9.Sınıf Bakteriler Domaini Konusuna Ait Çıkmış Soruları
Soru 1.
6599
(2008-Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS))
Bir tür bakteri, uygun besiyeri içeren beş petri kabına ekilmiştir. Bu türün farklı antibiyotiklere karşı direncini araştırmak amacıyla petri kaplarına K, L, M, N ve P antibiyotiklerinin farklı kombinasyonları eklenmiş ve kaplarda üreme olup olmadığı gözlenmiştir.
Kullanılan antibiyotik kombinasyonları ve bunların eklendiği kaplardaki bakterilerin üreme durumu aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. (Antibiyotiklerin birbirleriyle etkileşime girmediği kabul edilecektir.)
Buna göre, bu bakteri türü hangi antibiyotiğe karşı dirençli değildir?
Cevap: D
1. Sorunun Analizi
Verilen problem, bir bakteri türünün K, L, M, N, P antibiyotiklerine karşı direncini araştırmayı amaçlayan bir deneyi açıklamaktadır. Deneyde beş petri kabı kullanılmış, her kaba farklı antibiyotik kombinasyonları eklenmiş ve bakterilerin üreme durumları gözlemlenmiştir. Bizden istenen, bakterinin hangi antibiyotiğe karşı dirençli olmadığını (yani hangi antibiyotiğin üremeyi engellediğini) bulmaktır.
2. Şıkların Değerlendirilmesi ve Çözüm
Tablonun Yorumlanması İçin Temel Kurallar:
Eğer bir petri kabında bakteri üremesi "Var" ise, bu, bakterinin o kapta bulunan tüm antibiyotiklere karşı dirençli olduğu anlamına gelir.
Eğer bir petri kabında bakteri üremesi "Yok" ise, bu, o kapta bulunan antibiyotiklerden en az birine karşı bakterinin dirençli olmadığı (yani o antibiyotiğin üremeyi engellediği) anlamına gelir.
Bakterinin Dirençli Olduğu Antibiyotiklerin Tespiti: Bu analiz sonucunda, bakteri türünün K, L, M ve P antibiyotiklerine karşı dirençli olduğu belirlenmiştir.
Kap 1 (K, L kombinasyonu): Üreme Var.: Bu durum, bakterinin hem K antibiyotiğine hem de L antibiyotiğine karşı dirençli olduğunu gösterir. (K: Dirençli, L: Dirençli)
Kap 2 (L, M kombinasyonu): Üreme Var.: L antibiyotiğine zaten dirençli olduğunu biliyoruz. Bu durum, bakterinin M antibiyotiğine de dirençli olduğunu gösterir. (M: Dirençli)
Kap 5 (K, P kombinasyonu): Üreme Var.: K antibiyotiğine zaten dirençli olduğunu biliyoruz. Bu durum, bakterinin P antibiyotiğine de dirençli olduğunu gösterir. (P: Dirençli)
Bakterinin Dirençli Olmadığı Antibiyotiğin Tespiti: Kap 3 (M, N kombinasyonu): Üreme Yok.: Bakterinin bu kapta ürememesi, M veya N antibiyotiklerinden en az birine karşı dirençli olmadığı anlamına gelir. Ancak bir önceki adımda M antibiyotiğine dirençli olduğu tespit edilmişti. Bu durumda, üremenin olmamasının tek nedeni N antibiyotiğidir. Dolayısıyla bakteri N antibiyotiğine karşı dirençli değildir.
Kap 4 (N, P kombinasyonu): Üreme Yok.: Bakterinin bu kapta ürememesi, N veya P antibiyotiklerinden en az birine karşı dirençli olmadığı anlamına gelir. P antibiyotiğine dirençli olduğu daha önce belirlenmişti. Bu durum, üremenin olmamasının nedeninin yine N antibiyotiği olduğunu pekiştirir. Yani, N antibiyotiği bakterinin üremesini engellemektedir.
3. Sonuç
Yukarıdaki adımlar sonucunda, bakteri türünün K, L, M ve P antibiyotiklerine karşı dirençli olduğu, ancak N antibiyotiğine karşı dirençli olmadığı (yani N antibiyotiğinin bakterinin üremesini engellediği) açıkça ortaya çıkmıştır. Bu nedenle doğru cevap N antibiyotiğidir.