1. Sorunun Analizi

Bu soru, bilimsel metodolojinin temel taşlarından olan gözlem ile bu gözlemlerden çıkarılan sonuç arasındaki farkı anlamayı hedeflemektedir. Verilen beş ifade içerisinde dört tanesi doğrudan gözlemlenebilir veya ölçülebilir nitelikteyken, bir tanesi bu gözlemlerin bir araya getirilmesiyle ulaşılan bir yorum veya çıkarımdır. Bizden istenen, bu çıkarım niteliğindeki ifadeyi bulmaktır.

2. Şıkların Değerlendirilmesi

A) Yükseklerde yaşayan memelilerin nabızları daha hızlıdır. Bu ifade, yüksek irtifadaki memelilerin kalp atım hızının (nabzının) ölçülmesiyle doğrudan doğruluğu denetlenebilecek bir gözlemdir. Düşük oksijen seviyelerinde vücudun oksijen dolaşımını hızlandırma adaptasyonudur.

B) Yükseklerde yaşayan memelilerin kanında daha fazla alyuvar vardır. Bu ifade de, memelilerden alınan kan örneklerinin laboratuvarda analiz edilmesi ve alyuvar sayısının belirlenmesiyle doğrudan doğruluğu denetlenebilecek bir gözlemdir. Daha fazla alyuvar, daha fazla oksijen taşıma kapasitesi anlamına gelir ve bu bir adaptasyondur.

C) Yükseklerde yaşayan memeliler daha çok oksijene muhtaçtır. Bu ifade, diğer şıklarda belirtilen gözlemlenebilir fizyolojik tepkilerin (hızlı nabız, fazla alyuvar, sık soluk alıp verme) temel nedenini açıklayan bir sonuçtur. Yüksek irtifadaki atmosferik oksijenin azlığı göz önüne alındığında, vücudun bu oksijen eksikliğini telafi etmek için gösterdiği tüm çabalar (gözlemler), aslında organizmanın hayati fonksiyonlarını sürdürebilmek için oksijene olan ihtiyacının arttığı veya oksijen alma çabasının arttığı sonucuna götürür. Bu, doğrudan ölçülemeyen, ancak gözlemlere dayalı bir yorum ve çıkarımdır.

D) Yükseklerde yaşayan memeliler daha sık soluk alıp verir. Bu ifade, memelilerin solunum hızının doğrudan sayılması veya gözlemlenmesiyle doğruluğu denetlenebilecek bir gözlemdir. Akciğerlere giren oksijen miktarını artırmaya yönelik bir adaptasyondur.

E) Yükseklerde yaşayan memelilerin kan basınçları daha fazladır. Bu ifade, memelilerin kan basıncının (örneğin pulmoner arter basıncı) ölçülmesiyle doğrudan doğruluğu denetlenebilecek bir gözlemdir. Yüksek irtifada hipoksiye (oksijen azlığına) bağlı olarak pulmoner damarlarda daralma ve dolayısıyla kan basıncında artış görülebilir.

3. Sonuç

A, B, D ve E şıkları, yüksek irtifadaki memelilerin fizyolojik adaptasyonları veya durumları hakkında doğrudan yapılabilecek gözlemler veya ölçümlerdir. C şıkkı ise, bu gözlemlerden (düşük oksijen ortamında hayatta kalmak için vücudun gösterdiği tüm bu çabalardan) yola çıkarak ulaşılan ve bu fizyolojik tepkilerin temel nedenini özetleyen bir çıkarım veya genel bir sonuçtur. Bu nedenle doğru cevap C'dir.