Konu Detayı Sayfası
Canlılar ve Çevre
Konuyu PDF İndirKonuya Başlarken bölümü açıktır. Konu anlatımının ilk %30'unu okuyabilirsiniz. Etkinlik, performans görevi ve kontrol noktası çözümleri abonelikle açılır.
Ücretsiz bölümün bittiği yere git
Çevre Şartlarının Genetik Değişimlerin Sürekliliğine Etkisi
A. Varyasyon, Adaptasyon, Mutasyon, Doğal Seçilim ve Yapay Seçilim
► Bir canlı türünde bireyler arasında karakter bakımından önemli ölçüde farklılıklar bulunmaktadır. Yani tür içinde aynı genleri paylaşan bireyler birbirlerinden farklıdır. Bir popülasyon içinde gözlenebilen karakteristik farklılıklara varyasyon denir.
► Varyasyonlar genetik ve genetik olmayan olarak iki grupta incelenir.
► Genetik olan varyasyonlar; üreme hücrelerindeki mutasyon, mayoz ve eşeyli üreme ile gerçekleşirken genetik olmayan varyasyonlar ise sıcaklık, ışık miktarı, beslenme, kimyasal maddeler ve mekanik etkiler gibi çevresel faktörlerle ortaya çıkan modifikasyonlardır.
► Çevresel şartlar devamlı değişim içindedir. Bu şartlar kendine uyumlu özelliklere sahip bireylerin yaşama ve üreme şanslarını artırırken uyum gösteremeyen bireylerin elenmesine neden olur. Bu nedenle gelecek nesiller, çevresel şartlara uyumlu özellikleri taşıyan bireylerden oluşur.
► Türler, nesilden nesile geometrik dizi şeklinde artma eğilimi gösterir.
► Canlılar yaşamak için gerekli besin, su, ışık ve diğer çevresel faktörler bakımından rekabet hâlinde olup bu rekabetle başarılı olan bireyler yaşarken diğerleri elenir.
► Canlılarda sayıca artma eğilimi olduğu hâlde, bir türdeki birey sayısı bu rekabetten dolayı hemen hemen sabit kalır.
► Her türün bireyleri arasında genetik farklılıklar gerçekleşebilir ve yeni kalıtsal varyasyonlar gözlenebilir. Sonuçta bazı kalıtsal varyasyonlara sahip bireylerin belirli bir çevrede yaşama şansı artarken diğer bireyler elenir.
► Çevre şartlarına uygun kalıtsal varyasyonlara sahip olan bireylerin yaşama şansı, diğer bireylere oranla daha fazla olacaktır.
► Bu durumun sonucu olarak çevreye uygun varyasyonlara sahip bireylerin sayısında artma, diğer bireylerin sayısında ise bir azalma beklenebilir.
► Aynı türün bireyleri arasındaki varyasyonlar, değişik çevrelerde, farklı şekillerde seçilime uğrar.
► Bu seçilim sonucunda zamanla nesiller arasındaki farklar daha belirgin hâle gelerek bir türden, yeni türler gelişir.
► Belirli kalıtsal özelliklere sahip olan bireylerin, değişen çevre koşullarında, bu özelliklerinden dolayı diğer bireylere göre yaşama ve üreme şanslarının daha yüksek olmasına doğal seçilim denir.
► Doğal seçilim, çevreye uygun varyasyonlara sahip bireylerin yaşayıp diğerlerinin elenmesidir. Bu durum, canlıların çevreye uyum sağlamalarına yani adaptasyona neden olur.
► Adaptasyon, canlı türlerinin yaşama ve üreme şansını artıran kalıtsal özelliklerdir.
► Örneğin DDT, böcek ilacıdır. Ancak DDT’nin ilk kullanıldığı bölgede hemen hemen bütün sinekler, ilacın etkisiyle ölmüştür. Bununla beraber pek az sayıda birey, sahip olduğu varyasyonlardan dolayı DDT’den zarar görmemiştir. Bu bireyler DDT’li ortamlarda yaşama ve üreme şanslarını artırdıklarından o bölgede dayanıklı bireylerin sayısı sonraki yıllarda artmıştır. İlerleyen zamanlarda ise DDT’ye dayanıklı sinekler yaşamaya devam etmiştir.
► Dayanıklı varyasyona sahip sinekler, başlangıçta çok az sayıda olduğu hâlde DDT kullanılan bölgelerde sinek topluluklarının hemen hemen tümünü meydana getirmiştir. DDT’nin kullanılması, dayanıksız sinekler yerine dayanıklı sineklerin yaygın hâle gelmesini sağlayan seçici bir faktör olmuştur. Yani DDT, bir çevre faktörü olarak ortaya çıkmış, seçilime sebep olmuştur.
► Bir türün bireyleri arasındaki kalıtsal varyasyonlar üzerinde de biraz durmalıyız. Çünkü doğal seçilimin işlemesi için her şeyden önce aynı türe ait bireyler arasında farklı kalıtsal özellikler taşıyan bireylerin bulunması gerekir
► Bir canlının sahip olduğu bütün kalıtsal özelliklerin eşey hücreleri yoluyla nesilden nesile geçtiğini biliyoruz. Eşey hücrelerinin çekirdeklerindeki kalıtımı aktaran maddenin kimyasal yapısında radyasyon, X ışınları, UV ışınlar, kimyasal maddeler,
Ücretsiz önizleme burada bitti
Konu anlatımının kalan %70’i kilitli
Asıl konu anlatımının ilk %30’unu okudunuz. Konu metninin devamını okumak ve etkinlik, performans görevi ile kontrol noktası çözümlerini görmek için abone olun.
Konu anlatımının tamamını açKonuya Ait Çıkmış Sorular
Çıkmış sorular bölümündeki tüm sorulara erişmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
Konu İle İlgili Çalışma Soruları
Soru 1.
Zirai mücadelede insektisit uygulaması başlangıçta olumlu sonuçlar verir ancak insektisitler zamanla etkisini yitirir. İnsektisit uygulamasına karşı hayatta kalabilen böcekler kalıtsal yapı bakımından dirençlidir.
Buna göre
I. İnsektisit böceklerde yeni gen oluşumuna sebep olur.
II. Dirençli böcekler çoğalarak direnç genlerini bir sonraki nesle aktarır.
III. Böcekler insektisitlere karşı doğal seçilim yoluyla direnç geliştirir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Doğru Cevap: D
🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi
Doğal seçilim, bir popülasyondaki bireylerin çevre koşullarına en uygun olanlarının hayatta kalıp üremesi ve genlerini gelecek nesillere aktarmasıdır. Bu süreç, canlıların çevrelerine uyum sağlamasını ve zamanla yeni özellikler kazanmasını sağlar. İnsektisit direnci de doğal seçilimin en güzel örneklerinden biridir.
🧠 Sorunun Türü
Bu soru, doğal seçilim mekanizmasını ve canlılardaki adaptasyon sürecini yorumlamaya dayalıdır. İnsektisit direnci örneği üzerinden doğal seçilimin nasıl işlediğini kavramamızı gerektirir. Öncülleri dikkatlice değerlendirmeliyiz.
🔍 Öncüllerin Analizi
I. İnsektisit böceklerde yeni gen oluşumuna sebep olmaz. Yeni genler mutasyonlar sonucu kendiliğinden ortaya çıkar; insektisit sadece, zaten var olan direnç genlerine sahip bireyleri seçerek onların hayatta kalmasını sağlar.
II. Dirençli böcekler hayatta kalıp üreyerek, genetik olarak dirençli yavrular oluşturur ve bu direnç genlerini sonraki nesillere aktarır. Bu durum, doğal seçilimin ve kalıtımın temel bir prensibidir.
III. İnsektisitler, dirençli olmayan böcekleri eleyerek, dirençli olanların hayatta kalıp üremesini sağlar. Bu durum, zamanla popülasyonda direnç genlerinin yaygınlaşmasına, yani doğal seçilim yoluyla direnç gelişmesine yol açar.
✅ Şıkların Analizi
A) Yalnız I ifadesi yanlıştır çünkü I. öncül hatalıdır, insektisit yeni gen oluşturmaz.
B) Yalnız III ifadesi eksiktir, II. öncül de doğrudur ve dirençli genlerin aktarımını açıklar.
C) I ve II ifadesi yanlıştır, I. öncül doğru değildir.
D) II ve III ifadeleri doğrudur. Dirençli böcekler genlerini aktarır ve bu süreç doğal seçilimle gerçekleşir.
E) I, II ve III ifadesi yanlıştır, I. öncül hatalı bilgi içermektedir.
🎯 Sonuç: Doğru cevap: D şıkkı.
Soru 2.
Mutasyonla ilgili
I. Canlıların değişen çevre şartlarına uyumunu sağlayabilir.
II. Somatik hücrelerde meydana geldiğinde bir sonraki nesle aktarılır.
III. Çevresel faktörlerin etkisiyle meydana gelebilir.
ifadelerinden hangileri yanlıştır?
Doğru Cevap: A
🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi
Mutasyonlar, canlıların genetik materyali olan DNA'da meydana gelen ani ve kalıcı değişikliklerdir. Bu değişiklikler, bir canlının özelliklerini etkileyebilir ve nesiller boyu aktarılabilir. Mutasyonlar genellikle rastgele oluşur ancak bazen çevresel faktörler de tetikleyebilir. Canlıların çeşitliliğinde ve evriminde önemli bir rol oynarlar.
🧠 Sorunun Türü
Bu soru, mutasyonlar konusundaki temel bilgilerinizi ölçmek için hazırlanmış bir bilgi ve kavrama sorusudur. Verilen öncüllerdeki ifadelerin doğru mu, yanlış mı olduğunu ayırt etmeniz gerekiyor. Özellikle mutasyonların aktarımı ve nedenleri hakkındaki bilginize dikkat etmelisiniz.
🔍 Öncüllerin Analizi
I. Canlıların değişen çevre şartlarına uyumunu sağlayabilir. Bu ifade doğrudur. Mutasyonlar sayesinde canlılar yeni özellikler kazanabilir ve bu yeni özellikler, değişen çevre koşullarına daha iyi uyum sağlamalarına yardımcı olabilir. Bu durum, doğal seçilimin temelini oluşturur.
II. Somatik hücrelerde meydana geldiğinde bir sonraki nesle aktarılır. Bu ifade yanlıştır. Somatik hücreler vücut hücreleridir (örneğin deri, kas hücreleri). Somatik hücrelerdeki mutasyonlar sadece o bireyi etkiler ve sonraki nesillere aktarılmaz. Sadece üreme hücrelerindeki (eşey hücreleri) mutasyonlar kalıtsaldır ve yavrulara geçebilir.
III. Çevresel faktörlerin etkisiyle meydana gelebilir. Bu ifade doğrudur. X ışınları, UV ışınları, bazı kimyasallar gibi çevresel faktörler mutajen adı verilen ajanlar olarak DNA'da mutasyonlara neden olabilir.
✅ Şıkların Analizi
A) Yalnız II: Bizim analizimize göre, sadece II. öncül yanlıştır. Bu şık doğru cevabı göstermektedir.
B) Yalnız III: III. öncül doğrudur, bu yüzden bu şık yanlış bir seçenektir.
C) I ve II: I. öncül doğru olduğu için bu şık yanlış bir ifadedir.
D) I ve III: Hem I. hem de III. öncül doğru olduğu için bu şık da yanlış bir seçenektir.
E) I, II ve III: I ve III doğru olduğu için bu şık da yanlış bir ifadedir.
🎯 Sonuç: Doğru cevap: A şıkkı. Çünkü mutasyonlardan sadece somatik hücrelerde meydana gelenler bir sonraki nesle aktarılmaz; üreme hücrelerindeki mutasyonlar aktarılır. Diğer iki öncül ise mutasyonların adaptasyondaki rolü ve çevresel faktörlerle ilişkisi açısından doğrudur.
Soru 3.
Bir bakteri kolonisine tek çeşit antibiyotik verilmiş ve bu kolonideki bazı bakterilerin hayatta kalıp çoğalabildikleri gözlenmiştir. Gözlem sırasında A, B ve C petri kaplarında meydana gelen değişimler aşağıda gösterilmiştir.
Buna göre başlangıçta sayısı az olan dirençli bakterilerin sayısının artması ve duyarlı olan bakterilerin tamamen yok olması aşağıdakilerden hangisi ile açıklanamaz?
Doğru Cevap: D
🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi
Bu soru, bakterilerin antibiyotiklere karşı direnç geliştirmesi ve doğal seçilim mekanizmasını anlatıyor. Antibiyotikler, ortamdaki başlangıçta var olan dirençli bakterileri seçerek hayatta kalmalarını ve çoğalmalarını sağlar. Böylece, popülasyonda dirençli bakterilerin oranı artar.
🧠 Sorunun Türü
Bu soru, verilen bir durumu ve görseli yorumlama, biyolojik prensipleri (doğal seçilim, adaptasyon, genetik) kullanarak olayı açıklama becerini ölçüyor. Özellikle "açıklanamaz" ifadesi, doğru olmayan bir bilgiyi veya yanlış bir nedensel ilişkiyi bulmanı istiyor.
🔍 Öncüllerin Analizi
Görselin Durumu: Başlangıçta (A kabı) hem antibiyotiğe duyarlı (sarı) hem de dirençli (kırmızı) bakteriler bir arada bulunuyor. Antibiyotik eklendikten sonra (B kabı) duyarlı bakterilerin öldüğü (beyaz), dirençli bakterilerin ise hayatta kaldığı görülüyor. Sonrasında besin ortamı sağlanınca (C kabı), sadece hayatta kalan dirençli bakterilerin çoğalarak popülasyonu oluşturduğu gözleniyor. Soru, bu sürecin nedenlerinden hangisinin yanlış olduğunu soruyor.
✅ Şıkların Analizi
A) Seçilim yoluyla dirençli bakterilerin hayatta kalması ve çoğalması: Bu ifade, görselde yaşanan olayın temelini oluşturur. Antibiyotik, dirençli bireylerin seçilerek çoğalmasını sağlamıştır. Bu, doğru bir açıklamadır.
B) Antibiyotiğe dirençli bakterilerin genetik yapısının hayatta kalmayı sağlaması: Bakterilerin dirençli olması, genetik özelliklerinden kaynaklanır. Bu genler sayesinde antibiyotiğe karşı koyabilirler. Bu, olayı açıklayan temel bir biyolojik nedendir.
C) Çevre koşullarına uyum sağlayabilen bakterilerin sayısının artması: Antibiyotik içeren ortam yeni bir çevre koşuludur. Bu koşula uyum sağlayabilen (yani dirençli) bakteriler hayatta kalıp çoğalmıştır. Bu da olayın bir açıklamasıdır.
D) Antibiyotik uygulamasının bakterilerin genetik yapısını rastgele değiştirmesi: Bu ifade yanlıştır. Antibiyotikler, bakterilerin genetik yapısını rastgele değiştirerek onlara direnç kazandırmaz. Direnç, antibiyotik uygulanmadan önce mutasyonlar sonucu zaten bakterilerin genetik yapısında vardır. Antibiyotik sadece bu dirençli bakterileri seçer, yani hayatta kalıp çoğalmalarına olanak tanır. Dirençli genler antibiyotik etkisiyle oluşmaz.
E) Duyarlı bakterilerin antibiyotiğe karşı direnç genlerinin bulunmaması: Duyarlı bakterilerin ölmesinin nedeni, antibiyotikle mücadele edecek direnç genlerine sahip olmamalarıdır. Bu da olayı açıklayan doğru bir ifadedir.
🎯 Sonuç: Doğru cevap: D şıkkı.
Soru 4.
Pestisit tarımsal alanlara zarar veren canlıların etkisini ortadan kaldırmak için kullanılan zirai ilaçların genel adıdır.
Buna göre tarımda verimi artırmak için
I. insektisit (böcek öldürücü),
II. herbisit (yabani ot öldürücü),
III. fungusit (mantar öldürücü)
maddelerinden hangileri kullanılabilir?
Doğru Cevap: E
🧬 Konu Hakkında Kısa Bilgi
Tarımda daha fazla ürün alabilmek için bitkilere zarar veren canlılarla mücadele etmek çok önemlidir. Pestisitler, bu zararlıları kontrol altına almak için kullanılan kimyasal maddelerin genel adıdır. Bu maddeler sayesinde bitkiler daha sağlıklı büyüyebilir ve daha iyi bir hasat elde edilebilir. Ancak bu ilaçları doğru ve dikkatli kullanmak hem çevremizi hem de kendi sağlığımızı korumak için çok önemlidir.
🧠 Sorunun Türü
Bu soru, pestisit çeşitlerini ve bunların tarımsal verime nasıl etki ettiğini anlamanızı bekliyor. Öncüllerde verilen terimlerin ne anlama geldiğini bilmeniz ve tarımsal uygulamalarla bağlantısını kurmanız gerekiyor. Biyolojideki temel kavramları ve bunların günlük hayattaki karşılıklarını iyi öğrenmek size yardımcı olacaktır.
🔍 Öncüllerin Analizi
I. insektisit (böcek öldürücü): İnsektisitler, ekinlere zarar veren böcekleri yok etmek veya onların popülasyonunu azaltmak için kullanılır. Böceklerin bitkilere zarar vermesi engellendiğinde, hasat miktarı ve kalitesi artar.
II. herbisit (yabani ot öldürücü): Herbisitler, ekili ürünlerle rekabet eden yabani otları ortadan kaldırır. Yabani otlar yok olduğunda, ekili bitki suya, besine ve ışığa daha fazla ulaşabilir, bu da verimi artırır.
III. fungusit (mantar öldürücü): Fungusitler, bitkilerde hastalıklara neden olan mantarları kontrol etmek için kullanılır. Mantar enfeksiyonları ürünün büyümesini engelleyip kalitesini düşürebileceğinden, fungusit kullanımı verimi korur veya artırır.
✅ Şıkların Analizi
A) Yalnız I: Sadece böceklerle mücadele etmek, yabani otlar ve mantarların da verimi olumsuz etkileyebileceği gerçeğini göz ardı eder.
B) Yalnız III: Sadece mantarlarla mücadele etmek, böcek ve yabani ot zararlarını görmezden geldiği için verimi tam olarak artıramaz.
C) I ve II: Böcekler ve yabani otlarla mücadele önemli olsa da, mantar hastalıkları da ürün verimi için ciddi bir tehdittir.
D) II ve III: Yabani otlar ve mantarlarla mücadele faydalıdır, ancak ürünlere zarar veren böceklerin etkisini hesaba katmaz.
E) I, II ve III: Tarımsal ürünlere zarar veren başlıca canlı grupları olan böcekler, yabani otlar ve mantarlarla kapsamlı bir mücadele, verimi en üst düzeye çıkarmak için hepsi birlikte kullanılabilir.
🎯 Sonuç: Doğru cevap: E şıkkı. Tarımda verimi artırmak için, bitkilere zarar veren farklı türdeki canlılarla (böcekler, yabani otlar, mantarlar) mücadele etmek gerekir ve bu amaçla insektisit, herbisit ve fungusit gibi pestisit türlerinin hepsi kullanılabilir.
Çalışma soruları bölümündeki tüm sorulara erişmek için abonelik paketlerini inceleyebilirsiniz.
