Konu Detayı Sayfası
Komünitelerde ve Popülasyonlarda Görülen Etkileşimler ve Değişimler
Konuyu PDF İndir
Konuya Başlarken bölümü açıktır. Konu anlatımının ilk %30'unu okuyabilirsiniz. Etkinlik, performans görevi ve kontrol noktası çözümleri abonelikle açılır.
Ücretsiz bölümün bittiği yere git
1. Bir bölgede tür çeşitliliğinin yüksek olmasının sebepleri
Bir bölgede farklı özelliklere sahip pek çok habitat bulunuyorsa tür çeşitliliği artar.
Tek Tek Dağları Millî Parkı’nda derin vadiler, mağaralar, taşlık, kayalık ve çalılık alanlar vardır.
Bu habitat çeşitliliği; türlerin barınma, beslenme, saklanma ve üreme ihtiyaçlarını karşılar.
Bu nedenle bölgede tür çeşitliliği yüksektir.
2. Kurt popülasyonunun büyüklüğündeki değişimlerin izlenmesinin amacı
Kurt sayısının zaman içindeki değişimini tespit etmek için popülasyon izlenir.
Popülasyon artıyor mu, azalıyor mu yoksa sabit mi kalıyor, bu belirlenir.
Böylece tür üzerinde baskı yaratan tehditlerin (avcılık, habitat kaybı vb.) varlığı hakkında fikir edinilir.
Elde edilen verilere göre alınacak koruma önlemleri şekillendirilir ve uygulamalar gerektiğinde değiştirilir.
Kurt popülasyonunun sabit kalması veya artması, koruma çalışmalarının başarılı olduğunun göstergesidir.
3. Yaban hayatının korunması neden önemlidir?
Yaban hayatı; bitkiler, hayvanlar ve mikroorganizmalarla birlikte tür çeşitliliğini oluşturur.
Her tür ekosistemde besin zinciri ve madde döngüleri içinde önemli bir role sahiptir.
Yaban hayatındaki türlerin yok olması ekosistem dengesini bozar.
Sağlıklı ekosistemler insanlara temiz su, hava, gıda ve pek çok doğal kaynak sağlar.
Bu nedenle yaban hayatının korunması hem doğanın hem de insanların geleceği için hayati öneme sahiptir.
Öğrenci Plus
2. Tema 2. Etkinlik - Komünitelerde ve Popülasyonlarda Görülen Etkileşimler ve Değişimler
Bu çalışmanın açıklamalı çözümüne Öğrenci Plus ile erişebilirsiniz.
Paketleri inceleAnalitik Dereceli Puanlama Anahtarını görüntülemek için tıklayın.
Komünitelerde ve Popülasyonlarda Görülen Etkileşimler ve Değişimler
Komünite
► Orman, göl, akarsu, deniz, okyanus, çöl ve kutuplar; canlıların yaşadığı, barındığı ve ürediği ortamlardır.
► Canlılar bu ortamlarda hem birbirleriyle hem de çevreyle sürekli etkileşim içindedir.
Komünite tanımı
► Belirli bir alanda birbiriyle etkileşim hâlindeki tüm türlerin oluşturduğu topluluğa komünite denir.
► Komüniteler büyüklük ve tür çeşitliliği bakımından farklılık gösterebilir.
► Bir komünite içinde daha küçük komüniteler bulunabilir (mikro-komüniteler).
Örnek; Bir lagünde yaşayan tüm canlı türleri o alanın komünitesini oluşturur. Aynı lagünde bir ağacın üzerinde yaşayan kuşlar, böcekler ve onları yiyen canlılar da daha küçük bir komünite örneğidir.
Komüniteyi etkileyen faktörler
1) Karasal komünitelerde (kara ekosistemleri)
Komünitenin yapısı ve büyüklüğü abiyotik faktörlere bağlıdır:
► Enlem, yeryüzü şekilleri, iklim
► Işık miktarı ve süresi, nem, sıcaklık, yağış
Genel kural:
► Tropikal bölgelerde (yağış fazla) tür çeşitliliği yüksektir.
► Kutuplar ve çöllerde (yağış az/koşullar zor) tür çeşitliliği düşüktür.
2) Sucul komünitelerde (su ekosistemleri)
Tür çeşitliliği;
► Suyun derinliği,
► Karasal alana uzaklık,
► Kirlilik durumuna göre değişir.
Işığın ulaştığı bölgeler fotosentetik canlılar açısından zengindir.
Derinlik arttıkça ışık azalır → fotosentetik canlılar azalır → çözünmüş oksijen azalır → tür çeşitliliği düşer.
Işığın ulaşmadığı derinliklerde fotosentez yapmayan farklı türler bulunur.
Evsel ve endüstriyel kirlilik, bazı türlerin anormal artmasına, birçok türün ise azalmasına veya yok olmasına neden olabilir.
Canlılar arası ilişkiler (biyotik faktörler)
Çevresel koşulların yanında türlerin yayılışını belirleyen diğer etmenler:
► Rekabet (besin, alan, eş için)
► Av–avcı ilişkisi
► Parazitlik
► Beslenme, üreme, avlanma, barınma davranışları
Komünitede Tür İçi ve Türler Arası Etkileşimler
Rekabet
Rekabet ne zaman olur?
► Doğal ortamlarda besin, su, ışık, barınma/alan gibi kaynaklar sınırlıdır.
► Aynı kaynağı kullanmak isteyen canlılar arasında rekabet görülür.
1) Tür içi rekabet (aynı tür bireyleri arasında)
► Aynı türün bireyleri benzer ihtiyaçlara sahip olduğu için rekabet edebilir.
► Birey sayısı arttıkça rekabet genellikle artar.
Rekabet şu durumlarda daha da artar: Kaynakların yetersiz olması, Popülasyonun kalabalık olması, Üreme dönemi (eş, alan vb. için)
► Kaynaklar yeterliyse rekabet azalır.
► Bireylerin genetik farklılıkları, rekabette bazı bireylerin üstünlük sağlamasına neden olabilir.
Örnek: Aynı tür ağaçların güneş ışığı için rekabeti; uzun ağaçlar kısa ağaçları gölgede bırakır → kısa ağaçların gelişimi yavaşlar/durur.
2) Türler arası rekabet (farklı türler arasında)
► Farklı türler aynı kaynağı kullanıyorsa rekabet oluşur.
► Ortak kullanılan kaynak ne kadar sınırlıysa, rekabet o kadar şiddetli olur.
Örnek: Benekli sırtlanlar ve aslanların besin kaynaklarını korumak için rekabet etmesi.
Habitat ve Ekolojik Niş
Habitat: Bir canlının doğal yaşama ortamı.
Ekolojik niş: Türün yaşamak için yaptığı tüm faaliyetler + diğer canlılarla ilişkileri + ekosistemdeki görevi/işlevi.
Nişleri aynı/örtüşen türler, besin, alan, sıcaklık gibi faktörler için daha çok rekabet eder.
Gause Deneyi (Rekabetin Sonucu)
► Gause, ekolojik nişleri örtüşen iki tür üzerinde çalıştı:
♦ Paramecium aurelia ♦ Paramecium caudatum
1. aşama (ayrı kültürler): Türler ayrı ortamlarda yetiştirildi → sayıları önce arttı, sonra dengelendi.
2. aşama (aynı kültür): Türler aynı ortama kondu → bir süre sonra P. aurelia yaşamaya devam etti, P. caudatum yok oldu.
Neden: P. aurelia daha hızlı çoğaldı ve sınırlı besini daha etkili kullandı.
Çıkarım: Aynı kaynağı kullanan türlerden biri diğerine üstün gelirse, zayıf olan tür ortamdan elim
Ücretsiz önizleme burada bitti
Konu anlatımının kalan %70’i kilitli
Asıl konu anlatımının ilk %30’unu okudunuz. Konu metninin devamını okumak ve etkinlik, performans görevi ile kontrol noktası çözümlerini görmek için abone olun.
Konu anlatımının tamamını açÖğrenci Plus
Ders Kitabı 121.Sayfa Kontrol Noktası
Bu çalışmanın açıklamalı çözümüne Öğrenci Plus ile erişebilirsiniz.
Paketleri inceleKonuya Ait Çıkmış Sorular
Soru 1.
Aşağıdaki grafik çayır ekosisteminde bir besin piramidini oluşturan trofik düzeylerdeki biyolojik birikimi göstermektedir. (Besin piramidini oluşturan her bir trofik düzeyde bir canlı türü yer almaktadır.)
Buna göre
I. N trofik düzeyindeki canlı türü besin piramidinin üreticisidir.
II. L trofik düzeyindeki canlı türünün biyokütlesi en fazladır.
III. Bulaşıcı bir hastalık sebebiyle M trofik düzeyindeki canlı türünün birey sayısının azalması K trofik düzeyindeki canlı türünü olumlu etkiler.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
(MEBİ 04.11.2024 TYT Deneme Sınavı)
Konu İle İlgili Çalışma Soruları
Soru 1.
Orman yangınından sonra aşağıdaki durumlardan hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?
Doğru Cevap: E
🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi
Ekosistemler dinamik yapılardır ve doğal afetler gibi büyük değişiklikler sonrasında önemli dönüşümler yaşarlar. Orman yangınları da bu büyük dönüşümlerden biridir. Yangınlar, hem canlı popülasyonlarını hem de cansız çevre koşullarını etkileyerek ekosistemde hızlı ve derin değişikliklere yol açar. Bu değişiklikler, ekosistemin kendini yenileme süreci olan süksesyonun başlangıcı olabilir.
🧠 Sorunun Türü
Bu soru, ekolojik bir olayın (orman yangını) ardından meydana gelebilecek sonuçları yorumlama becerisini ölçmektedir. Özellikle, yangın sonrası ekosistemdeki beklendik ve beklenmedik değişiklikleri ayırt etme yeteneğinizi test eder. Soruyu doğru cevaplamak için ekosistemdeki farklı canlı gruplarının ve madde döngülerinin yangına nasıl tepki verdiğini bilmek önemlidir.
🔍 Öncüllerin Analizi
Bu soruda doğrudan I, II, III şeklinde öncüller bulunmamaktadır. Ancak sorunun kökünde yer alan “Orman yangınından sonra aşağıdaki durumlardan hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?” ifadesi anahtar noktadır. Burada “beklenmez” kelimesi, diğer dört seçeneğin yangın sonrası beklenen durumlar olduğunu, bir seçeneğin ise tam tersi bir durum olduğunu belirtir.
✅ Şıkların Analizi
A) Yangın sırasında toprağın aşırı ısınması ve bitki örtüsünün yok olması, topraktaki birçok mikroorganizmanın ölümüne neden olur. Bu da mikroorganizma çeşitliliğinin azalmasıyla sonuçlanır.
B) Yangın, av hayvanlarının yaşam alanlarını yok ederek veya onları göç etmeye zorlayarak av popülasyonlarını etkiler. Yırtıcılar da buna bağlı olarak hayatta kalmak için farklı av türlerine yönelmek zorunda kalır.
C) Yangın, otçul hayvanların temel besin kaynağı olan bitki örtüsünü büyük ölçüde yok eder. Hayatta kalan otçul popülasyonları için azalan besin kaynakları, aralarındaki rekabeti artırır.
D) Yangın, bitki örtüsünü yakarak atmosfere karbon salar ve topraktaki azot döngüsünü etkiler. Bu durum, yangın sonrası ortaya çıkan genç bitki sürgünlerinin dokularında karbon ve azot oranlarında dengesizliklere neden olabilir.
E) Organik madde ayrışması, temel olarak toprak mikroorganizmaları ve diğer ayrıştırıcılar tarafından gerçekleştirilir. Yangın, bu ayrıştırıcıların önemli bir kısmını öldürür ve toprağın yapısını bozar, bu nedenle organik madde ayrışma hızında ani bir artış değil, aksine bir yavaşlama veya duraklama yaşanması beklenir.
🎯 Sonuç: Doğru cevap: E şıkkı. Orman yangınları, ayrıştırıcı mikroorganizmaları ve organik maddenin ayrışması için gerekli nemli ortamı yok ederek, organik madde ayrışma hızında ani bir artışa değil, genellikle bir azalmaya yol açar.
