10.Sınıf Fotosentezde Kullanılan ve Üretilen Maddeler Konusuna Ait Çıkmış Soruları
Soru 1.
5868
(2001-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))
Yeşil bir bitkinin yaprağından sabah erken bir saatte şekildeki gibi belirli çapta dairesel bir kesi alınarak kurutulmuş ve tartılmıştır. Yaprağın geriye kalan kısmı akşama kadar bırakılmış ve fotosenteze devam etmesi sağlanmıştır. Kalan kısımdan, akşam saatinde, aynı çapta dairesel bir kesi alınıp kurutulmuş, tartılmış ve içindeki bileşikler analiz edilmiştir.
Buna göre, sabah alınan dairesel kesi ile akşam alınan dairesel kesi arasındaki fark, bu yaprak için aşağıdakilerin hangisi hakkında bilgi vermez?
Cevap: C
1. Sorunun Analizi
Soruda, bir bitkinin yaprağından sabah ve akşam olmak üzere iki farklı zamanda alınan dairesel kesilerin kurutulup tartılmasıyla yapılan bir deney anlatılmaktadır. Sabah alınan kesi ile akşam alınan kesi arasındaki kuru ağırlık farkının, bu yaprak için hangi bilgi hakkında bilgi vermeyeceği sorulmaktadır. Kuru ağırlık farkı, gün boyunca fotosentez ile üretilen ve solunumda tüketilen organik madde arasındaki net farkı temsil eder.
2. Şıkların Değerlendirilmesi
A) Ortama verilen oksijen miktarı: Fotosentez sonucunda organik madde üretimiyle birlikte oksijen de açığa çıkar. Üretilen net organik madde miktarını (kuru ağırlık artışı) bildiğimizde, fotosentezin stoikiyometrisini kullanarak ortama verilen oksijen miktarını tahmin edebiliriz. Dolayısıyla, bu deney bu konuda bilgi verebilir.
B) Üretilen organik madde miktarı: Yaprağın kuru ağırlığındaki artış, gün boyunca fotosentez ile üretilen ve solunumda harcanan organik maddeler arasındaki net farkı gösterir. Bu fark, doğrudan üretilen (net) organik madde miktarı hakkında bilgi verir. Dolayısıyla, bu deney bu konuda bilgi verebilir.
C) Gün boyunca yitirilen su miktarı: Yaprağın su kaybetmesi (terleme), stomalar aracılığıyla gerçekleşen bir süreçtir. Bu deneyde ölçülen, yaprağın kuru ağırlığındaki değişimdir; yani organik madde birikimidir. Kuru ağırlık farkı, doğrudan terleme ile kaybedilen su miktarı hakkında bilgi vermez. Terleme hızı, nem, sıcaklık, rüzgar gibi çevresel faktörlere ve bitkinin fizyolojik durumuna bağlıdır ve kuru ağırlık artışıyla doğrudan ölçülemez.
D) Organik maddenin üretiminde kullanılan ATP miktarı: Fotosentezin ışıktan bağımsız tepkimelerinde (Calvin Döngüsü) organik madde sentezi için ATP harcanır. Üretilen net organik madde miktarı bilindiğinde, bu sentezde yaklaşık olarak ne kadar ATP harcandığı biyokimyasal yolların bilgisiyle tahmin edilebilir. Dolayısıyla, bu deney bu konuda dolaylı olarak bilgi verebilir.
E) Tüketilen karbondioksit miktarı: Fotosentezde organik madde sentezi için karbondioksit tüketilir. Üretilen net organik madde miktarı (kuru ağırlık artışı), tüketilen karbondioksit miktarı ile doğru orantılıdır. Fotosentez denklemi dikkate alındığında, bu miktar tahmin edilebilir. Dolayısıyla, bu deney bu konuda bilgi verebilir.