1. Sorunun Analizi

Soru, Bakteriler ve Protista alemlerine ait canlı türleri incelendiğinde, her iki grup için ortak olmayan özelliği bulmamızı istemektedir. Bu nedenle, her bir şıkkın hem bakteriler hem de protistler için geçerliliğini ayrı ayrı değerlendirmemiz gerekmektedir.

2. Şıkların Değerlendirilmesi

A) Tek hücreli türlerin bulunması:

Bakteriler: Tüm bakteriler tek hücrelidir.

Protistler: Protistlerin çoğu tek hücrelidir (örneğin amip, paramesyum, öglena). Bazı algler gibi çok hücreli veya koloni oluşturan türler de bulunsa da, tek hücreli türler yaygındır.

Ortak Özellik: Her iki grupta da tek hücreli türler bulunur. Bu nedenle doğru cevap değildir.

B) Fotosentez yapabilen türlerin bulunması:

Bakteriler: Siyanobakteriler (mavi-yeşil algler) ve bazı diğer bakteri türleri fotosentez yapabilir.

Protistler: Algler (örneğin deniz yosunları, diatomlar, dinoflagellatlar) fotosentez yapabilen protistlere örnektir.

Ortak Özellik: Her iki grupta da fotosentez yapabilen türler mevcuttur. Bu nedenle doğru cevap değildir.

C) Hastalık yapabilen türlerin bulunması:

Bakteriler: Çok sayıda bakteri türü insanlarda ve diğer canlılarda hastalıklara neden olur (örneğin tifo, kolera, zatürre).

Protistler: Bazı protistler de patojeniktir ve ciddi hastalıklara yol açar (örneğin sıtma etkeni Plasmodium, uyku hastalığı etkeni Trypanosoma, amipli dizanteri etkeni Entamoeba histolytica).

Ortak Özellik: Her iki grupta da hastalık yapabilen (patojen) türler bulunur. Bu nedenle doğru cevap değildir.

D) Eşeysiz çoğalabilen türlerin bulunması:

Bakteriler: Bakterilerin temel çoğalma şekli ikili bölünme (binary fission) ile eşeysizdir.

Protistler: Birçok protist türü (amip, paramesyum gibi) ikili bölünme, tomurcuklanma gibi eşeysiz yöntemlerle çoğalır.

Ortak Özellik: Her iki grupta da eşeysiz çoğalabilen türler mevcuttur. Bu nedenle doğru cevap değildir.

E) Fagositoz yapabilen türlerin bulunması:

Bakteriler: Bakteriler prokaryot hücre yapısına sahip oldukları için fagositoz yapamazlar. Hücre duvarları ve iç organel sistemlerinin olmaması, büyük partikülleri hücre içine almalarını engeller. Besinleri genellikle difüzyon veya aktif taşıma ile dış ortamdan emerler.

Protistler: Birçok heterotrof protist (özellikle protozoalar, örneğin amip ve paramesyum) fagositoz yoluyla besinlerini alırlar. Amip yalancı ayaklarıyla besinleri kuşatarak, paramesyum ise sillerinin yardımıyla besinleri ağız bölgesine yönlendirip besin kofulu oluşturarak fagositoz yapabilir.

Ortak Olmayan Özellik: Bakteriler fagositoz yapmazken, protistlerin birçoğu fagositoz yapabilir. Dolayısıyla bu özellik her iki grup için ortak değildir.

1. Sorunun Analizi

Bu soru, kofulların farklı hücresel yapılardaki ve organizmalardaki (protistler ve bitki hücreleri) çeşitli işlevlerini ve oluşum mekanizmalarını anlamayı hedeflemektedir. Her bir ifadenin biyolojik doğruluğu ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

2. Şıkların Değerlendirilmesi

I. İfade: Besin kofulları, içerdikleri besinlerin sindiriminde işlev gören enzimleri kendileri üretir.
Bu ifade yanlıştır. Besin kofulları (fagozomlar veya pinosomlar), endositoz yoluyla hücre içine alınan materyali içeren geçici yapılardır. Sindirim için gerekli olan hidrolitik enzimler, hücrenin ribozomlarında sentezlenir, endoplazmik retikulum ve Golgi aygıtında işlenir ve lizozom adı verilen organellerde depolanır. Besin kofulu ile lizozomlar birleşerek sindirim kofulunu (fagolizozom) oluşturur ve enzimler bu birleşim noktasında besinlerin sindirimini gerçekleştirir. Dolayısıyla, enzim üretimi lizozomların işlevidir, besin kofullarının kendisi enzim üretmez.

II. İfade: Tatlı sularda yaşayan protistlerdeki kontraktil kofullar, fazla suyun hücreden uzaklaştırılmasında işlev görür.
Bu ifade doğrudur. Tatlı su ortamında yaşayan protistler (örneğin Paramesyum, Amip gibi tek hücreliler), yaşadıkları ortamın hücre içlerine göre hipotonik olması nedeniyle sürekli olarak ozmoz yoluyla hücre içlerine su alır. Hücrenin aşırı su alıp patlamasını (ozmotik lizis) önlemek için, bu organizmalarda kontraktil (vurgan) kofullar bulunur. Kontraktil kofullar, hücreye giren fazla suyu toplayarak ve periyodik olarak hücre dışına pompalayarak hücrenin su dengesini (osmoregülasyonu) korur.

III. İfade: Bitki hücrelerinde bulunan merkezi kofullar, küçük kofulların kaynaşmasıyla oluşur.
Bu ifade doğrudur. Genç bitki hücrelerinde genellikle birden fazla, küçük boyutlu vakuol (koful) bulunur. Hücre olgunlaştıkça ve büyüdükçe bu küçük vakuoller birbirleriyle birleşerek hücre hacminin önemli bir kısmını kaplayan tek ve büyük bir merkezi vakuol oluşturur. Bu merkezi vakuol; turgor basıncını düzenleme, su ve besin depolama, atık ürünleri biriktirme, pigmentleri ve zehirli bileşikleri saklama gibi çok çeşitli ve kritik işlevlere sahiptir.

3. Sonuç

Yukarıdaki değerlendirmeler sonucunda, II. ve III. ifadelerin doğru olduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle doğru cevap D seçeneğidir.