Konuya Başlarken bölümü açıktır. Konu anlatımının ilk %30'unu okuyabilirsiniz. Etkinlik, performans görevi ve kontrol noktası çözümleri abonelikle açılır.
Ücretsiz bölümün bittiği yere git
Proteinler
► Canlıların yapısında en fazla bulunan organik bileşiklerdir. Hücre zarının %50 - 55'i proteinden oluşur. Proteinler hücrenin organik içeriğinin %60'ını oluşturur.
► Canlılarda; yapıya katılma, enerji üretiminde kullanılma, bağışıklığı sağlama, düzenleme ve mesaj iletme gibi görevleri yerine getiren organik bileşiklerdir.
► Yapılarında karbon, hidrojen, oksijen ve azot atomları bulunan polimerlerdir. Bazılarında fosfor ve kükürt elementleri de bulunur.
► Hücrelerde bütün aktivitelerde kullanılan proteinler;
♦ Yapıcı onarıcı,
♦ Düzenleyici ve
♦ Enerji verici bileşiklerdir.
► Proteinler, solunumda enerji verici olarak kullanıldığında boşaltım atığı olarak su ve karbondioksitin yanında amonyak da meydana gelir.
► Fosfolipitler ile beraber hücre zarının temel yapısını oluştururlar.
► Enzim ve hormonların yapısına katılırlar.
► Vücut savunmasında görev alan antikorların yapısına katılırlar
► CO2 ve O2 taşınmasında görev alan hemoglobinin yapısını oluştururlar
► Kanın pıhtılaşmasında görev alan trombojen ve fibrinojen moleküllerinin yapısını oluştururlar.
► Kas kasılmasında görevli aktin ve miyozinin yapısına katılırlar.
► Kanın osmotik basıncında görevli albümin ve globulini oluştururlar.
► Saç, tırnak, tüy ve boynuz gibi yapılarda bulunurlar.
Bir Amino Asitin Genel Yapısı
► Proteinlerin yapı taşları (monomer) amino asitlerdir.
► Amino asitler; merkezi bir karbon (C) atomunun etrafında bağ oluşturan karboksil grup (COOH), amino grup (NH2), hidrojen (H) ve değişken gruptan (R) oluşur. Amino asitlerin çeşidini, taşıdıkları değişken grup (R) sağlar.
► Amino asitleri oluşturan birimler ve grup adları şöyledir:
♦ —NH2 grubu; Amino Grup
♦ —COOH grubu; Karboksil Grup
♦ —R grubu ise Radikal (Değişken=Yan) Grup adını alırlar.
► Değişken grup her amino asit çeşidinde değişen temel gruptur. Amino asitlerin farklı olmasını sağlar. 20 çeşit amino asit 20 çeşit değişken grup vardır.
► Amino ve karboksil gruplar tüm amino asitlerde aynıdır.
► Amino asitler birbirine peptit bağları ile bağlanarak proteinleri oluşturur. Peptit bağları ribozomda oluşur.
Peptit Bağı: İki amino asidin birleşmesi ile bir su molekülünün açığa çıkması ile oluşan bağa Peptit Bağı denir.
► Birinci amino asidin Karboksil grubunun (COOH) OH'ı ile, ikinci amino asidin Amino (NH2) grubunun H+'ı birleşerek bir molekül su oluşur. Su oluştuktan sonra Karboksil Karbonu (C) ile Amino Azotu (N) arasında oluşan kimyasal bağ Peptit Bağıdır.
► Canlı yapısına katılan 20 çeşit amino asit vardır. Üretici canlılar fotosentez ile tüm amino asit çeşitlerini sentezleyebilirler. İnsan ve hayvanlar ise bu amino asitlerden 12 tanesini karaciğerde
Ücretsiz önizleme burada bitti
Konu anlatımının kalan %70’i kilitli
Asıl konu anlatımının ilk %30’unu okudunuz. Konu metninin devamını okumak ve etkinlik, performans görevi ile kontrol noktası çözümlerini görmek için abone olun.
Konu anlatımının tamamını açKonuya Ait Çıkmış Sorular
Çıkmış sorular bölümündeki tüm sorulara erişmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
Konu İle İlgili Çalışma Soruları
Soru 1.
Afrikada hayvansal protein yetersizliği özellikle çocuklarda görülen Kwashiorkor hastalığına neden olur. Bu hastalıkta büyüme durur ve vücutta özellikle karında yaygın ödemler, şişmeler görülür. Tüm organ sistemlerinde bozulmalar başlar; ciltte yaralar oluşur. Ayrıca ağır enfeksiyonlar ile mücadele edememe sonucu ölümler görülür.
Yeteri kadar hayvansal protein alamayan bir çocuk ile ilgili;
I. Zihinsel gelişim bozukluğu görülür.
II. Akranlarına göre gelişimsel gerileme mevcuttur.
III. Bağışıklık sistemi gelişemediği için hastalıklar ölümle sonuçlanır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Doğru Cevap: E
🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi
Proteinler, vücudumuzun yapı taşlarıdır ve birçok önemli görevi vardır. Kaslarımızın, organlarımızın, saçlarımızın ve tırnaklarımızın yapısında bulunurlar. Ayrıca enzimler, hormonlar ve antikorlar gibi hayati moleküllerin üretiminde de rol oynarlar. Yeterli protein alımı, özellikle büyüme çağındaki çocuklar için hayati öneme sahiptir çünkü protein eksikliği, ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
🧠 Sorunun Türü
Bu soru, verilen bir vaka (Kwashiorkor hastalığı) üzerinden protein eksikliğinin yol açtığı sonuçları yorumlama ve kavrama yeteneğinizi ölçüyor. Soru kökündeki bilgileri dikkatlice okuyup, öncüllerdeki ifadelerle ilişkilendirerek doğru çıkarımlarda bulunmanız gerekiyor.
🔍 Öncüllerin Analizi
I. Zihinsel gelişim bozukluğu görülür.
Soruda 'Tüm organ sistemlerinde bozulmalar başlar' deniyor. Beyin de bir organ sistemi olduğu için, protein eksikliğinin zihinsel gelişimi olumsuz etkilemesi beklenen bir durumdur.
II. Akranlarına göre gelişimsel gerileme mevcuttur.
Metinde açıkça 'büyüme durur' ifadesi geçiyor. Büyümenin durması, akranlarına göre gelişimsel olarak geri kalması anlamına gelir.
III. Bağışıklık sistemi gelişemediği için hastalıklar ölümle sonuçlanır.
Metinde 'ağır enfeksiyonlar ile mücadele edememe sonucu ölümler görülür' bilgisi yer alıyor. Bu durum, bağışıklık sisteminin zeliğini gösterir.
✅ Şıkların Analizi
A) Yalnız I.
Sadece birinci öncülün doğru olduğunu iddia eden bu şık, diğer doğru öncülleri kapsamadığı için eksiktir.
B) Yalnız II.
Sadece ikinci öncülün doğru olduğunu iddia eden bu şık da, diğer doğru öncülleri içermediği için yanlıştır.
C) Yalnız III.
Sadece üçüncü öncülün doğru olduğunu iddia eden bu şık da, tüm doğru öncülleri kapsamadığı için doğru değildir.
D) II ve III.
Bu şık, ikinci ve üçüncü öncüllerin doğru olduğunu belirtir ancak birinci öncülü göz ardı ettiği için eksiktir.
E) I, II ve III.
Bu şık, metinde verilen bilgilerle desteklenen tüm öncüllerin doğru olduğunu ifade ettiği için doğru cevaptır.
🎯 Sonuç: Doğru cevap: E şıkkı.
Soru 2.
Proteinler birçok hücrenin kuru ağırlığının %50’sinden fazlasını oluşturur ve amino asit adı verilen yapı birimlerinden oluşur. 20 çeşit amino asit kullanılarak farklı proteinler üretmek mümkündür. Bir protein molekülü yüzlerce hatta binlerce amino asit içerir. Her protein DNA’nın belirlediği özgün amino asit dizilimine sahiptir. Proteinlerin yapısal ya da işlevsel özellik gösterebilmesi için üç boyutlu yapı kazanmaları gerekir. Eğer proteini oluşturan amino asit diziliminde küçük de olsa bir değişiklik meydana gelirse protein yapısal-işlevsel özelliğini kaybedebilir. Çünkü bu değişim yanlış katlanmalara neden olarak proteinin üç boyutlu yapısını değiştirir. Bunun yanı sıra proteinin özgün yapısı ortam koşullarından da etkilenir. Örneğin, uygun olmayan pH değerleri, yüksek sıcaklık gibi faktörler proteinlerin özgün yapısını bozar. Bu duruma denatürasyon denir.
Buna göre proteinler ile ilgili verilen açıklamalardan hangisine ulaşılamaz?
Doğru Cevap: C
🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi
Proteinler, hücrelerimizin en önemli yapı taşlarından biridir ve canlılardaki kuru ağırlığın büyük bir kısmını oluşturur. Amino asit adı verilen küçük birimlerin birleşmesiyle oluşurlar. Her proteinin kendine özgü bir dizilimi ve üç boyutlu yapısı vardır. Bu yapı, proteinin görevini doğru bir şekilde yapabilmesi için çok önemlidir.
🧠 Sorunun Türü
Bu soru, size verilen metindeki bilgileri anlayıp yorumlayarak çıkarım yapmanızı ve metinde açıkça belirtilmeyen, ancak metinden ulaşılabilecek veya ulaşılamayacak bilgileri ayırt etmenizi istiyor. Metin analizi ve bilgiye ulaşma becerilerinizi ölçüyor.
🔍 Öncüllerin Analizi
Metinde öncül numaraları (I, II, III gibi) bulunmuyor. Bu nedenle, soru kökündeki ve metindeki önemli bilgileri değerlendireceğiz. Metin, proteinlerin amino asit dizilimine, üç boyutlu yapısına, bu yapının önemine ve denatürasyon kavramına vurgu yapıyor. Özellikle, amino asit dizilimindeki veya ortam koşullarındaki değişikliklerin proteinin yapısını ve işlevini nasıl etkilediği üzerinde duruluyor.
✅ Şıkların Analizi
A) Metinde "Her protein DNA’nın belirlediği özgün amino asit dizilimine sahiptir. Eğer proteini oluşturan amino asit diziliminde küçük de olsa bir değişiklik meydana gelirse protein yapısal-işlevsel özelliğini kaybedebilir. Çünkü bu değişim yanlış katlanmalara neden olarak proteinin üç boyutlu yapısını değiştirir." ifadesi yer alıyor. Bu şık, metindeki bu bilgiyle doğrudan uyumludur.
B) Metinde "uygun olmayan pH değerleri, yüksek sıcaklık gibi faktörler proteinlerin özgün yapısını bozar. Bu duruma denatürasyon denir." denilmektedir. Yüksek sıcaklığın proteinin üç boyutlu yapısını bozması (denatürasyon) tehlikeli sonuçlar doğurabilir, çünkü protein işlevini yitirir.
C) Metinde proteinlerin yapısal veya işlevsel özellik gösterebileceği belirtilse de, amino asit dizilimi özgün ve doğru katlanmış her proteinin hücrenin yapısına katılacağına dair bir bilgi verilmemiştir. Proteinlerin işlevsel görevleri de olabilir, her zaman yapısal olmak zorunda değildir. Bu ifade genelleme içerir ve metinden çıkarılamaz.
D) Metin, "20 çeşit amino asit kullanılarak farklı proteinler üretmek mümkündür." ve "Her protein DNA’nın belirlediği özgün amino asit dizilimine sahiptir." ifadelerini içerir. Protein çeşitliliğinin fazla olması, bu 20 çeşit amino asitin farklı dizilimlerde bir araya gelmesiyle ve DNA'daki genlerin bu dizilimleri belirlemesiyle ilişkilidir.
E) Metinde "uygun olmayan pH değerleri, yüksek sıcaklık gibi faktörler proteinlerin özgün yapısını bozar. Bu duruma denatürasyon denir." açıkça belirtilmiştir. Olumsuz çevre koşullarının protein yapısını bozduğu bu bilgiyle örtüşür.
🎯 Sonuç: Doğru cevap: C şıkkı. Metinde proteinlerin yapısal veya işlevsel olabileceği belirtilse de, her doğru katlanmış proteinin hücrenin yapısına katılacağı bilgisi geçmemektedir. Bazı proteinler enzim gibi işlevsel roller üstlenirken, bazıları ise hücre yapısına katılır.
Soru 3.
Proteinler biyolojik olarak işlevsel moleküllerdir.
• Yumurta akındaki ovalbumin, gelişen embriyo tarafından kullanılır.
• Antikorlar bakteri ve virüsleri etkisiz hale getirir.
• İnsülin hormonu vücut hücrelerini kandan glikoz almaları için uyarır.
• Aktin ve miyozin kas kasılmasından sorumludur.
Buna göre proteinlerin işlevlerinden hangisine örnek verilmemiştir?
Doğru Cevap: B
🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi
Proteinler, canlı vücudunda pek çok farklı görevi olan, hayati öneme sahip büyük moleküllerdir. Yapıdan düzenlemeye, taşımadan savunmaya kadar birçok fonksiyonda görev alırlar. Her proteinin kendine özgü bir yapısı ve bu yapıya bağlı olarak gerçekleştirdiği belirli bir görevi vardır.
🧠 Sorunun Türü
Bu soru, proteinlerin farklı işlevlerini metinde verilen örneklerle eşleştirmenizi isteyen bir yorum ve bilgi sorusudur. Metindeki örnekleri dikkatlice okuyup, hangi işlevin metinde belirtilmediğini bulmanız gerekiyor. Her bir örneği doğru işleviyle ilişkilendirmek önemlidir.
🔍 Öncüllerin Analizi
Soruda herhangi bir öncül (I, II, III gibi) bulunmamaktadır. Onun yerine proteinlerin çeşitli işlevlerine dair örnekler verilmiştir. Bu örnekleri tek tek değerlendirelim:
• Yumurta akındaki ovalbumin, gelişen embriyo tarafından kullanılır. Bu ifade, proteinlerin depolama ve besin sağlama işlevine bir örnektir.
• Antikorlar bakteri ve virüsleri etkisiz hale getirir. Bu ifade, proteinlerin savunma (hastalığa karşı koruma) işlevine bir örnektir.
• İnsülin hormonu vücut hücrelerini kandan glikoz almaları için uyarır. Bu ifade, proteinlerin koordinasyon (hormonal düzenleme) işlevine bir örnektir.
• Aktin ve miyozin kas kasılmasından sorumludur. Bu ifade, proteinlerin hareket işlevine bir örnektir.
✅ Şıkların Analizi
A) Amino asitlerin depolanması: Metinde verilen “Yumurta akındaki ovalbumin, gelişen embriyo tarafından kullanılır” örneği, proteinlerin amino asit depolama işlevini ifade eder. Embriyo, ovalbumindeki amino asitleri büyümek için kullanır.
B) Kimyasal tepkimelerin hızlandırılması: Metinde, proteinlerin kimyasal tepkimeleri hızlandırma yani enzim görevi görmesiyle ilgili herhangi bir örnek verilmemiştir. Proteinler enzim olarak görev yapabilirler ancak bu örnekler arasında belirtilmemiştir.
C) Hastalığa karşı koruma: Metinde verilen “Antikorlar bakteri ve virüsleri etkisiz hale getirir” örneği, proteinlerin vücudu hastalığa karşı koruma (savunma) işlevine karşılık gelir.
D) Koordinasyon: Metinde verilen “İnsülin hormonu vücut hücrelerini kandan glikoz almaları için uyarır” örneği, proteinlerin hormonal düzenleme ve koordinasyon işlevini gösterir.
E) Hareket: Metinde verilen “Aktin ve miyozin kas kasılmasından sorumludur” örneği, proteinlerin hareket etme veya kasılma işlevine karşılık gelir.
🎯 Sonuç: Doğru cevap: B şıkkı. Metinde verilen örnekler arasında proteinlerin enzim gibi kimyasal tepkimeleri hızlandırma işlevine dair bir bilgi bulunmamaktadır.
Soru 4.
Hayvansal hücrelerin zar yapısına katılan kolesterol, kanda çözünmesi ve taşınması için karaciğerde bir proteinle birleşir ve lipoprotein molekülü oluşur. Düşük yoğunluklu lipoproteinler (LDL), kan damarları duvarlarına girebilecek kadar küçüktür ve damarlara zarar verir. Yüksek yoğunluklu lipoproteinler (HDL) ise dokulardaki kolesterolün toplanarak dışarı atılmasını sağlar.
Yukarıda verilen bilgilerden yola çıkılarak,
I. Kolesterolü ölçmek için kan tahlili yapılabilir.
II. Kolesterol, insanların beslenme programından çıkarılmalıdır.
III. LDL, kolesterol havuzunun kirlilik seviyesi ise HDL bu havuzun arıtma sistemidir.
yargılarından hangilerine varılabilir?
Doğru Cevap: D
🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi
Canlılarda önemli görevleri olan proteinler, bazen başka moleküllerle birleşerek karmaşık yapılar oluşturabilirler. Lipoproteinler de bu duruma iyi bir örnektir. Vücudumuzda kolesterol gibi yağların kanda taşınabilmesi için proteinlerle birleşmesi gerekir.
🧠 Sorunun Türü
Bu soru, verilen metindeki bilgileri doğru bir şekilde analiz etme ve bu bilgilerden mantıksal sonuçlar çıkarma becerini ölçüyor. Metinde anlatılanları dikkatlice okuyup yorumlaman gerekiyor.
🔍 Öncüllerin Analizi
I. Metinde kolesterolün kanda çözündüğü ve taşındığı, hatta LDL'nin kan damarlarının duvarlarına girebildiği bilgisi var. Bu da kolesterolün kan içinde bulunduğunu ve kan tahliliyle ölçülebileceğini gösterir.
II. Kolesterolün hücre zarı yapısına katıldığı belirtiliyor. Bu, kolesterolün vücut için gerekli bir molekül olduğunu gösterir. Tamamen beslenme programından çıkarmak sağlıklı olmayabilir; metinde de böyle bir bilgi yok.
III. Metinde LDL'nin damarlara zarar verdiği, HDL'nin ise dokulardaki kolesterolü toplayıp dışarı attığı belirtiliyor. Bu durum, LDL'yi kirletici, HDL'yi ise temizleyici bir sistem olarak benzetmeye uygun düşer.
✅ Şıkların Analizi
A) Yalnız I doğru değil çünkü III. öncül de metne göre doğrudur.
B) Yalnız II doğru değil çünkü II. öncül metne göre yanlış bir yorumdur.
C) Yalnız III doğru değil çünkü I. öncül de metne göre doğrudur.
D) I ve III doğrudur çünkü metindeki bilgiler bu iki öncülü desteklemektedir.
E) I, II ve III doğru değil çünkü II. öncül metne göre yanlıştır.
🎯 Sonuç: Doğru cevap: D şıkkı.
Çalışma soruları bölümündeki tüm sorulara erişmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
