SAĞLIK BİLGİSİ VE TRAFİK KÜLTÜRÜ · 4. TEMA
Hayat Kurtaran Bilgiler
Acil yardım çağrısı, yetişkin temel yaşam desteği, derlenme pozisyonu, burkulma ve travmada yaklaşım; iş sağlığı ve güvenliğinde risk kontrolü.
Kitap sayfaları: 147-151 · Ana soru sayısı: 22
Açık uçlu cevaplar gerekçeli örneklerdir; aynı bilimsel anlamı taşıyan farklı ifadeler kullanılabilir. Aşağıda soruların kısa ifadeleri verilmiştir. Tam soru metinleri, seçenekler, özgün afiş, tablo ve şemalar sayfanın sonundaki kitap sayfalarından incelenebilir. Bu içerik MEB’in resmî cevap anahtarı değil, Biyoloji Hikayesi için hazırlanmış açıklamalı çözümdür.
12345678910111213141516171819202122
İlk yardım çözümleri ders çalışmaya yöneliktir. Gerçek bir acil durumda 112 aranır; görevlinin yönlendirmeleri ve alınmış ilk yardım eğitimi esas alınır.
1. Soru (Kitap s. 147)
Kaygan banyoda düşen Mert’in baş dönmesi, bulantısı, hâlsizliği ve kısa süreli hatırlama güçlüğü varsa 112 aranmalı mıdır?
Çözüm ve gerekçe
Evet. Kararı yalnızca düşmüş olması değil; düşme sonrasında gelişen baş dönmesi, bulantı ve özellikle olayın bir bölümünü hatırlamakta güçlük çekmesi belirler. Dışarıdan yara veya kanama görülmemesi baş-boyun yaralanmasını ya da başka ciddi bir sorunu dışlamaz. Ortam güvenliği sağlanır, gereksiz hareket ettirilmez, bilinç ve solunum izlenir ve 112’ye olay ile belirtiler bildirilir. “Dinlenince geçer.” diyerek değerlendirmeyi geciktirmek uygun değildir.
2. Soru (Kitap s. 147)
Yetişkinlerde Temel Yaşam Desteği akış şemasındaki boş kutuları doldurunuz.
Çözüm ve gerekçe
Kitaptaki şemada boşluklar basılı olarak numaralanmamıştır. Aşağıdaki sıra, kutuların yukarıdan aşağıya ve aynı düzeyde soldan sağa okunmasına göredir:
| Sıra / kutunun yeri |
Yazılacak ifade |
| Sıra / kutunun yeri1 |
Yazılacak ifadeYanıt/bilinç kontrolü yapılır: Omuzlara hafifçe dokunulup yüksek sesle “İyi misiniz?” diye sorulur. |
| Sıra / kutunun yeri2 / Yanıt var kolu |
Yazılacak ifade112 aranır/aratılır; kişi güvenli pozisyonda tutulur ve durumu izlenir. Gereksiz hareket ettirilmez. |
| Sıra / kutunun yeri3 / Yanıt yok kolu |
Yazılacak ifade112 aranır/aratılır ve OED getirilmesi istenir. Yardımcılar arasında görev paylaşımı yapılır. |
| Sıra / kutunun yeri4 / Hava yolu açılmasından sonraki kutu |
Yazılacak ifadeNormal solunum en fazla 10 saniyede değerlendirilir. Seyrek, düzensiz iç çekmeler normal solunum sayılmaz. |
| Sıra / kutunun yeri5 / Solunum var kolu |
Yazılacak ifadeBilinci kapalı, normal soluyan ve travma şüphesi olmayan kişiye derlenme pozisyonu verilir. Solunum izlenir. |
| Sıra / kutunun yeri6 / Solunum yok kolu |
Yazılacak ifadeTemel yaşam desteğine başlanır: Eğitimli ilk yardımcı yetişkinde 30 göğüs basısı / 2 solunum desteği uygular. Bası hızı 100-120/dakika, derinliği 5-6 cm’dir. |
| Sıra / kutunun yeri7 / En alttaki kutu |
Yazılacak ifadeNormal solunum başlayana veya sağlık ekibi devralana kadar destek sürdürülür; OED gelir gelmez sesli/görsel komutları izlenir. Analiz/şok sırasında kişiye dokunulmaz. |
Şemadaki sabit “ağız içi kontrolü” basamağında yalnızca görülen ve güvenle çıkarılabilen yabancı cisim alınır; körlemesine parmakla tarama yapılmaz. Solunum desteği veremeyen/eğitimsiz kişi 112 yönlendirmesiyle göğüs basısını geciktirmemelidir. Baş-boyun travması şüphesinde özel yaklaşım gerekir.
3-8. soruların bağlamı: okul bahçesinde bilinç kaybı
Mehmet’in bilinci kapalıdır, ancak solunumu devam etmektedir. Arkadaşlarından biri kaldırıp oturtmayı, diğeri derlenme pozisyonunu önermektedir. Çözümlerde solunumun normal olduğu ve ciddi travma şüphesi bulunmadığı koşulu ayrıca gözetilmektedir.
3. Soru (Kitap s. 148)
Derlenme pozisyonunu öneren öğrencinin yaklaşımını gerekçesiyle değerlendiriniz.
Çözüm ve gerekçe
Bilinç kapalı, normal solunum mevcut ve ciddi travma şüphesi yoksa yaklaşım uygundur. Yan pozisyon hava yolunun açık tutulmasına ve kusmuk/sıvının dışarı akmasına yardımcı olur. Önce olay yeri güvenliği ve kişinin solunumu değerlendirilir, 112 aranır. Düşmeyle baş-boyun yaralanması olasılığı varsa gelişigüzel çevrilmez; hava yolu gereksinimi ve 112 yönlendirmesi dikkate alınır.
4. Soru (Kitap s. 148)
Derlenme pozisyonunun uygulanmasının temel amacı hangisidir?
- Hava yolunun açık kalmasını sağlamak ve olası riskleri azaltmak
- Solunumun tamamen durmasını engellemek
- Bilinci kısa sürede geri kazandırmak
- Hastayı daha hızlı ayağa kaldırmak
- Dolaşımı hızlandırmak
Çözüm ve gerekçe
Doğru cevap: A. Amaç hava yolunun açık kalmasına yardımcı olmak ve kusmuk gibi sıvıların hava yoluna kaçması riskini azaltmaktır. Bu pozisyon bilinci mutlaka geri getiren veya solunumun durmasını kesin olarak önleyen bir işlem değildir.
5. Soru (Kitap s. 148)
Bilinci kapalı Mehmet’i kaldırıp oturtma önerisini değerlendiriniz.
Çözüm ve gerekçe
Uygun değildir. Bilinci kapalı kişi kendini ve hava yolunu koruyamayabilir; oturtulması düşme, hava yolu tıkanması veya kusmuğun hava yoluna kaçması riskini artırabilir. Ayrıca düşmeye bağlı yaralanma varsa gereksiz hareket zarar verebilir. Normal solunum ve travma durumu değerlendirilerek uygun pozisyon seçilir; 112 desteği istenir.
6. Soru (Kitap s. 148)
Derlenme pozisyonunda dikkat edilmesi gereken iki adımı ve gerekçesini yazınız.
