Dolaşım Sisteminin Yapı, Görev ve İşleyişi

Çözüm Mantığı

Grafikte kan glikoz seviyesinin zamanla nasıl değiştiği gösterilmiştir. Normal düzey çizgisi referans alınarak, glikozun arttığı ve azaldığı dönemler tespit edilir. Bu değişimler vücutta hangi olayların meydana geldiğine dair ipuçları verir.

İfadelere Göre Değerlendirme

I. t₀-t₁ zaman aralığında birey şekerli besinler tüketmiştir: Glikoz seviyesi t0’dan t1’e kadar yükselmiştir. Bu, şekerli besin tüketilmesiyle kanda glikozun artmasına işaret eder. Bu ifade doğrudur.
II. t₁-t₂ zaman aralığında eşik değer üzerindeki glikoz idrarla atılmıştır: Bu aralıkta glikoz seviyesi normal düzeyden düşmektedir. Normalde, kan şekerinin eşik değerin üstüne çıkması durumunda böbrekler kanda fazla glikozu idrarla atar. Burada glikoz seviyesi azalmaktadır ve t1 noktası eşik değerin üzerinde olabilir. Bu ifade doğru olabilir.
III. t₂-t₃ zaman aralığında pankreastan glukagon hormonu salgılanmıştır: Glikoz seviyesi bu aralıkta düşük seviyededir ve yükselmeye başlamaktadır. Glukagon hormonu, kan şekerini yükselten bir hormondur. Ancak, grafikte t2’de glikoz seviyesi normal seviyenin altına inmiş ve t3’te normal seviyeye yaklaşmaktadır. Burada pankreastan salgılanan hormon insülin veya glukagon olabilir, fakat glukagon salgılanması sonucu genellikle glikoz seviyesi hızla yükselir. Bu dönemdeki yükseliş yavaş ve normal seviyeye yakın olduğu için glukagon salgılandığından kesin olarak bahsetmek zor. Yani bu ifade kesin doğru olmayabilir.

Sonuç: I ve II ifadeleri kesin anlamda grafikteki verilere uygundur. III ifadesinin doğruluğu kesin değildir. Bu nedenle doğru cevap C) I ve II seçeneğidir.

Grafikte oksijen miktarının zamanla azaldığı gösteriliyor. Bu, damardaki oksijenin dokuya verildiğini, yani oksijenin tüketildiğini gösterir.

🔍 Bu duruma uyan kılcal damarlar:

Oksijenli kan → dokuya gider → oksijen verir → miktar azalır.
Bu durum, sistemik dolaşımdaki (vücut genelindeki) kılcal damarlarda görülür:

✅ Karaciğer kılcal damarı

✅ Böbrek kılcal damarı

✅ Bacak kılcal damarı

✅ Mide kılcal damarı
Tüm bu organlarda oksijenli kan, dokulara oksijen bırakır.

❌ Akciğer kılcal damarı ise farklıdır: Burada karbondioksitçe zengin (kirli) kan, oksijen alır. Yani oksijen miktarı zamanla artar, azalmaz. Bu nedenle grafiğe uymayan tek seçenek budur.

✅ Sonuç: Bu grafik oksijenin azaldığı yani oksijenin dokulara verildiği damarları temsil eder. Akciğer kılcallarında ise oksijen alınır, azalmaz. Doğru cevap: A şıkkı

Soruda anlatılan durum, kanın santrifüj edilmesiyle oluşan kanın bileşenlerine ayrılması sürecidir. Santrifüj işleminden sonra yoğunluklarına göre kan 3 tabakaya ayrılır:

🧪 Kan Santrifüj Edildikten Sonra:

En altta (X): Ağır maddeler (yoğunluğu yüksek): ➤ Alyuvarlar (eritrositler) ➤ Bazı akyuvarlar ve kan pulcukları (kısmî olarak)

Orta tabaka (ince beyaz tabaka - “buffy coat”): Akyuvarlar (lökositler) Kan pulcukları (trombositler)

En üstte (Y): Plazma: ➤ Su (%90+) ➤ Hormonlar (örneğin insülin) ➤ Plazma proteinleri (albumin, antikor vs.) ➤ Besin maddeleri (glikoz, amino asitler) ➤ Enzimler (örneğin tripsin)

Şimdi şıkları değerlendirelim:

✅ A. X → Alyuvar, Y → İnsülin Alyuvar → yoğun → X (dipte) İnsülin → hormon → plazmada → Y → Doğru

❌ B. X → Akyuvar, Y → Tripsin Akyuvar → orta tabaka (buffy coat), X kısmında değil Tripsin → enzimi → plazmada → Y kısmında olabilir → Akyuvar kısmı hatalı → Yanlış

✅ C. X → Alyuvar, Y → Albumin Albumin = plazma proteini → Y → Doğru

✅ D. X → Kan pulcukları, Y → Glikoz Kan pulcukları → buffy coat + bir kısmı X'e inebilir → kabul edilebilir Glikoz → plazmada → Y → Doğru

✅ E. X → Su, Y → Antikor Su → büyük oranda Y (plazma kısmında) bulunur → Bu biraz karışık ama antikor plazmada olur → Y doğru; X için “su” ifadesi teknik olarak yanlış yerde olabilir ancak bağlamda genel bilgi olarak kabul edilebilir. → Yine de en net hatalı ifade B şıkkıdır.

✅ Sonuç: Doğru cevap: B şıkkı ✅

“Ak kan dolaşım sistemi” ifadesiyle kastedilen lenfatik sistemtir. Bu sistem için:

I. Atardamar bulunmaz. Lenf damarlarında arter veya arteriyel basınç yoktur; yalnızca tek yönlü kapaklı damar ağı vardır. ✅

II. Kanı kalpten dokulara taşır. Bu ifade kan dolaşımına (kardiyovasküler sisteme) aittir; lenf sistemi kan değil, lenf sıvısı taşır. ❌

III. Doku sıvısının fazlasını dolaşıma katar. Dokular arası fazla sıvıyı toplayıp en sonunda tekrar damar kanalıyla dolaşıma geri verir. ✅

IV. Vücudun bağışıklığında görev alır. Lenf düğümleri ve organlarında lenfositler üretir ve patojenleri “süzerek” bağışıklığı destekler. ✅

Dolayısıyla doğru seçenek I, III ve IV’tür. Cevap: E şıkkı