İnsanda Sinir Sisteminin Yapısı

İnsanda Sinir Sisteminin Bütünsel Yapısı

İnsan vücudunda aynı anda çok sayıda olay gerçekleşir. Çevredeki uyaranlar algılanır, bilgiler değerlendirilir, kaslar hareket eder, organların çalışması düzenlenir ve uygun tepkiler oluşturulur.

Bu olayların hızlı, düzenli ve birbirleriyle uyumlu biçimde yürütülmesinde sinir sistemi görev alır.

Sinir sisteminin temel görevleri

• Vücudun içinden ve dış çevreden gelen uyaranları algılamak
• Reseptörlerden gelen bilgileri merkezî sinir sistemine taşımak
• Gelen bilgileri değerlendirmek ve birleştirmek
• Uygun tepkinin oluşturulmasını sağlamak
• Kasların ve bezlerin çalışmasını düzenlemek
• Vücudun farklı bölümleri arasında iletişim kurmak
• İç dengenin korunmasına katkı sağlamak

Sinir sisteminin anatomik bölümleri

İnsan sinir sistemi anatomik olarak iki ana bölümde incelenir:

1. Merkezî sinir sistemi
2. Çevresel sinir sistemi

Sinir sistemi bölümü	Temel yapılar	Temel görevi
Merkezî sinir sistemi	Beyin ve omurilik	Bilgileri değerlendirir, birleştirir ve uygun cevabın oluşturulmasını sağlar.
Çevresel sinir sistemi	Beyin ve omurilikten çıkan sinirler	Merkezî sinir sistemi ile organlar arasında bağlantı kurar.

Sinir sisteminde bilgi akışı

Uyaran → Reseptör → Duyu nöronu → Merkezî sinir sistemi → Motor nöron → Efektör organ → Tepki

Reseptörler, iç veya dış çevredeki değişimleri algılar.

Duyu nöronları, reseptörlerde oluşan bilgiyi merkezî sinir sistemine taşır.

Ara nöronlar, merkezî sinir sisteminde gelen bilgiyi değerlendirir ve diğer nöronlarla bağlantı kurar.

Motor nöronlar, merkezî sinir sisteminde oluşturulan cevabı kaslara veya bezlere iletir.

Efektör organlar, sinirsel uyarıya cevap veren kas veya bezlerdir.

Sinir sistemi neden hızlı çalışır?

Sinir sistemi bilgiyi nöronlarda oluşan elektriksel değişimler ve hücreler arasındaki kimyasal iletişim aracılığıyla taşır. Bu nedenle birçok tepki kısa sürede oluşturulabilir.

Elin sıcak bir yüzeyden çekilmesi, ani bir sese yönelme ve hareket eden bir nesnenin takip edilmesi sinir sisteminin hızlı çalışmasına örnektir.

Sinir Dokusunun Hücreleri

Sinir sistemi, temel olarak nöronlar ve nöronların çalışmasını destekleyen glia hücrelerinden oluşur.

Nöron nedir?

Uyaranlarla ilgili bilgileri alan, işleyen ve diğer hücrelere ileten özelleşmiş sinir hücrelerine nöron denir.

Nöronlar yapı ve görev bakımından özelleşmiştir. Tipik bir nöron üç temel bölümden oluşur:

1. Dendrit
2. Hücre gövdesi
3. Akson

1. Dendrit

• Nöronun kısa ve genellikle çok sayıda olan uzantılarıdır.
• Diğer hücrelerden veya reseptörlerden gelen sinyallerin alınmasına katkı sağlar.
• Alınan bilgiyi hücre gövdesine doğru iletir.

2. Hücre gövdesi

• Çekirdek ve hücresel organellerin büyük bölümünü içerir.
• Hücrenin yaşamsal faaliyetlerinin yürütüldüğü bölümdür.
• Dendritlerden gelen bilgilerin bütünleştirilmesine katkı sağlar.

3. Akson

• Genellikle uzun ve tek bir uzantıdır.
• Sinirsel bilgiyi hücre gövdesinden başka bir nörona, kasa veya beze doğru taşır.
• Uç bölümünde başka hücrelerle iletişim kuran akson uçları bulunur.

Dendrit → Hücre gövdesi → Akson → Akson uçları

Miyelin kılıf

Bazı aksonların çevresi yağ bakımından zengin bir örtüyle sarılıdır. Bu yapıya miyelin kılıf denir.

• Aksonu çevresel etkilerden korumaya yardımcı olur.
• Elektriksel sinyalin akson boyunca daha hızlı taşınmasını sağlar.
• Miyelin kılıf, belirli glia hücrelerinin katkısıyla oluşturulur.

Miyelin kılıf akson boyunca kesintisiz değildir. Kılıfın kesintiye uğradığı bölgelere Ranvier boğumu denir.

Sinaps

Bir nöronun başka bir nöronla, kas hücresiyle veya bez hücresiyle iletişim kurduğu bağlantı bölgesine sinaps denir.

Nöronlar çoğunlukla birbirlerine doğrudan yapışmaz. Bir nörondaki bilgi, sinaps bölgesinde diğer hücreye aktarılır.

Glia hücreleri

Glia hücreleri sinir dokusunda nöronlarla birlikte bulunan destek hücreleridir.

Glia hücrelerinin genel görevleri

• Nöronlara yapısal destek sağlamak
• Sinir dokusunun uygun iç ortamının korunmasına katkı sağlamak
• Bazı aksonların çevresinde miyelin kılıf oluşturmak
• Nöronların beslenmesine ve korunmasına yardımcı olmak
• Hasarlı veya işlevini yitirmiş hücresel artıkların uzaklaştırılmasına katkı sağlamak

Nöronların Görevlerine Göre Sınıflandırılması

Nöronlar sinir sistemindeki görevlerine göre üç temel gruba ayrılır:

1. Duyu nöronları
2. Ara nöronlar
3. Motor nöronlar

1. Duyu nöronları

Reseptörlerden veya duyu organlarından aldıkları bilgiyi merkezî sinir sistemine taşıyan nöronlara duyu nöronu denir.

Duyu nöronlarının taşıdığı bilgi akışının yönü genel olarak şöyledir:

Reseptör → Duyu nöronu → Beyin veya omurilik

Duyu nöronlarının taşıdığı bilgilere örnekler

• Göze ulaşan ışık
• Kulağa ulaşan ses titreşimleri
• Deride oluşan dokunma ve sıcaklık değişimleri
• Kas ve eklemlerin konumuyla ilgili bilgiler
• Vücut içindeki kimyasal değişimler

2. Ara nöronlar

Merkezî sinir sisteminde bulunan ve nöronlar arasında bağlantı kuran hücrelere ara nöron denir.

Ara nöronların görevleri

• Duyu nöronlarından gelen bilgileri almak
• Gelen bilgileri başka bilgilerle ilişkilendirmek
• Bilgiyi değerlendirmek ve uygun cevabın oluşmasına katkı sağlamak
• Duyu nöronları ile motor nöronlar arasında bağlantı kurmak
• Birden fazla nöronun çalışmasını koordine etmek

Ara nöronlar beyin ve omurilikte bulunur. Düşünme, öğrenme, karar verme ve bilgilerin bütünleştirilmesi gibi olaylarda çok sayıda ara nöron görev alır.

3. Motor nöronlar

Merkezî sinir sisteminde oluşturulan cevabı kas veya bez gibi efektör organlara taşıyan nöronlara motor nöron denir.

Motor nöronlardaki bilgi akışının yönü genel olarak şöyledir:

Beyin veya omurilik → Motor nöron → Kas ya da bez

Motor nöronların etkilediği yapılara örnekler

• İskelet kasları
• Düz kaslar
• Kalp kası
• Salgı bezleri

Nöron çeşitlerinin karşılaştırılması

Nöron çeşidi	Bilgiyi aldığı yer	Bilgiyi taşıdığı yer	Temel görevi
Duyu nöronu	Reseptör veya duyu organı	Merkezî sinir sistemi	Uyaranla ilgili bilgiyi merkeze taşır.
Ara nöron	Diğer nöronlar	Diğer nöronlar	Bilgileri değerlendirir ve bağlantı kurar.
Motor nöron	Merkezî sinir sistemi	Kas veya bez	Oluşturulan cevabı efektör organa taşır.

Günlük yaşam örneği

Bir öğrenci öğretmenin sesini duyduğunda kulaktaki reseptörlerde oluşan bilgi duyu nöronlarıyla beyne iletilir. Beyindeki ara nöronlar bu bilgiyi değerlendirir. Öğrencinin cevap vermesine karar verildiğinde motor nöronlar konuşmada görev alan kaslara sinyal taşır.

Merkezî Sinir Sistemi

Merkezî sinir sistemi, beyin ve omurilikten oluşur. Vücudun farklı bölgelerinden gelen sinirsel bilgilerin değerlendirilmesinde ve uygun cevapların oluşturulmasında görev alır.

Merkezî sinir sisteminin temel görevleri

• Duyu nöronlarıyla gelen bilgileri almak
• Farklı kaynaklardan gelen bilgileri birleştirmek
• Uygun tepkinin oluşturulmasına karar vermek
• Motor nöronlar aracılığıyla kaslara ve bezlere sinyal göndermek
• Öğrenme, hafıza ve düşünme süreçlerine katkı sağlamak
• Vücut içi düzenlemeleri koordine etmek

Merkezî sinir sistemini koruyan yapılar

Beyin ve omurilik hassas yapılardır. Bu nedenle kemik, zar ve sıvılarla korunur.

Koruyucu yapı	Koruduğu bölüm	Temel görevi
Kafatası	Beyin	Beyni dışarıdan gelebilecek mekanik etkilere karşı korur.
Omurga	Omurilik	Omuriliği çevreler ve korur.
Beyin ve omurilik zarları	Beyin ve omurilik	Merkezî sinir sistemini sarar ve destekler.
Beyin-omurilik sıvısı	Beyin ve omurilik çevresi	Sarsıntı ve darbelerin etkisini azaltmaya yardımcı olur.

Beyin ve omurilik zarları

Beyin ile omurilik, bağ dokudan oluşan üç katlı koruyucu zarlarla çevrilidir. Bu zarlar dıştan içe doğru:

1. Sert zar
2. Örümceksi zar
3. İnce zar

Zarlar ile sinir dokusu arasındaki bölgelerde bulunan beyin-omurilik sıvısı, merkezî sinir sisteminin korunmasına ve uygun çevrenin sürdürülmesine katkı sağlar.

Boz madde ve ak madde

Merkezî sinir sisteminde sinir dokusu, genel görünümü bakımından boz madde ve ak madde olarak iki bölümde incelenebilir.

• Boz madde: Nöron gövdelerinin, dendritlerin ve sinapsların daha yoğun bulunduğu bölgelerdir.
• Ak madde: Miyelinli aksonların daha yoğun bulunduğu bölgelerdir.

Boz ve ak maddenin yerleşimi

• Büyük beyin ve beyincikte boz madde çoğunlukla dışta, ak madde içte bulunur.
• Omurilikte boz madde içte, ak madde dışta bulunur.

Beynin Temel Bölümleri ve Görevleri

Beyin, merkezî sinir sisteminin kafatası içinde bulunan bölümüdür. Duyu bilgilerinin değerlendirilmesi, hareketlerin düzenlenmesi, öğrenme, hafıza ve yaşamsal faaliyetlerin kontrolü gibi birçok görevde rol oynar.

Beynin temel bölümleri

• Büyük beyin
• Ara beyin
• Orta beyin
• Pons
• Beyincik
• Omurilik soğanı

1. Büyük beyin

Beynin en büyük bölümüdür. Sağ ve sol olmak üzere iki yarım küreden oluşur. Yarım kürelerin dış bölümünde kıvrımlı bir beyin kabuğu bulunur.

Büyük beynin temel görevleri

• Duyu organlarından gelen bilgilerin bilinçli olarak algılanması
• İstemli hareketlerin planlanması ve başlatılması
• Öğrenme ve hafıza
• Düşünme ve problem çözme
• Konuşma ve dil becerileri
• Duygu ve davranışların düzenlenmesine katkı

Bu konuda beyin kabuğunun farklı loblarının isim ve ayrıntılı görevlerine girilmez.

2. Ara beyin

Ara beyinde talamus ve hipotalamus gibi yapılar bulunur.

Talamus, duyu organlarından gelen bilgilerin büyük bölümünün beyin kabuğundaki ilgili bölgelere yönlendirilmesine katkı sağlar.

Hipotalamus, sinir sistemi ile vücudun iç dengesi arasında önemli bağlantılar kurar.

Hipotalamusun katkı sağladığı olaylara örnekler

• Vücut sıcaklığının düzenlenmesi
• Açlık ve susuzluk durumlarının oluşması
• Uyku ve uyanıklık düzeni
• Su dengesinin korunması
• Endokrin sistemin çalışmasının düzenlenmesi

3. Orta beyin

Orta beyin, beynin farklı bölümleri arasında bağlantı kurulmasına ve bazı görsel-işitsel tepkilerin düzenlenmesine katkı sağlar.

• Işığa bağlı göz bebeği tepkilerinde rol alır.
• Gözlerin ve başın ani bir ışık veya ses kaynağına çevrilmesine katkı sağlar.
• Kas hareketlerinin düzenlenmesine yardımcı olur.

4. Pons

Pons, beynin farklı bölümleri arasında bağlantı kuran sinir yollarını içerir.

• Büyük beyin, beyincik ve omurilik soğanı arasındaki iletişime katkı sağlar.
• Solunum hareketlerinin düzenlenmesinde omurilik soğanıyla birlikte görev alır.

5. Beyincik

Beyincik, hareketlerin düzenli, dengeli ve uyumlu biçimde gerçekleştirilmesine katkı sağlar.

• Kas hareketlerinin zamanlamasını düzenler.
• Dengenin korunmasına yardımcı olur.
• Vücut duruşunun ayarlanmasına katkı sağlar.
• Öğrenilmiş hareketlerin uyumlu gerçekleştirilmesini destekler.

6. Omurilik soğanı

Omurilik soğanı, beyin ile omurilik arasında bulunan ve yaşamsal olayların düzenlenmesinde görev alan bir bölümdür.

Omurilik soğanının katkı sağladığı olaylar

• Solunum hareketlerinin düzenlenmesi
• Kalp çalışmasının ve damarların durumunun düzenlenmesi
• Yutma
• Öksürme
• Hapşırma
• Kusma

Beyin sapı

Orta beyin, pons ve omurilik soğanı birlikte beyin sapı olarak adlandırılır. Beyin sapı, beyin ile omurilik arasındaki bağlantıda ve bazı yaşamsal faaliyetlerin düzenlenmesinde önemli rol oynar.

Omurilik

Omurilik, merkezî sinir sisteminin omurga kanalı içinde bulunan bölümüdür. Beyin ile vücudun farklı bölgeleri arasında bağlantı kurulmasını sağlar.

Omuriliğin temel görevleri

• Vücuttan gelen duyu bilgilerini beyne taşımak
• Beyinden çıkan motor bilgileri vücudun ilgili bölümlerine iletmek
• Bazı hızlı ve otomatik tepkilerin oluşturulmasına katkı sağlamak
• Vücudun farklı bölümleriyle merkezî sinir sistemi arasında bağlantı kurmak

Vücuttan beyne giden bilgiler ↑ Omurilik ↓ Beyinden vücuda giden bilgiler

Omuriliğin enine kesiti

Omuriliğin enine kesiti incelendiğinde içte boz madde, dışta ise ak madde görülür.

• İçteki boz madde: Nöron gövdelerinin, dendritlerin ve sinapsların yoğun bulunduğu bölgedir.
• Dıştaki ak madde: Beyinle omurilik arasında bilgi taşıyan miyelinli aksonların yoğun bulunduğu bölgedir.

Boz madde, omuriliğin enine kesitinde kelebek veya “H” harfine benzeyen bir görünüm oluşturur.

Omurilik ve çevresel sinirler

Omuriliğe bağlı sinirler aracılığıyla vücudun gövde, kol ve bacak gibi bölümleriyle bağlantı kurulur.

• Reseptörlerden gelen bilgi omuriliğe ulaşabilir.
• Bilginin bir bölümü omurilikteki ara nöronlarla değerlendirilir.
• Bilgi beyne doğru iletilebilir.
• Merkezî sinir sisteminde oluşturulan motor cevap kaslara gönderilebilir.

Omurilik zarar görürse ne olur?

Omuriliğin belirli bir bölgesinde oluşan hasar, beyin ile hasarın altında kalan vücut bölümleri arasındaki bilgi iletimini aksatabilir.

Hasarın yeri ve derecesine bağlı olarak duyu kaybı, hareket güçlüğü veya organların çalışmasında bozukluklar görülebilir.

Omurilik ve refleks

Omurilik bazı refleks tepkilerin oluşturulduğu merkezdir. Ancak refleksin gerçekleşmesinde reseptörler, duyu nöronları, ara nöronlar, motor nöronlar ve efektör organlar birlikte görev yapar.

Refleksin ayrıntılı gerçekleşme süreci bir sonraki konuda ele alınacaktır.

Çevresel Sinir Sistemi

Beyin ve omurilik dışında bulunan, merkezî sinir sistemiyle vücudun diğer bölümleri arasında bağlantı kuran sinirlere ve sinirsel yapılara çevresel sinir sistemi denir.

Çevresel sinir sisteminin temel görevi

Çevresel sinir sistemi iki yönlü bir iletişim sağlar:

1. Reseptörlerden gelen bilgileri merkezî sinir sistemine taşır.
2. Merkezî sinir sisteminde oluşturulan cevapları kaslara ve bezlere iletir.

Reseptörler → Çevresel sinirler → Beyin ve omurilik → Çevresel sinirler → Efektör organlar

Sinir nedir?

Çevresel sinir sisteminde çok sayıda aksonun bağ dokuyla bir araya gelmesi sonucunda oluşan yapıya sinir denir.

Bağlantı yerlerine göre sinirler

• Beyin sinirleri: Beyinle vücudun özellikle baş ve boyun bölgeleri arasında bağlantı kurar. Bazı beyin sinirleri iç organlarla da bağlantılıdır.
• Omurilik sinirleri: Omurilikle gövde, kollar ve bacaklar arasında bağlantı kurar.

Taşıdığı bilginin yönüne göre sinirsel bağlantılar

Çevresel sinirlerde duyu ve motor görevli aksonlar bulunabilir.

• Duyu yönündeki bağlantılar: Bilgiyi reseptörlerden merkezî sinir sistemine taşır.
• Motor yönündeki bağlantılar: Bilgiyi merkezî sinir sisteminden kaslara veya bezlere taşır.

Bazı sinirler yalnızca duyu veya motor görevli aksonlar içerirken bazıları her iki tür aksonu da taşıyabilir.

Ganglion

Çevresel sinir sisteminde nöron gövdelerinin bir araya gelerek oluşturduğu sinir düğümlerine ganglion denir.

Ganglionlar çevresel sinir sistemindeki bazı bilgilerin düzenlenmesine ve sinir bağlantılarının kurulmasına katkı sağlar.

Sinir hasarının etkileri

Bir çevresel sinirin zarar görmesi, bağlantı kurduğu bölgede bilgi iletimini bozabilir.

• Duyu lifleri zarar görürse uyuşma veya duyu kaybı oluşabilir.
• Motor lifler zarar görürse ilgili kasların hareketi zorlaşabilir.
• Her iki lif grubunun zarar gördüğü durumlarda hem duyu hem hareket etkilenebilir.

Sinir Sistemi Parçaları Arasındaki İlişki

Sinir sistemini anlamak için yapıların adlarını tek tek ezberlemek yeterli değildir. Her yapının bilgi akışındaki yerini ve diğer yapılarla ilişkisini bilmek gerekir.

Bir uyaranın tepkiye dönüşmesi

Örneğin bir kişinin masadaki bardağı görüp eline alması sırasında aşağıdaki yapılar birlikte çalışır:

1. Bardaktan yansıyan ışık gözdeki fotoreseptörleri uyarır.
2. Oluşan bilgi duyu sinirleriyle beyne taşınır.
3. Beyindeki ara nöronlar görsel bilgiyi değerlendirir.
4. Bardağın alınmasına yönelik hareket planlanır.
5. Motor sinyaller beyin ve omurilik üzerinden çevresel sinirlere aktarılır.
6. Motor nöronlar kol ve el kaslarını uyarır.
7. Kasların eş güdümlü çalışması sonucunda bardak tutulur.

Yapı ve görev ilişkisi

Yapı	Bilgi akışındaki görevi
Reseptör	Uyaranı algılar.
Duyu nöronu	Bilgiyi merkezî sinir sistemine taşır.
Ara nöron	Bilgiyi değerlendirir ve nöronlar arasında bağlantı kurar.
Beyin	Bilgilerin değerlendirilmesine, karar ve hareket planının oluşmasına katkı sağlar.
Omurilik	Beyin ile vücut arasında bilgi taşır ve bazı hızlı tepkilere katılır.
Motor nöron	Merkezî sinir sisteminden çıkan cevabı efektör organa taşır.
Kas veya bez	Sinirsel cevaba uygun tepkiyi oluşturur.

Sık karşılaşılan kavram yanılgıları

1. “Sinir sistemi yalnızca beyinden oluşur.”

Sinir sistemi beyin, omurilik, çevresel sinirler, ganglionlar ve sinir dokusu hücrelerinden oluşan bir bütündür.

2. “Duyu nöronları uyaranın ne olduğunu yorumlar.”

Duyu nöronları bilgiyi merkezî sinir sistemine taşır. Bilginin değerlendirilmesinde ara nöronlar ve merkezî sinir sistemi görev alır.

3. “Motor nöron yalnızca iskelet kaslarını uyarır.”

Motor nöronlar farklı kas çeşitlerine ve bezlere sinirsel bilgi taşıyabilir.

4. “Nöron ve sinir aynı yapıdır.”

Nöron bir hücredir. Sinir ise çevresel sinir sisteminde çok sayıda aksonun bir araya gelmesiyle oluşur.

5. “Beyincik bütün hareketleri başlatır.”

Beyincik hareketlerin dengeli ve uyumlu gerçekleştirilmesine katkı sağlar; istemli hareketlerin planlanması ve başlatılmasında büyük beyin görev alır.

6. “Omurilik yalnızca refleksleri gerçekleştirir.”

Omurilik reflekslere katılmanın yanında beyin ile vücut arasında çok sayıda duyu ve motor bilgisini taşır.

Konu özeti

• İnsan sinir sistemi merkezî ve çevresel sinir sistemi olarak iki ana bölümde incelenir.
• Merkezî sinir sistemi beyin ve omurilikten oluşur.
• Çevresel sinir sistemi merkezî sinir sistemiyle organlar arasında bağlantı kurar.
• Nöron; dendrit, hücre gövdesi ve aksondan oluşur.
• Glia hücreleri nöronların çalışmasını destekler.
• Duyu nöronları bilgiyi merkeze, motor nöronlar efektör organlara taşır.
• Ara nöronlar merkezî sinir sisteminde bilgilerin değerlendirilmesine katkı sağlar.
• Büyük beyin, ara beyin, orta beyin, pons, beyincik ve omurilik soğanı beynin temel bölümleridir.
• Omurilik beyin ile vücut arasında bilgi taşır ve bazı reflekslere katılır.
• Sinir sisteminin bütün bölümleri eş güdümlü çalışır.

Kendini değerlendir

1. Merkezî ve çevresel sinir sistemini yapı ve görev bakımından karşılaştırınız.
2. Dendrit, hücre gövdesi ve aksonun temel görevleri nelerdir?
3. Duyu, ara ve motor nöronları bilgi akışındaki yerlerine göre açıklayınız.
4. Miyelin kılıf sinirsel iletime nasıl katkı sağlar?
5. Beyin ve omurilik hangi yapılar tarafından korunur?
6. Büyük beyin ile beyinciğin hareket üzerindeki görevlerini karşılaştırınız.
7. Omurilik soğanının zarar görmesi neden yaşamsal sonuçlar oluşturabilir?
8. Omuriliğin iki temel görevini yazınız.
9. Nöron ile sinir arasındaki fark nedir?
10. Çevresel sinir zarar gördüğünde duyu ve hareket neden etkilenebilir?

Bilgi görseli hazırlama etkinliği

İnsan sinir sisteminin yapısal bileşenlerini gösteren bir bilgi görseli hazırlayınız. Bilgi görselinizde aşağıdaki ilişkileri gösteriniz:

• Sinir sistemi → Merkezî sinir sistemi ve çevresel sinir sistemi
• Merkezî sinir sistemi → Beyin ve omurilik
• Beyin → Büyük beyin, ara beyin, orta beyin, pons, beyincik ve omurilik soğanı
• Nöronlar → Duyu, ara ve motor nöronlar
• Bilgi akışı → Reseptör, duyu nöronu, ara nöron, motor nöron ve efektör organ

Bilimsel çıkarım sorusu

Bir kişide reseptörler ve duyu nöronları sağlam olduğu hâlde merkezî sinir sistemindeki ara nöronların çalışması bozulmuştur. Bu kişinin uyaranları algılama, değerlendirme ve uygun tepki oluşturma süreçlerinden hangilerinde sorun yaşaması beklenir? Gerekçesiyle açıklayınız.