atıkları inorganiklere dönüştürürken besin ihtiyaçlarını da hazır olarak karşılamış olurlar.
Saprofit (Çürükçül) Canlıların Ekolojik Önemi
- Çevre kirliliğini önlerler.
- Toprağı inorganik madde bakımından zenginleştirirler.
- Canlılar için önemli olan karbon ve azot gibi atomların tükenmesine engel olurlar.
- Madde döngülerinin devamına katkı sağlarlar.
- Ekolojik dengenin korunmasını sağlarlar.
Ayrıştırıcıların azot döngüsündeki işlevi, amino asitlerden amonyak oluşturmaktır.
Ölü veya Canlı Atıkları → Protein → Aminoasit → NH3
Bir ekosistemde ayrıştırıcı organizma sayısı azalırsa
- Çevre kirliliği artar.
- Başta azot olmak üzere madde döngüleri yavaşlar.
- Organik madde birikimi artar, çevrede kokuşma olur.
- Doğadaki inorganik madde miktarı azalır.
Kemoheterotrof Canlı: Hem enerji hem de karbon kaynağı olarak diğer canlıların ürettiği organik maddeleri kullanan canlılardır. Hayvanlar, insanlar, mantarlar, protistlerin çoğu ve birçok bakteri örnek verilebilir.
Fotoheterotrof Canlı: Enerji kaynağı olarak ışık enerjisini, karbon kaynağı olarak diğer canlıların ürettiği organik maddeleri kullanan canlılardır. Bazı arkeler (tuzu seven) örnek verilebilir.
► Fotosentez yaparak kendi besinini üretebildiği halde bazı maddeleri de dışarıdan hazır alan canlılar Fotoheterotrof şeklinde beslenirler.
► Öglena ve böcekçil bitkiler (ibrik otu gibi) örnek verilebilir.
| Beslenme Tipleri | Enerji Kaynağı | Karbon Kaynağı | Örnek Canlılar |
|---|---|---|---|
| Fotoototrof | Işık | CO2 | Bitkiler, Algler, |
Ücretsiz önizleme burada bitti
Konu anlatımının kalan %70’i kilitli
Asıl konu anlatımının ilk %30’unu okudunuz. Konu metninin devamını okumak ve etkinlik, performans görevi ile kontrol noktası çözümlerini görmek için abone olun.
Konu anlatımının tamamını açÖğrenci Plus
3. Etkinlik (Ders Kitabının 40.Sayfasında Bulunmaktadır.) Çevremizdeki Canlılar – Açıklamalı Örnek Çözüm
Bu çalışmanın açıklamalı çözümüne Öğrenci Plus ile erişebilirsiniz.
Paketleri incele