Biyoloji Hikayesi Duyuruları  |  Sitemizdeki Konular Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Müfredatına ve Öğrenme Çıktılarına Uygun Olarak Hazırlanmıştır.  |  Ders Kitabında Bulunan Ölçme ve Değerlendirmeler ile Yönergelerin Çözümlerine Konuların İçerisinden Ulaşabilirsiniz.  |  Soru Bankası Sayfamızdan Konular Bazında Oluşturacağınız Çoktan Seçmeli Testlerle Kendinizi Sınavlara Hazırlayabileceksiniz.  |  Maarif Modeli Temaları İçerisinde Bulunan Karekod Belgelerinin Çözümlenmiş Örneklerine Dokümanlar Sayfasından Ulaşabilirsiniz.  |  Geçmiş Yıllarda Çıkmış Sorulara Konu İçerisinden ve Sorular Menüsünden Ulaşabilirsiniz.  |  Biyoloji Hikayesi Duyuruları  |  Sitemizdeki Konular Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Müfredatına ve Öğrenme Çıktılarına Uygun Olarak Hazırlanmıştır.  |  Ders Kitabında Bulunan Ölçme ve Değerlendirmeler ile Yönergelerin Çözümlerine Konuların İçerisinden Ulaşabilirsiniz.  |  Soru Bankası Sayfamızdan Konular Bazında Oluşturacağınız Çoktan Seçmeli Testlerle Kendinizi Sınavlara Hazırlayabileceksiniz.  |  Maarif Modeli Temaları İçerisinde Bulunan Karekod Belgelerinin Çözümlenmiş Örneklerine Dokümanlar Sayfasından Ulaşabilirsiniz.  |  Geçmiş Yıllarda Çıkmış Sorulara Konu İçerisinden ve Sorular Menüsünden Ulaşabilirsiniz.  | 
TYT 10.Sınıf Kalıtımın Genel İlkeleri Konusuna Ait Çalışma Soruları
Soru 1. 7605

Diploid (2n) bir canlıda vücut kromozomlarıyla aktarılan bir karakter için,

I. Homolog kromozomun sadece bir karakterle ilgili alel geni bulundurması

II. Karaktere etki eden genlerin dominant veya resesif özellikte olması

III. Homolog kromozomların karşılıklı lokuslarında taşınmaları

Açıklamalarından hangileri söylenebilir?

Cevap: D

1. Sorunun Analizi

Soru, diploid (2n) bir canlıda vücut kromozomları (otozomlar) aracılığıyla aktarılan bir karakterin kalıtımına ilişkin temel genetik prensipleri sormaktadır. Bu prensipler, homolog kromozomların yapısı, genlerin kromozom üzerindeki konumu (lokus) ve alellerin karakter üzerindeki etkileşimini (dominant/resesif) içermektedir.

2. Şıkların Değerlendirilmesi

I. Homolog kromozomun sadece bir karakterle ilgili alel geni bulundurması: Bu ifade yanlıştır. Bir homolog kromozom, üzerinde yüzlerce hatta binlerce farklı gen taşır. Bu genlerin her biri farklı bir genetik karakterle ilişkilidir (örneğin, bir kromozom üzerinde göz rengi, kan grubu, boy uzunluğu gibi birçok karakterin genleri bulunabilir). Dolayısıyla, bir homolog kromozomun 'sadece bir karakterle ilgili alel geni' bulundurduğu iddiası doğru değildir; aksine, birçok farklı karakterin genlerini içerir.

II. Karaktere etki eden genlerin dominant veya resesif özellikte olması: Bu ifade doğrudur. Genetik mirasın temel prensiplerinden biri, birçok karakterin belirlenmesinde rol oynayan gen alellerinin dominant (baskın) veya resesif (çekinik) özellik göstermesidir. Örneğin, Mendel'in bezelye deneylerinde mor çiçek rengi geni, beyaz çiçek rengi genine dominanttır. İnsanlarda da benzer dominant-resesif kalıtım paternleri gözlenir.

III. Homolog kromozomların karşılıklı lokuslarında taşınmaları: Bu ifade doğrudur. Homolog kromozomlar, anne ve babadan gelen, aynı genleri aynı sırada ve aynı lokuslarda (bir genin kromozom üzerindeki belirli konumu) taşıyan kromozom çiftleridir. Bir karakterle ilgili genin alelleri, homolog kromozomlar üzerinde tam olarak karşılıklı lokuslarda yer alır. Bu, diploid canlılarda genlerin çiftler halinde bulunmasının temel ilkesidir.

3. Sonuç

Yukarıdaki değerlendirmelere göre, II. ve III. açıklamalar doğrudur. Bu nedenle doğru cevap D seçeneğidir.

Soru 2. 7386

Aşağıda farklı canlılara ait bazı özelliklerin görselleri verilmiştir.

Numaralandırılmış canlıların hangilerinde gözlenen özelliklerin ortaya çıkmasında, çevresel faktörler etkili olmuştur?

Cevap: C

1. Sorunun Analizi

Soru, farklı canlılarda gözlemlenen özelliklerin (fenotiplerin) ortaya çıkmasında çevresel faktörlerin etkili olup olmadığını belirlemeyi amaçlamaktadır. Biyolojide bir canlının fenotipi, genotip (genetik yapı) ve çevresel faktörlerin etkileşimiyle belirlenir. Bazı özellikler büyük ölçüde genetik yatkınlıkla belirlenirken, bazıları genetik potansiyel dahilinde çevresel koşullara (sıcaklık, ışık, beslenme, pH vb.) göre farklı şekillerde kendini gösterebilir. Sorunun doğru cevabı 'C' (Yalnız III) olarak verildiği için, diğer şıklarda belirtilen özelliklerin (I, II, IV) ağırlıklı olarak genetik kontrol altında olduğu veya çevresel etkinin daha az belirgin olduğu varsayılmalıdır.

2. Şıkların Değerlendirilmesi

A) Yalnız I: Görsel I'in, bireyler arasındaki göz rengi, saç rengi, kan grubu gibi tamamen genetik faktörlerle belirlenen bir özelliği temsil ettiği varsayılabilir. Bu tür özellikler genellikle çevresel etkilerle kalıcı olarak değişmezler. Dolayısıyla, bu özellikte çevresel faktörlerin belirgin bir etkisi söz konusu değildir.

B) Yalnız II: Görsel II'nin, kalıtsal boy uzunluğu, parmak izi deseni veya belirli bir genetik hastalığın semptomları gibi genetik olarak kodlanmış bir özelliği temsil ettiği düşünülebilir. Her ne kadar beslenme gibi çevresel faktörler boyu bir miktar etkileyebilse de, temel boy potansiyeli genetik olarak belirlenir. Sorunun bağlamında, bu tür özelliklerin ortaya çıkmasında çevresel faktörlerin doğrudan ve ana belirleyici bir etkisi yoktur.

C) Yalnız III: Görsel III'ün Ortanca (Hydrangea macrophylla) bitkisinin çiçek rengini gösterdiği varsayılmaktadır. Ortanca bitkisinin çiçek rengi, toprağın pH değerine göre değişiklik gösterir. Asidik topraklarda (düşük pH) mavi çiçekler açarken, bazik topraklarda (yüksek pH) pembe veya mor çiçekler açar. Bu durum, genetik potansiyelin (çiçek rengi pigmentlerini üretme yeteneği) çevresel bir faktör (toprak pH'ı) tarafından doğrudan modifiye edilerek farklı fenotiplerin ortaya çıkmasına klasik ve iyi bilinen bir örnektir. Bu nedenle, bu özellikte çevresel faktörler doğrudan ve güçlü bir şekilde etkilidir.

D) Yalnız IV: Görsel IV'ün, bir canlının belirli bir organının şekli, kanat yapısı, tüy/kıl deseni veya türüne özgü anatomik özellikler gibi genetik olarak belirlenmiş, türün tüm bireylerinde benzer olan bir özelliği temsil ettiği düşünülebilir. Bu tür özellikler genellikle çevresel koşullardan bağımsız olarak genetik kod tarafından belirlenir ve çevresel faktörlerin ortaya çıkmasında belirgin bir etkisi beklenmez.

E) II ve IV: Yukarıdaki açıklamalar doğrultusunda, II ve IV numaralı görsellerin çevresel faktörlerden etkilenen özellikleri temsil etmediği varsayılmıştır. Yalnızca III numaralı özellikte çevresel faktörlerin doğrudan ve belirgin bir etkisi bulunmaktadır. Bu nedenle bu şık da doğru değildir.

Soru 3. 6954

I. Diploit kromozomlu canlılarda çiftler halinde bulunur.

II. Homolog kromozomda karşılıklı bulunur.

III. Aynı kromozom üzerinde taşınır.

IV. Bir karakter üzerinde aynı etkiyi gösterir.

Alel genler ile ilgili olarak verilen yukarıdaki kavramlardan hangileri doğrudur?

Cevap: B

1. Sorunun Analizi

Bu soru, alel genlerin temel özelliklerini ve kromozomlar üzerindeki konumlarını anlamayı hedeflemektedir. Alel genler, bir karakterin farklı formlarını belirleyen gen çeşitleridir ve kalıtımın temel birimleridir. Soruda verilen dört ifadeyi alel genler tanımı ve biyolojik yerleşimi açısından değerlendirmemiz gerekmektedir.

2. Şıkların Değerlendirilmesi

I. Diploit kromozomlu canlılarda çiftler halinde bulunur.: Diploid (2n) canlılar, her kromozomdan ikişer tane (biri anneden, biri babadan gelen) taşır. Her genin iki aleli bulunur; bu aleller, homolog kromozomların aynı lokuslarında yer alır. Dolayısıyla, bir karakteri etkileyen alel genler, diploid canlılarda bir çift (biri bir homolog kromozomda, diğeri eşi olan homolog kromozomda) halinde bulunur. Bu ifade doğrudur.

II. Homolog kromozomda karşılıklı bulunur.: Homolog kromozomlar, aynı genleri aynı lokuslarda (karşılıklı konumlarda) taşıyan kromozom çiftleridir. Bir genin alelleri (örneğin A ve a), bu homolog kromozomlar üzerinde aynı hizadaki (karşılıklı) lokuslarda yer alır. Bu, genlerin nesiller arası aktarımını ve genetik çeşitliliği sağlar. Bu ifade doğrudur.

III. Aynı kromozom üzerinde taşınır.: Bu ifade genellikle yanlış anlaşılmaya yol açar. Bir alel, tek bir kromozom üzerinde taşınır. Ancak, diploid bir organizmadaki *bir genin iki farklı aleli* (örneğin A ve a) genellikle *iki farklı homolog kromozom* üzerinde bulunur, yani biri bir homolog kromozomda, diğeri ise onun eşi olan diğer homolog kromozomda bulunur. Aynı kromozom üzerinde taşınma kavramı daha çok bağlı genler (farklı genlerin alellerinin aynı kromozom üzerinde olması) için geçerlidir. Bir genin iki aleli aynı kromozomda bulunmazlar. Bu ifade yanlıştır.

IV. Bir karakter üzerinde aynı etkiyi gösterir.: Alel genler, bir karakterin *farklı* formlarıdır ve genellikle farklı etkilere sahiptirler. Örneğin, bezelyelerde çiçek rengi için mor renk aleli (M) ve beyaz renk aleli (m) farklı fenotipler oluşturur. Baskın-çekinik ilişkisinde bile, alellerin (M ve m) kendileri farklı etkilere sahiptir ve farklı genotiplerde (MM, Mm, mm) farklı sonuçlar doğurabilirler. Eğer bir alel değişimi (mutasyon) olmasaydı veya tüm aleller aynı fonksiyonu görseydi, genetik çeşitlilik olmazdı. Bu ifade yanlıştır.

Yukarıdaki değerlendirmeler sonucunda, I ve II numaralı ifadelerin alel genlerin doğru özelliklerini tanımladığı görülmektedir. Bu nedenle doğru cevap B seçeneğidir.

Soru 4. 6992

Diploit hücrelerde bir karakterin kalıtımdan sorumlu olan anne ve babadan gelen her bir gene alel gen denir. Vücut hücrelerinde, kromozomların homoloğu bulunur.

Buna göre, E, M ve N homolog kromozomlara sahip bireylerle ilgili,

I. E bireyi heterozigot dominant genotipe sahiptir.

II. M bireyinin fenotipinde çekinik genini özelliği ortaya çıkar.

III. N bireyi ebeveynlerinden ilgili karakter için farklı özelliklere sahip genleri almıştır.

İfadelerinden hangileri doğrudur?

Cevap: E

1. Sorunun Analizi

Soru, diploid hücrelerde alel gen tanımını ve vücut hücrelerinde homolog kromozomların bulunduğunu hatırlatarak, E, M ve N bireylerine ait ifadelerin doğruluğunu değerlendirmemizi istemektedir.

2. Temel Genetik Bilgiler

Diploit Hücreler: Her karakter için iki alel gen taşır (biri anneden, diğeri babadan).

Homolog Kromozomlar: Biri anneden, diğeri babadan gelen, aynı genleri aynı lokuslarda taşıyan kromozom çiftleridir.

Alel Gen: Bir karakterin kalıtımından sorumlu genin farklı formlarıdır (örn. baskın 'B' ve çekinik 'b').

Heterozigot: İki farklı alel gen taşıyan (örn. Bb) genotip. Eğer baskın alel varsa, baskın fenotip ortaya çıkar.

Homozigot Dominant: İki aynı baskın alel gen taşıyan (örn. BB) genotip ve baskın fenotip.

Homozigot Resesif: İki aynı çekinik alel gen taşıyan (örn. bb) genotip. Çekinik özellik ancak homozigot durumda fenotipte ortaya çıkar.

3. Şıkların Değerlendirilmesi

I. E bireyi heterozigot dominant genotipe sahiptir.: Heterozigot dominant genotip, örneğin 'Bb' şeklinde iki farklı alelin bir arada bulunması durumunu ifade eder. Eğer E bireyi 'Bb' genotipine sahip olsaydı, bu ifade doğru olurdu. Ancak sorunun doğru cevabı 'E' şıkkı (yani I. ifade yanlış, II ve III. ifadeler doğru) olarak belirtildiğinden, E bireyinin genotipi 'BB' (homozigot dominant) veya 'bb' (homozigot resesif) olmalıdır. Bu durumda, E bireyi heterozigot dominant değildir. Dolayısıyla I. ifade yanlıştır.

II. M bireyinin fenotipinde çekinik genini özelliği ortaya çıkar.: Bir karakterin çekinik özelliğinin fenotipte ortaya çıkabilmesi için, bireyin ilgili karakter için homozigot çekinik genotipe sahip olması gerekir (örneğin 'bb'). Doğru cevabın 'E' şıkkı olması için bu ifadenin doğru olması gerekmektedir. Dolayısıyla, M bireyinin genotipi 'bb' olmalıdır ve fenotipinde çekinik özelliği gösterir. Bu ifade doğrudur.

III. N bireyi ebeveynlerinden ilgili karakter için farklı özelliklere sahip genleri almıştır.: Ebeveynlerden farklı özelliklere sahip genleri almak, bireyin heterozigot genotipe sahip olduğu anlamına gelir (örneğin 'Bb'). Bu durumda N bireyi bir ebeveynden baskın aleli (B) ve diğer ebeveynden çekinik aleli (b) almıştır. Doğru cevabın 'E' şıkkı olması için bu ifadenin de doğru olması gerekmektedir. Bu ifade doğrudur.

4. Sonuç

Yukarıdaki analizler ışığında, doğru cevabın E şıkkı (II ve III doğru) olduğu bilgisini kullanarak, M bireyinin homozigot çekinik (bb) genotipe sahip olduğu ve çekinik özelliği gösterdiği, N bireyinin ise heterozigot (Bb) genotipe sahip olduğu sonucuna varılır. Bu durumda II ve III numaralı ifadeler doğru kabul edilirken, I numaralı ifadenin (E bireyinin heterozigot dominant olması) yanlış olduğu görülür. Bu nedenle doğru cevap II ve III'ü içeren E şıkkıdır.

Soru 5. 7878

I. Genin kromozom üzerinde bulunduğu bölgeye lokus denir.

II. Etkisini dominant gen varlığında gösteren alel gen resesif gendir.

III. Heterozigot durumda fenotipte etkisini gösteren alel gen dominant gendir.

IV. Diploit canlıda (2n) bir karakter için aynı alel genleri taşıyan bireyler homozigottur.

Yukarıdaki kavramlardan hangisi kalıtımın genel easaları ile ilgili doğru değildir?

Cevap: A

1. Sorunun Analizi

Bu soru, kalıtımın temel kavramları olan lokus, dominant gen, resesif gen, heterozigot ve homozigot durumlar hakkındaki bilgiyi ölçmektedir. Verilen her bir maddenin doğruluğu veya yanlışlığı, kalıtımın genel prensipleri ışığında ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Amacımız, kalıtımın genel esasları ile ilgili doğru olmayan ifadeyi bulmaktır.

2. Şıkların Değerlendirilmesi

I. Genin kromozom üzerinde bulunduğu bölgeye lokus denir.: Bu ifade doğrudur. Genetik biliminde, bir genin veya belirli bir DNA dizisinin kromozom üzerindeki sabit ve spesifik konumuna 'lokus' (çoğulu: loki) denir. Bu terim, genetik haritalama ve genlerin yerleşimini belirtmek için temel bir kavramdır.

II. Etkisini dominant gen varlığında gösteren alel gen resesif gendir.: Bu ifade yanlıştır. Resesif bir gen (örneğin 'a'), etkisini ancak dominant bir genin yokluğunda, yani homozigot resesif durumda ('aa') gösterebilir. Eğer dominant bir gen mevcutsa (örneğin heterozigot durumda 'Aa'), resesif genin etkisi dominant gen tarafından baskılanır ve fenotipte gözlenmez. Dolayısıyla, dominant gen varlığında fenotipte etkisini gösteren alel gen dominant gendir, resesif gen değil. Resesif gen, dominant genin yokluğunda etkisini gösterir.

III. Heterozigot durumda fenotipte etkisini gösteren alel gen dominant gendir.: Bu ifade doğrudur. Bir bireyin bir karakter için iki farklı alel taşıması durumuna heterozigot denir (örneğin 'Aa'). Bu durumda, fenotipte kendini gösteren alel gene 'dominant gen' denir; diğer, fenotipte gizli kalan alele ise 'resesif gen' denir. Bu, dominantlığın temel tanımıdır.

IV. Diploit canlıda (2n) bir karakter için aynı alel genleri taşıyan bireyler homozigottur.: Bu ifade doğrudur. Diploit canlılar, her gen için iki alel taşırlar (biri anneden, diğeri babadan). Eğer bu iki alel birbirinin aynısı ise (örneğin 'AA' veya 'aa'), o birey o karakter için 'homozigot' olarak adlandırılır. Eğer aleller farklı ise ('Aa'), birey 'heterozigot'tur.

3. Sonuç

Yukarıdaki analizler sonucunda, kalıtımın genel esasları ile ilgili yanlış olan ifade yalnızca II. maddedir. Diğer tüm maddeler kalıtımın temel prensipleri açısından doğrudur. Bu nedenle, doğru cevap 'Yalnız II' seçeneğini içeren A şıkkıdır.

Soru 6. 7649

Tabloda kalıtım ile ilgili bazı kavramlar I numaralı sütunda ve bu kavramlara ilişkin açıklamalar II numaralı sütunda verilmiştir.

  I   II
1. Dominant a. Genin kromozom üzerinde bulunduğu bölge
2. Resesif gen b. Fenotipte her durumda etkisini gösteren genler
3. Lokus c. Diploit canlılarda sadece homozigot durumda etkisini gösteren gen
4. Alel gen d. Anne ve babadan gelen bir karakterin kalıtımından sorumlu gen çifti

Tablodaki kavramlar ve açıklamaların doğru eşleştirmesi aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir.

Cevap: E

1. Sorunun Analizi

Bu soru, kalıtım bilimiyle ilgili dört temel kavramı (Dominant, Resesif gen, Lokus, Alel gen) ve bu kavramların doğru tanımlarını eşleştirmeyi gerektirmektedir. Biyolojideki bu temel terimlerin anlamlarını doğru bilmek, soruyu çözmek için kritik öneme sahiptir.

2. Şıkların Değerlendirilmesi

A) 1 → a, 2 → b, 3 → c, 4 → d: Bu eşleştirme yanlıştır. Örneğin, '1. Dominant' tanımı 'a. Genin kromozom üzerinde bulunduğu bölge' değildir. Bu 'lokus'un tanımıdır. '2. Resesif gen' tanımı 'b. Fenotipte her durumda etkisini gösteren genler' değildir. Bu 'dominant gen'in tanımıdır.

B) 1 → c, 2 → b, 3 → a, 4 → d: Bu eşleştirme yanlıştır. '1. Dominant' tanımı 'c. Diploit canlılarda sadece homozigot durumda etkisini gösteren gen' değildir. Bu 'resesif gen'in tanımıdır. '2. Resesif gen' tanımı 'b. Fenotipte her durumda etkisini gösteren genler' değildir.

C) 1 → b, 2 → a, 3 → d, 4 → c: Bu eşleştirme yanlıştır. '2. Resesif gen' tanımı 'a. Genin kromozom üzerinde bulunduğu bölge' değildir. '3. Lokus' tanımı 'd. Anne ve babadan gelen bir karakterin kalıtımından sorumlu gen çifti' değildir.

D) 1 → c, 2 → b, 3 → d, 4 → a: Bu eşleştirme yanlıştır. '1. Dominant' tanımı 'c. Diploit canlılarda sadece homozigot durumda etkisini gösteren gen' değildir. '3. Lokus' tanımı 'd. Anne ve babadan gelen bir karakterin kalıtımından sorumlu gen çifti' değildir.

E) 1 → b, 2 → c, 3 → a, 4 → d: Bu şıkta verilen tüm eşleştirmeler doğrudur:Tüm eşleştirmelerin doğru olması nedeniyle, doğru cevap E şıkkıdır.

1. Dominant → b. Fenotipte her durumda etkisini gösteren genler: Dominant genler, hem homozigot (örneğin AA) hem de heterozigot (örneğin Aa) durumda fenotip üzerinde etkilerini gösterirler. Bu tanım doğrudur.

2. Resesif gen → c. Diploit canlılarda sadece homozigot durumda etkisini gösteren gen: Resesif genler, ancak her iki alel de resesif olduğunda (homozigot resesif, örneğin aa) fenotipte kendilerini belli ederler. Dominant bir alel varlığında etkileri gizli kalır. Bu tanım doğrudur.

3. Lokus → a. Genin kromozom üzerinde bulunduğu bölge: Lokus, bir genin kromozom üzerindeki fiziksel yerleşimini ifade eden biyolojik terimdir. Bu tanım doğrudur.

4. Alel gen → d. Anne ve babadan gelen bir karakterin kalıtımından sorumlu gen çifti: Aleller, homolog kromozomların aynı lokuslarında bulunan ve belirli bir karakterin (örneğin göz rengi) farklı varyasyonlarından sorumlu olan gen formlarıdır. Diploit organizmalarda bu gen çiftlerinden biri anneden, diğeri babadan gelir. Bu tanım doğrudur.

Soru 7. 7882

Bir canlının belli bir karakter yönüyle heterozigot olduğu,

I. Ebeveynlerinden ilgili karakter için baskın ve çekinik genleri ayrı ayrı alması

II. Fenotipinde baskın gen özelliğinin görülmesi

III. Farklı karakterlere ait özelliklerin aynı kromozom üzerinde taşınması

Durumlarından hangilerine bakılarak kesin olarak söylenir?

Cevap: A

1. Sorunun Analizi

Soru, bir canlının belli bir karakter yönüyle heterozigot olduğunun hangi durumlara bakılarak kesin olarak söylenebileceğini sormaktadır. Heterozigotluk, bir canlının bir gen için iki farklı aleli (örneğin, biri baskın 'A', diğeri çekinik 'a') taşıması durumudur. Genotipi 'Aa' olan bir birey heterozigottur.

2. Şıkların Değerlendirilmesi

I. Ebeveynlerinden ilgili karakter için baskın ve çekinik genleri ayrı ayrı alması: Bir bireyin heterozigot olması (Aa), tanım gereği o bireyin bir ebeveyninden baskın (A) aleli, diğer ebeveyninden ise çekinik (a) aleli almış olması demektir. Bu durum, doğrudan heterozigotluğun genetik temelini oluşturur. Dolayısıyla, bu ifadeye bakılarak bir canlının kesinlikle heterozigot olduğu söylenebilir.

II. Fenotipinde baskın gen özelliğinin görülmesi: Bir canlının fenotipinde baskın özelliğin görülmesi, onun genotipinin ya heterozigot (Aa) ya da homozigot baskın (AA) olduğu anlamına gelir. Örneğin, bezelyelerde mor çiçek rengi baskın (M), beyaz çiçek rengi çekinik (m) ise, hem 'MM' hem de 'Mm' genotipli bezelyeler mor çiçeklere sahip olacaktır. Bu durumda, sadece mor çiçek rengine bakarak canlının kesinlikle heterozigot olduğunu söyleyemeyiz; homozigot baskın da olabilir. Bu nedenle bu ifade kesinlik taşımaz.

III. Farklı karakterlere ait özelliklerin aynı kromozom üzerinde taşınması: Bu durum, genlerin bağlı (linkage) olmasını ifade eder. Yani, farklı özellikleri kontrol eden genlerin aynı kromozom üzerinde bulunmasıdır. Gen bağlılığı, bir bireyin belirli bir karakter için heterozigot olup olmadığıyla doğrudan ilgili bir bilgi değildir. Bir canlının bir karakter için heterozigot ya da homozigot olması, o canlının diğer karakter genlerinin bağlı olup olmadığıyla bağlantılı değildir. Bu durum, genlerin kromozomlardaki düzeniyle ilgili olup, bireyin spesifik bir karakter için alel yapısını belirlemez. Dolayısıyla, bu durum heterozigotluğu kesin olarak göstermez.

3. Sonuç

Yukarıdaki değerlendirmelere göre, bir canlının belli bir karakter yönüyle heterozigot olduğunu kesin olarak söyleyebileceğimiz tek durum, ebeveynlerinden ilgili karakter için baskın ve çekinik genleri ayrı ayrı almasıdır. Bu da Yalnız I seçeneğine karşılık gelir.

Soru 8. 7343

Kalıtımın genel esasları ile ilgili bazı kavramların özellikleri verilmiştir.

I. Bir karakter ile ilgili alel genler farklı olduğunda heterozigot denir.

II. Bir karakterin ortaya çıkmasında alel genler rol oynar.

III. Canlılardaki karakterler ya baskın ya da çekinik olan iki farklı gen ile belirlenir.

IV. Çevresel faktörlerin etkisi ile ortaya çıkan dış görünüşe genotip denir.

Numaralandırılan kavramlardan hangileri doğru değildir?

Cevap: C

1. Sorunun Analizi

Bu soru, kalıtımın genel esasları ile ilgili dört farklı kavramın açıklamasını içermektedir. Bizden istenen, bu açıklamalar arasında doğru olmayanları belirlemektir. Her bir ifadenin kalıtım bilimindeki karşılığı ve doğruluğu dikkatle incelenmelidir.

2. Şıkların Değerlendirilmesi

I. Bir karakter ile ilgili alel genler farklı olduğunda heterozigot denir.: Bu ifade doğrudur. Heterozigotluk (melez), bir bireyin belirli bir gen lokusu için iki farklı alele sahip olması durumunu ifade eder (örneğin, Aa). Bu durum, Mendel kalıtımının temel kavramlarından biridir.

II. Bir karakterin ortaya çıkmasında alel genler rol oynar.: Bu ifade doğrudur. Aleller, bir genin farklı versiyonlarıdır ve bir canlının belirli bir özelliğinin (karakterinin) nasıl ifade edileceğini belirler. Örneğin, bir genin mavi göz veya kahverengi göz rengi alelleri olabilir.

III. Canlılardaki karakterler ya baskın ya da çekinik olan iki farklı gen ile belirlenir.: Bu ifade yanlıştır. Bir karakter genellikle *aynı genin* farklı *alelleri* (gen versiyonları) tarafından belirlenir, 'iki farklı gen' tarafından değil. 'Gen' ve 'alel' kavramları sıklıkla karıştırılsa da, biyolojide farklı anlamlara sahiptirler. Ayrıca, kalıtım her zaman sadece baskın ve çekinik alellerle sınırlı değildir; eksik baskınlık, eş baskınlık, çok alellilik (örneğin, insan kan grupları) ve poligenik kalıtım (örneğin, boy uzunluğu, ten rengi) gibi farklı kalıtım modelleri de mevcuttur. Bu nedenle, ifade genel bir kural olarak yanıltıcı ve eksiktir.

IV. Çevresel faktörlerin etkisi ile ortaya çıkan dış görünüşe genotip denir.: Bu ifade yanlıştır. Canlının genetik yapısına genotip denirken, genotipin çevresel faktörlerle etkileşimi sonucunda ortaya çıkan gözlemlenebilir özelliklerine veya dış görünüşüne fenotip denir. Çevresel faktörler (beslenme, sıcaklık, ışık vb.) fenotipi etkileyebilirken, genotipi değiştirmezler. Bu ifade, genotip ve fenotip kavramlarını birbirine karıştırmaktadır.

3. Sonuç ve Cevap

Yukarıdaki değerlendirmelere göre, I ve II numaralı ifadeler doğru; III ve IV numaralı ifadeler ise yanlıştır. Soru bizden 'doğru olmayan' kavramları istediği için, aslında doğru cevap III ve IV olmalıdır. Ancak şıklar arasında 'III ve IV' seçeneği bulunmamaktadır. Verilen 'DOĞRU CEVAP: C' seçeneği ('Yalnız III') ise yalnızca III. ifadenin yanlış olduğunu belirtmektedir. Bu durum, soru seçeneklerinde bir eksiklik olduğunu veya IV. ifadenin yanlışlığının soru hazırlanırken göz ardı edildiğini düşündürmektedir. Ancak, mevcut seçenekler ve belirtilen doğru cevaba (C) bağlı kalarak, en uygun seçenek olarak 'Yalnız III' kabul edilmiştir. Biyolojik açıdan bakıldığında, IV. ifade de kesinlikle yanlıştır.

Soru 9. 7925
  • Bir torbada üç tanesi yeşil, iki tanesi sarı olan beş bezelye bulunmaktadır.
  • Torbadan bir bezelye çıkarılıyor ve tekrar torbaya konulduktan sonra ikinci bir bezelye daha çıkarılıyor.

Torbadan ilk çıkan bezelyenin sarı, ikinci çıkarılan bezelyelerin yeşil olma ihtimali nedir?

Cevap: E

2/5 (Birinci bezelyenin sarı olma ihtimali)  x 1/5 (İkinci bezelyenin yeşil olma ihtimali) = 6/25

Soru 10. 7408

Bir popülasyonun kuşakları boyunca görülmeyen kalıtsal bir özelliğini izlenen bir kuşaktaki bazı bireylerde gözlenmesi;

I. Mutasyon

II. Modifikasyon

III. Adaptasyon

Durumlarından hangilerinin gerçekleşmesi sonucunda oluşmuş olabilir?

Cevap: A

  • Bir türde olmayan kalıtsal bir özelliğin açığa çıkması mutasyonla ilgilidir.
  • Modifikasyonlar, genin işleyişindeki değişim olup kalıtsal bir özellik oluşturmaz.
  • Adaptasyonlar, doğal seçilimin ürünü olarak kalıtsal olan ve avantaj sağlayan özelliklerdir. Bu nedenle her adaptasyon türün her kuşağında ve tüm bireylerinde gözlenir.
BiyolojiHikayesi

Öğrencilerimizin TYT (Temel Yeterlilik Testi) ve AYT (Alan Yeterlilik Testi) gibi sınavlara hazırlanırken kullanabilecekleri bilgileri sunuyoruz. Biyoloji konularında güçlü bir temel oluşturmak ve sınav başarınızı artırmak için doğru adrestesiniz!

Bilgilerimiz

Adres

Hasanefendi - Ramazan Paşa Mah.1921 Sok.No:24/A Efeler-Aydın

Email

destek@biyolojihikayesi.com

Telefon

+90.555.608 59 45

Bülten

© Biyoloji Hikayesi. Tüm Hakları Saklıdır. Tasarım: Biyoloji Hikayesi
Dağıtım: Rolpa Bilişim Pazarlama Yönetim Sistemleri 🔒