"Genden Proteine" Ünitesi Ünite Sonu Değerlendirme Soruları Çözümleri 21

A. Aşağıdaki çoktan seçmeli sorularda doğru seçeneği işaretleyiniz.

Soru 1. Aşağıda verilenlerden hangisi, DNA ya da RNA molekülünün hidrolizi sonucu elde edilemez?

A) Amino asit

B) Fosforik asit

C) Riboz

D) Timin

E) Urasil

1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, nükleik asitlerin (DNA ve RNA) yapı taşlarını (monomerlerini) ve bileşenlerini bilip bilmediğimizi ölçmektedir. DNA veya RNA molekülü hidroliz edildiğinde (su ile yapı birimlerine ayrıştırıldığında) ortaya çıkacak veya çıkmayacak molekülleri sorgulamaktadır.

2. Doğru Cevap Şıkkı: A) Amino asit

3. Doğru Cevabın Açıklaması: Amino asitler, proteinlerin yapı taşlarıdır. Nükleik asitlerin (DNA ve RNA) yapısında protein veya amino asit kesinlikle bulunmaz. Nükleik asitler; azotlu organik baz, beş karbonlu şeker (pentoz) ve inorganik fosfat grubundan oluşan nükleotitlerin birleşmesiyle meydana gelir. Bu nedenle DNA veya RNA molekülünün hidrolizi (parçalanması) sonucunda amino asit elde edilmesi mümkün değildir.

4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi:

B) Fosforik asit: Hem DNA hem de RNA nükleotitlerinin yapısında inorganik fosfat (fosforik asit - H3PO4) ortak olarak bulunur ve hidroliz sonucu elde edilir.

C) Riboz: RNA'nın yapısında bulunan beş karbonlu şekerdir (pentoz). RNA molekülü hidroliz edildiğinde açığa çıkar.

D) Timin: Sadece DNA'nın yapısında bulunan pirimidin grubu azotlu organik bazdır. DNA hidroliz edildiğinde elde edilir.

E) Urasil: Sadece RNA'nın yapısında bulunan pirimidin grubu azotlu organik bazdır. RNA hidroliz edildiğinde elde edilir.

Soru 2. Aşağıda bir polipeptit zincirindeki amino asit çeşitleri ve sıraları verilmiştir.

Z – H – Z – R –Y – Y – R – B – Z – H

Bu polipeptit zincirine göre

I. mRNA molekülünde en az 5 çeşit kodon bulunur.

II. Peptit bağı sayısı 9’dur.

III. En az 10 çeşit tRNA, amino asit taşımıştır.

ifadelerinden hangileri doğrudur?

A) Yalnız I

B) I ve II

C) I ve III

D) II ve III

E) I, II ve III

1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, protein sentezi (translasyon) sürecindeki polipeptit zinciri oluşumu, amino asit çeşitliliği, kodon ve tRNA ilişkisi ile peptit bağı hesaplamaları gibi temel genetik bilgi akışı kavramlarını ölçmektedir. Verilen 10 amino asitlik belirli bir dizilim üzerinden kodon, tRNA ve bağ sayısı çıkarımları yapmamız istenmektedir.

2. Doğru Cevap Şıkkı: B) I ve II

3. Doğru Cevabın Açıklaması: Öncelikle verilen dizilimi analiz edelim: Z – H – Z – R – Y – Y – R – B – Z – H (Toplam 10 amino asit).

Bu zincirdeki amino asit çeşitlerini saydığımızda Z, H, R, Y ve B olmak üzere toplam 5 çeşit amino asit kullanıldığını görüyoruz.

I. öncül (Doğru): Polipeptit zincirinde 5 farklı çeşit amino asit bulunduğu için, mRNA'da bu amino asitleri şifreleyen en az 5 çeşit anlamlı kodon bulunmak zorundadır. (Sentezi bitiren durdurucu kodonu da sayarsak bu sayı en az 6 olur, dolayısıyla "en az 5 çeşit kodon bulunur" ifadesi kesinlikle doğrudur.)

II. öncül (Doğru): Bir polipeptit zincirindeki peptit bağı sayısı, toplam amino asit sayısının bir eksiği (n - 1) formülü ile hesaplanır. Sentezde toplam 10 amino asit kullanıldığına göre, 10 - 1 = 9 adet peptit bağı kurulmuştur.

4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi: Sorumuzda şıklardan ziyade öncüllerin doğruluğu eleme yaptırdığı için yanlış olan öncülü değerlendirmeliyiz:

III. öncül (Yanlış): Sentezde toplam 10 adet amino asit kullanılmıştır ancak bunlar sadece 5 çeşittir. Bir tRNA çeşidi aynı çeşit amino asidi tekrar tekrar taşıyabilir. Bu nedenle görev yapan tRNA çeşidi sayısı, en az kullanılan amino asit çeşidi sayısı kadar, yani 5 olmalıdır. "En az 10 çeşit tRNA" ifadesi yanlıştır. (En fazla 10 çeşit olabilir dese doğru olabilirdi, çünkü her bir Z için farklı bir tRNA şifresi kullanılmış olma ihtimali vardır ama "en az" dediği için yanlıştır.)

III. öncül yanlış olduğu için C (I ve III), D (II ve III) ve E (I, II ve III) şıkları elenir. I. ve II. öncüller doğru olduğu için A (Yalnız I) şıkkı da elenir.

Soru 3. Normal azotlu nükleotitler içeren bir DNA molekülü, ağır azotlu nükleotitlerin bulunduğu ortamda iki kez eşlenirse oluşan DNA’ların oranları ve nitelikleri aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

A) %25 melez, %75 ağır

B) %25 normal, %75 ağır

C) %75 melez, %25 ağır

D) %50 melez, %50 normal

E) %50 melez, %50 ağır

1. Sorunun içeriği ve ne sorduğu: Bu soru, DNA'nın yarı korunumlu (semikonservatif) eşlenmesi mekanizmasını ve bu süreçte azot izotoplarının (normal ve ağır azot) nasıl dağıldığını kavramayı amaçlamaktadır. Normal azotlu bir DNA molekülünün, ağır azotlu bir ortamda ardışık olarak iki kez eşlenmesi sonucunda oluşacak yeni DNA moleküllerinin oranlarını (melez, ağır veya normal olma durumlarını) hesaplamamızı istemektedir.

2. Doğru Cevap Şıkkı: E) %50 melez, %50 ağır

3. Doğru Cevabın Açıklaması: DNA molekülü kendini yarı korunumlu olarak eşler. Yani her bir zincir birbirinden ayrılır ve ortamdaki nükleotitler kullanılarak karşılarına yeni zincirler sentezlenir.

Başlangıç Durumu: Elimizde iki zinciri de normal azotlu olan bir DNA var (14N-14N).

1. Eşlenme: Ortam ağır azotludur (15N). Başlangıçtaki DNA'nın iki zinciri (14N ve 14N) birbirinden ayrılır. Her bir zincirin karşısına ortamdan ağır azotlu (15N) nükleotitler gelir. Bunun sonucunda, bir zinciri normal diğer zinciri ağır azotlu olan 2 adet melez DNA (14N-15N) oluşur. (Şu an %100 melez DNA'mız var).

2. Eşlenme: Ortam hala ağır azotludur (15N). Bu 2 melez DNA'nın toplam 4 zinciri birbirinden ayrılır (iki adet 14N zinciri ve iki adet 15N zinciri kalıp olarak ayrılır).

İki adet normal azotlu (14N) kalıp zincirin karşısına ortamdan ağır azotlu (15N) zincirler gelir ve 2 adet melez DNA (14N-15N) oluşur.

İki adet ağır azotlu (15N) kalıp zincirin karşısına yine ortamdan ağır azotlu (15N) zincirler gelir ve 2 adet ağır DNA (15N-15N) oluşur.

Sonuç: Toplamda oluşan 4 DNA molekülünün 2'si melez, 2'si ise ağırdır. Bu da oransal olarak %50 melez ve %50 ağır DNA demektir.

4. Diğer şıkların Değerlendirilmesi:

A ve C Şıkları: Eşlenme sonucu oluşan 4 DNA'nın 2'si melez, 2'si ağır olduğu için oran %50'ye %50 olmalıdır. Yarı korunumlu eşlenme prensibiyle hesaplandığında %25'e %75 gibi oranlar matematiksel olarak yanlıştır.

B ve D Şıkları: Ortam tamamen ağır azotlu (15N) olduğu için, eşlenmeler sırasında yeni üretilen zincirlerin tamamı ağır azotlu olmak zorundadır. Bu nedenle yeni oluşan DNA'ların her iki zincirinin de normal azotlu olduğu (14N-14N) "normal" bir DNA molekülü oluşması imkansızdır. Bu şıklardaki "normal" ifadesi eşlenme ortamının koşullarıyla çeliştiği için yanlıştır.

Soru 4. Uygun şartlar altındaki bir deney tüpünde DNA molekülü tamamen hidroliz ediliyor.

Buna göre yukarıdaki grafiklerden hangileri doğrudur?

A) I ve II

B) II ve III

C) III ve IV

D) II ve IV

E) I, II ve IV

1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, bir DNA molekülünün hidrolizi (su kullanılarak yapı taşlarına ayrıştırılması) işlemi sırasında, deney ortamındaki çeşitli molekül ve bağ miktarlarında meydana gelen değişimleri grafikler üzerinden yorumlamamızı istemektedir.

2. Doğru Cevap Şıkkı: D) II ve IV

3. Doğru Cevabın Açıklaması: Hidroliz (sindirim/parçalanma) tepkimeleri, büyük polimer moleküllerin su harcanarak monomerlerine (yapı taşlarına) ayrılması olayıdır. DNA molekülü tamamen hidroliz edildiğinde yapı taşları olan serbest azotlu organik bazlara (Adenin, Timin, Guanin, Sitozin), deoksiriboz şekerine ve inorganik fosfat moleküllerine kadar parçalanır.

II. Grafik (Adenin sayısı - Zaman): Doğrudur. DNA molekülü parçalandıkça, yapısında bağlı halde bulunan adenin bazları serbest kalmaya başlar. Dolayısıyla deney tüpündeki serbest adenin molekülü sayısı zamanla artar.

IV. Grafik (Ortamdaki su miktarı - Zaman): Doğrudur. Tüm hidroliz tepkimelerinde bağları koparmak için ortamdaki su kullanılır (harcanır). Bu nedenle reaksiyon ilerledikçe deney tüpündeki su miktarı zamanla azalır.

4. Diğer Şıkların ve Grafiklerin Değerlendirilmesi: Sorumuzda şıklardan çok grafiklerin doğruluğunu değerlendirmek eleme yapmamızı sağlar:

I. Grafik (Hidrojen bağı sayısı - Zaman): Yanlıştır. DNA molekülü hidroliz edilirken iki zinciri bir arada tutan zayıf hidrojen bağları koparılır (yok olur). Bu nedenle hidrojen bağı sayısının zamanla artması değil, sıfıra doğru azalması gerekirdi.

III. Grafik (Fosfat sayısı - Zaman): Yanlıştır. DNA yapı taşlarına kadar parçalandığında nükleotitlerin yapısındaki fosfatlar serbest kalır. Deney tüpündeki serbest fosfat sayısının zamanla azalması değil, tıpkı adenin grafiğinde olduğu gibi artması gerekirdi.

Yanlış olan I ve III numaralı grafikleri barındıran A, B, C ve E şıkları bu sebeplerle elenir.

Soru 5. Aşağıda A ve B nükleik asitlerinin açık gösterimi verilmiştir.

A ve B ile gösterilen nükleik asitlerde aşağıdakilerin hangisinde verilen özellik kesinlikle ortak olarak gözlenir?

A) Adenin deoksiribonükleotidi içermeleri

B) Zayıf hidrojen bağı içermeleri

C) Riboz şekeri bulundurmaları

D) Fosfodiester bağı bulundurmaları

E) Urasil nükleotidi içermeleri

1. Sorunun içeriği ve ne sorduğu: Soru, şematize edilen A ve B nükleik asit moleküllerinin yapısal bileşenlerini karşılaştırmayı ve her iki molekül türü için de her zaman geçerli olan (kesinlikle ortak olan) yapısal bir özelliği tespit etmeyi amaçlamaktadır.

2. Doğru Cevap Şıkkı: D) Fosfodiester bağı bulundurmaları

3. Doğru Cevabın Açıklaması: Görsel incelendiğinde, A molekülünün çift zincirli olduğu, deoksiriboz (D) şekeri ve timin (T) bazı içerdiği görülmektedir; bu veriler A'nın DNA olduğunu kanıtlar. B molekülü ise tek zincirlidir, riboz (R) şekeri ve urasil (U) bazı içermektedir; bu da B'nin RNA olduğunu gösterir. Hem DNA hem de RNA, nükleotitlerin birbirine bağlanmasıyla oluşan polimerlerdir. Nükleotitleri bir zincir üzerinde birbirine bağlayan, bir nükleotidin şekeri ile diğerinin fosfatı arasında kurulan bağ fosfodiester bağıdır. Bu bağ, tüm nükleik asitlerin omurgasını oluşturduğu için kesinlikle ortaktır.

4. Diğer şıkların Değerlendirilmesi

A) Adenin deoksiribonükleotidi içermeleri: Bu nükleotit çeşidi sadece DNA (A) yapısında bulunur; RNA'da adenin bazına riboz şekeri eşlik eder.

B) Zayıf hidrojen bağı içermeleri: DNA çift zincirli yapısı gereği hidrojen bağı içerirken, görseldeki RNA (B) tek zincirlidir ve bu haliyle hidrojen bağı içermez.

C) Riboz şekeri bulundurmaları: Görselde görüldüğü üzere riboz (R) sadece RNA (B) molekülüne özgüdür; DNA'da deoksiriboz bulunur.

E) Urasil nükleotidi içermeleri: Urasil (U) sadece RNA (B) yapısında yer alan bir bazdır; DNA'da bu bazın yerini timin (T) alır.

Soru 6.

I. Zayıf hidrojen bağı bulundurma

II. Pentoz şekeri bulundurma

III. Pürin bazı bulundurma

Yukarıdakilerden hangileri DNA ve tRNA için ortaktır?

A) Yalnız I

B) I ve II

C) I ve III

D) II ve III

E) I, II ve III

1. Sorunun içeriği ve ne sorduğu: Bu soru, DNA (Deoksiribonükleik asit) ve tRNA (Taşıyıcı RNA) moleküllerinin yapısal özelliklerini karşılaştırmayı amaçlamaktadır. Verilen üç öncülden hangilerinin her iki molekül türü için de ortak birer yapısal özellik olduğunu tespit etmemizi istemektedir.

2. Doğru Cevap Şıkkı: E) I, II ve III

3. Doğru Cevabın Açıklaması: 

I. Zayıf hidrojen bağı bulundurma: DNA, çift zincirli yapısındaki karşılıklı nükleotitleri (A-T, G-C) bir arada tutmak için zayıf hidrojen bağları içerir. tRNA ise tek zincirli bir polimer olmasına rağmen, sitoplazmada kendine özgü üç boyutlu "yonca yaprağı" şeklini alırken zincirin bazı kısımları üst üste katlanır. Bu katlanma bölgelerindeki baz eşleşmeleri arasında zayıf hidrojen bağları kurulur. Bu nedenle bu özellik her ikisi için de ortaktır.

II. Pentoz şekeri bulundurma: Nükleik asitlerin temel yapı birimi nükleotitlerdir ve her nükleotit mutlaka 5 karbonlu bir pentoz şekeri içerir. DNA'da deoksiriboz, tRNA'da ise riboz şekeri bulunur. Şekerlerin çeşitleri farklı olsa da her ikisi de "pentoz" grubundadır. Dolayısıyla pentoz şekeri bulundurmak ortaktır.

III. Pürin bazı bulundurma: Azotlu organik bazlardan Adenin (A) ve Guanin (G) pürin grubu bazlarıdır. Hem DNA hem de RNA (tRNA dahil) yapı nükleotitlerinde Adenin ve Guanin pürin bazlarını ortak olarak kullanırlar. Bu nedenle bu özellik de ortaktır.

4. Diğer şıkların Değerlendirilmesi: Verilen öncüllerin (I, II ve III) tamamı her iki molekül için de ortak birer biyokimyasal özellik teşkil etmektedir. Bu sebeple, sadece bir veya iki öncülü kapsayan A (Yalnız I), B (I ve II), C (I ve III) ve D (II ve III) şıkları eksik bilgi içerdiği için doğru kabul edilemez. Üç özelliğin de ortak olduğunu belirten E seçeneği eksiksiz ve doğrudur.

Soru 7. Aşağıdaki şekilde mRNAve mRNA’nın protein sentezindeki okunma yönü verilmiştir.

Buna göre protein sentezinde,

I. 5 peptit bağı kurulur.

II. 1 molekül su oluşur.

III. 3 tRNA molekülü görev yapar.

ifadelerden hangileri doğrudur?

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) Yalnız III

D) I ve III

E) I, II ve III

1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, protein sentezi (translasyon) sürecinde mRNA üzerindeki kodonların okunması, başlama ve durdurma kodonlarının tespiti ile bu süreçte oluşan bağ ve su miktarlarının hesaplanmasını ölçmektedir. Şekildeki mRNA zinciri üzerinde protein sentezinin nerede başlayıp nerede biteceğini bulmamız ve buna bağlı olarak niceliksel çıkarımlar yapmamız istenmektedir.

2. Doğru Cevap Şıkkı: B) Yalnız II

3. Doğru Cevabın Açıklaması: Protein sentezi, mRNA üzerindeki AUG (başlangıç) kodonu ile başlar ve UAA, UAG veya UGA (durdurucu) kodonlarından herhangi birine rastlandığında sona erer. Şekildeki okunma yönü ve kodon dizilimi incelendiğinde:

♦ Sentez AUG kodonu ile başlar (1. amino asit: Metiyonin).

♦ Sıradaki kodon GGG okunur ve uygun amino asit zincire eklenir (2. amino asit).

♦ Bir sonraki kodon UAG bir durdurucu (stop) kodonudur. Bu kodona gelindiğinde sentez durur ve durdurucu kodon için amino asit/tRNA gelmez.

Sonuç: Bu sentez sonucunda 2 amino asitli bir dipeptit oluşur. İki amino asit arasında 1 adet peptit bağı kurulur. Peptit bağı oluşumu bir dehidrasyon sentezi olduğu için kurulan her bağ başına bir molekül su açığa çıkar. Dolayısıyla 1 molekül su oluşur (II. öncül doğrudur).

4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi:

I. öncül (Yanlış): Sentezde sadece 2 amino asit kullanıldığı için n-1 kuralına göre 2-1 = 1 adet peptit bağı kurulur. 5 peptit bağı kurulması için 6 amino asitlik bir zincir gerekirdi.

III. öncül (Yanlış): Sentezlenen 2 amino asit için toplamda 2 adet tRNA görev yapar (biri AUG, diğeri GGG kodonu için). Durdurucu kodon (UAG) için tRNA gelmediği için 3. bir tRNA kullanımı söz konusu değildir.

I. ve III. öncüller yanlış olduğu için A, C, D ve E şıkları elenir. Yalnız II. öncülün doğru olduğu B seçeneği kesin doğrudur.

Soru 8. Replikasyon ve transkripsiyon olayları gerçekleşirken aşağıdaki nükleotitlerden hangileri arasında hidrojen bağı kurulamaz?

A) Deoksiriboz içeren guanin nükleotidi ile riboz içeren sitozin nükleotidi arasında

B) Deoksiriboz içeren adenin nükleotidi ile riboz içeren urasil nükleotidi arasında

C) Deoksiriboz içeren timin nükleotidi ile riboz içeren adenin nükleotidi arasında

D) Riboz içeren guanin nükleotidi ile riboz içeren sitozin nükleotidi arasında

E) Deoksiriboz içeren adenin nükleotidi ile deoksiriboz içeren timin nükleotidi arasında

1. Sorunun içeriği ve ne sorduğu: Bu soru, nükleik asitlerin sentez süreçleri olan replikasyon (DNA eşlenmesi) ve transkripsiyon (RNA sentezi) esnasında, kalıp zincirdeki nükleotitler ile karşılarına gelen yeni nükleotitler arasındaki eşleşme kurallarını sorgulamaktadır. Temel odak noktası, bu iki biyolojik olay sırasında hangi şeker yapılarına sahip nükleotitlerin karşı karşıya gelip hidrojen bağı kuramayacağını tespit etmektir.

2. Doğru Cevap Şıkkı: D) Riboz içeren guanin nükleotidi ile riboz içeren sitozin nükleotidi arasında

3. Doğru Cevabın Açıklaması: Nükleik asit sentez mekanizmalarını incelediğimizde bağ kurma kuralları şöyledir:

Replikasyonda: DNA kalıbından yeni bir DNA sentezlenir. Dolayısıyla eşleşme her zaman Deoksiriboz içeren bir nükleotit ile yine Deoksiriboz içeren bir nükleotit arasındadır.

Transkripsiyonda: DNA kalıbından bir RNA sentezlenir. Bu süreçte eşleşme, kalıp zincirdeki Deoksiriboz içeren nükleotit ile yeni sentezlenen zincirdeki Riboz içeren nükleotit arasındadır.

Bu iki olayda da (replikasyon ve transkripsiyon) iki Riboz içeren nükleotidin karşı karşıya gelip hidrojen bağı kurması söz konusu değildir. Riboz-Riboz eşleşmesi ancak RNA'nın kendi üzerinde katlanması (tRNA gibi) veya translasyon (mRNA-tRNA etkileşimi) süreçlerinde görülür.

4. Diğer şıkların Değerlendirilmesi

A) Deoksiriboz (G) - Riboz (C): Transkripsiyon sırasında DNA'daki guanin karşısına RNA'daki sitozin gelmesiyle kurulur. (Mümkündür)

B) Deoksiriboz (A) - Riboz (U): Transkripsiyon sırasında DNA'daki adenin karşısına RNA'daki urasil gelmesiyle kurulur. (Mümkündür)

C) Deoksiriboz (T) - Riboz (A): Transkripsiyon sırasında DNA'daki timin karşısına RNA'daki adenin gelmesiyle kurulur. (Mümkündür)

E) Deoksiriboz (A) - Deoksiriboz (T): Replikasyon sırasında bir DNA zincirindeki adenin ile yeni sentezlenen zincirdeki timin arasında kurulur. (Mümkündür)

Soru 9.

I. AUGCC

II. AAGCA

III. ATCTA

Yukarıdaki nükleik asitlere ait zincir parçalarından hangilerinin DNA molekülüne ait olduğu kesindir?

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) Yalnız III

D) I ve III

E) I, II ve III

1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, nükleik asitlerin (DNA ve RNA) yapıtaşlarını ve kendilerine özgü azotlu organik bazlarını ayırt etme yeteneğini ölçmektedir. Verilen nükleotit dizilimlerine bakarak, hangisinin sadece DNA molekülünde bulunabileceğini tespit etmemizi istemektedir.

2. Doğru Cevap Şıkkı: C) Yalnız III

3. Doğru Cevabın Açıklaması: Nükleik asitleri birbirinden ayıran en belirgin yapısal farklardan biri içerdikleri pirimidin bazlarıdır. Timin (T) bazı sadece DNA molekülüne özgüdür. Soru öncüllerindeki "ATCTA" dizilimi içerisinde timin (T) bulunduğu için bu nükleotit zincir parçasının kesinlikle DNA'ya ait olduğu söylenebilir.

4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi:

I. AUGCC: Bu dizilim Urasil (U) bazı içermektedir. Urasil sadece RNA molekülüne özgü bir baz olduğu için bu parçanın bir RNA molekülüne ait olduğu kesindir.

II. AAGCA: Bu dizilimde yer alan Adenin (A), Guanin (G) ve Sitozin (C) bazları hem DNA hem de RNA moleküllerinde ortak olarak bulunur. Yapısındaki beş karbonlu şekerin (deoksiriboz mu yoksa riboz mu olduğu) belirtilmemesi nedeniyle bu parçanın DNA mı yoksa RNA mı olduğu konusunda kesin bir yargıya varılamaz.

I. öncül kesinlikle RNA, II. öncül ise her iki molekül de olabileceği için "kesinlikle DNA" olan tek seçenek III. öncüldür.

Soru 10. Aşağıdaki şekillerde DNA ve RNA’nın farklı gösterimleri verilmiştir.

Bu yapılara göre aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, nükleik asitlerin (DNA ve RNA) temel yapısal ve fonksiyonel farklarını ayırt etme yeteneğini ölçmektedir. Görsellerde verilen molekül şemaları ve karşılaştırma tablosu üzerinden, hangi özelliğin yanlış eşleştirildiğini tespit etmemiz istenmektedir.

2. Doğru Cevap Şıkkı: C) Şeker: DNA → Riboz / RNA → Deoksiriboz

3. Doğru Cevabın Açıklaması: Nükleik asitler, isimlerini yapılarındaki beş karbonlu şekerden (pentoz) alırlar. Tablodaki C şıkkında bu şekerler ters verilmiştir:

DNA (Deoksiribonükleik asit): Yapısında deoksiriboz şekeri bulundurur.

RNA (Ribonükleik asit): Yapısında riboz şekeri bulundurur.

Dolayısıyla bu eşleştirme biyolojik olarak hatalıdır.

4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi

A) İçerdiği organik bazlar: DNA'da Adenin, Guanin, Sitozin ve Timin bulunur; RNA'da ise Timin yerine Urasil bulunur. Bu bilgi doğrudur.

B) Yapı: Şemalarda da görüldüğü üzere DNA çift zincirli (sarmal), RNA ise genellikle tek zincirli yapıdadır. Bu bilgi doğrudur.

D) Nükleotitten oluşma: Hem DNA hem de RNA, nükleotit adı verilen yapı taşlarının birbirine bağlanmasıyla oluşan polimerlerdir. Bu bilgi doğrudur.

E) Kendini eşleme: DNA, replikasyon ile kendini hatasız bir şekilde kopyalayabilir (eşler). RNA ise genellikle DNA üzerindeki şifreye göre sentezlenir, kendi kendine eşlenme yeteneği yoktur (eşleyemez). Bu bilgi doğrudur.

Soru 11. Kapsülsüz Streptococcus pneumonie bakterisi zatürreye neden olmazken kapsüllüsü zatürreden ölüme neden olur.

I. Fare + kapsülsüz bakteri → yaşar.

II. Fare + kapsüllü bakteri → ölür.

III. Fare + ısıtılmış kapsüllü bakteri → yaşar.

IV. Fare + ısıtılmış kapsüllü bakteri + kapsülsüz bakteri → ölür.

Yukarıda verilen deney sonuçlarına göre seçeneklerde verilen bilgilerden hangisine varılamaz?

A) II. deneyde kapsüllü bakteri farenin zatüreden ölümüne neden olmuştur.

B) III. deneyde ısıtılmış kapsüllü bakterinin DNA yapısı bozulmuştur.

C) IV. deneyde ısıtılmış kapsüllü bakterinin protein özütü kapsülsüz bakteriyi değiştirmiştir.

D) IV. deneyde ölen farenin vücudunda kapsüllü bakteri gözlenir.

E) I. deneyde kapsülsüz bakteri farenin bağışıklık sistemi tarafından yok edilmiştir.

1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, biyoloji tarihinin en önemli çalışmalarından biri olan Griffith'in Transformasyon Deneyi'ni ele almaktadır. Soru; kapsüllü (hastalık yapıcı) ve kapsülsüz (hastalık yapmayan) Streptococcus pneumoniae bakterileri üzerinden kalıtım materyalinin (DNA) doğasını ve hücreden hücreye bilgi aktarımını sorgulamaktadır.

2. Doğru Cevap Şıkkı: C) IV. deneyde ısıtılmış kapsüllü bakterinin protein özütü kapsülsüz bakteriyi değiştirmiştir.

3. Doğru Cevabın Açıklaması: IV. deneyde, canlı kapsülsüz bakteriler ile ölü kapsüllü bakteriler karıştırıldığında farelerin ölmesi, ortamda bir "transformasyon" (genetik değişim) gerçekleştiğini gösterir. Ancak bu değişime neden olan "protein özütü" değil, ölü kapsüllü bakterilerden canlı kapsülsüz bakterilere geçen DNA molekülüdür. Proteinler yüksek sıcaklıkta tamamen denatüre olup işlevini kaybederken, DNA genetik bilgiyi taşıma yeteneğini korumuş ve kapsülsüz bakterilerin kapsül yapma geni kazanmasını sağlamıştır. Bu yüzden "protein özütü" ifadesi bilimsel olarak yanlıştır ve bu sonuca varılamaz.

4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi:

A) II. deneyde kapsüllü bakteri farenin zatüreden ölümüne neden olmuştur: Doğrudur. Deney düzeneğinde kapsüllü bakterilerin patojen (hastalık yapıcı) olduğu ve fareyi öldürdüğü net bir şekilde görülmektedir.

B) III. deneyde ısıtılmış kapsüllü bakterinin DNA yapısı bozulmuştur: Bu ifade, bakterinin ölümü ve sistemin durması anlamında değerlendirildiğinde (replikasyon ve metabolizmanın bitmesi) çıkarılabilir bir yorumdur. Isı, hücrenin hayatsal fonksiyonlarını sağlayan yapıları bozmuştur.

D) IV. deneyde ölen farenin vücudunda kapsüllü bakteri gözlenir: Doğrudur. Kapsülsüz bakteriler, ölü bakterilerden aldıkları genler sayesinde kapsül oluşturma yeteneği kazandığı için ölen farenin kanında canlı ve kapsüllü bakterilere rastlanır.

E) I. deneyde kapsülsüz bakteri farenin bağışıklık sistemi tarafından yok edilmiştir: Doğrudur. Kapsülsüz bakterilerin koruyucu bir kılıfı (kapsülü) olmadığı için farenin akyuvarları tarafından kolayca tanınıp fagositozla yok edilirler, bu yüzden fare yaşar.

Soru 12. Hücre içinde genetik bilginin aktarımı aşağıda verilmiştir.

Buna göre, numaralandırılmış olaylarla ilgili aşağıdaki açıklamalardan hangisi yanlıştır?

A) Bilgi aktarımı tek yönde gerçekleşir.

B) Ökaryot hücrede I numaralı olay, çekirdekte gerçekleşir.

C) II. olayda ribozom görev alır.

D) I. olayda oluşabilecek mutasyon, proteinin yapısını değiştirebilir.

E) II. olay, transkripsiyon olup sitoplazmada gerçekleşir.

1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, moleküler biyolojinin temel dokması (Santral Dogma) olarak bilinen genetik bilginin akış sürecini ele almaktadır. Şemada DNA’dan proteine giden süreçteki olaylar (I ve II) numaralandırılmış; bu olayların isimleri, gerçekleştiği yerler ve özellikleri üzerinden hangisinin yanlış olduğu sorulmaktadır.

2. Doğru Cevap Şıkkı: E) II. olay, transkripsiyon olup sitoplazmada gerçekleşir.

3. Doğru Cevabın Açıklaması: Şemadaki süreci incelediğimizde:

I numaralı olay: DNA’daki bilginin mRNA’ya aktarılmasıdır ve buna transkripsiyon (yazılım) denir.

II numaralı olay: mRNA’daki şifrelerin ribozomda okunarak protein sentezlenmesidir ve buna translasyon (okuma) denir.

E şıkkında II. olay için "transkripsiyon" ifadesi kullanılmıştır. Oysa transkripsiyon I numaralı olaydır; II numaralı olay translasyondur. Bu terimsel hata nedeniyle E şıkkı yanlıştır.

4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi:

A) Bilgi aktarımı tek yönde gerçekleşir: Doğrudur. Santral dogma prensibine göre bilgi genel olarak DNA $\rightarrow$ RNA $\rightarrow$ Protein yönünde tek taraflı akar.

B) Ökaryot hücrede I numaralı olay, çekirdekte gerçekleşir: Doğrudur. Ökaryotlarda DNA çekirdek içinde bulunduğu için mRNA sentezi (transkripsiyon) çekirdekte yapılır.

C) II. olayda ribozom görev alır: Doğrudur. Protein sentezinin (translasyon) gerçekleştiği organel ribozomdur.

D) I. olayda oluşabilecek mutasyon, proteinin yapısını değiştirebilir: Doğrudur. Transkripsiyon (I) sırasında meydana gelebilecek bir hata/yanlışlık, mRNA’daki kodon dizilimini bozacağı için sentezlenecek proteinin amino asit dizilimini ve dolayısıyla yapısını değiştirebilir. (Not: Genetik anlamda mutasyon DNA'da olur; ancak burada sentez sürecindeki bir bozulmanın proteine yansıması kastedilmiştir).

Soru 13. Aşağıda bir proteinin amino asit dizilimi sembolik olarak gösterilmiştir.

Geometrik şekiller amino asidi göstermektedir. Bu protein sentezinde

I. 5 molekül su açığa çıkmıştır.

II. mRNA’da 18 kodon görev almıştır.

III. DNA’nın kalıp ipliğinde 21 nükleotit görev yapmıştır.

ifadelerinden hangileri doğrudur? (Durdurucu kodonu dikkate alınız.)

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I ve III

D) II ve III

E) I, II ve III

1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, sembollerle ifade edilen bir proteinin amino asit dizilimi üzerinden protein sentezi sürecindeki dehidrasyon (su açığa çıkması) miktarını, mRNA üzerindeki kodon sayısını ve ilgili gen bölgesindeki (DNA kalıp ipliği) nükleotit sayısını hesaplama becerisini ölçmektedir. Şekilde 6 farklı geometrik sembolle temsil edilen 6 amino asitlik bir polipeptit zinciri verilmiştir.

2. Doğru Cevap Şıkkı: C) I ve III

3. Doğru Cevabın Açıklaması: Şekildeki geometrik şekilleri saydığımızda sentezlenen proteinde toplam 6 amino asit kullanıldığını görüyoruz. Bu veriye dayanarak öncülleri analiz edelim:

I. Öncül (Doğru): Protein sentezi bir dehidrasyon sentezidir. n sayıda amino asit birleşirken n - 1 sayıda peptit bağı kurulur ve her bağ oluşumunda bir su molekülü açığa çıkar. Bu protein için 6 amino asit kullanıldığına göre; 6 - 1 = 5 peptit bağı kurulmuş ve 5 molekül su açığa çıkmıştır.

III. Öncül (Doğru): Proteindeki her bir amino asit, mRNA üzerindeki bir kodon tarafından şifrelenir. 6 amino asit için 6 kodon bulunur. Soruda "durdurucu kodonu dikkate alınız" uyarısı yapıldığı için, sentezi sonlandıran ancak amino asit karşılığı olmayan 1 adet durdurucu kodonu da hesaba katmalıyız (6 + 1 = 7 kodon). Her kodon 3 nükleotitten oluştuğu için, DNA'nın kalıp ipliğinde bu kodonlara karşılık gelen toplam 7 x 3 = 21 nükleotit görev yapmıştır.

4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi:

II. Öncül (Yanlış): mRNA'da görev alan toplam kodon sayısı, amino asit sayısı ile durdurucu kodonun toplamıdır (6 + 1 = 7 kodon). 18 rakamı, sadece amino asitleri şifreleyen nükleotit sayısını (6 x 3 = 18) temsil eder. İfade kodon sayısını 18 olarak belirttiği için yanlıştır.

II. öncül yanlış, I ve III. öncüller doğru olduğu için; A (Yalnız I), B (Yalnız II), D (II ve III) ve E (I, II ve III) seçenekleri elenir.

Soru 14. Üç farklı protein molekülünün yapısına – metiyonin, – triptofan, – histidin, – fenilalanin amino asitlerinden aynı miktarda katılmasına rağmen proteinlerin birbirinden farklı olması,

I. Amino asitlerin diziliminin farklı olması

II. Amino asitlerin bağlanma şeklinin farklı olması

III. Durdurucu kodonların farklı olması durumlardan hangileri ile açıklanabilir?

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) Yalnız III

D) I ve II

E) II ve III

1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, proteinlerin çeşitliliğini etkileyen temel faktörleri sorgulamaktadır. Yapısına katılan amino asitlerin çeşidi ve miktarı aynı olsa bile, proteinlerin neden birbirinden farklı özelliklere ve fonksiyonlara sahip olabileceğini analiz etmemizi istemektedir.

2. Doğru Cevap Şıkkı: A) Yalnız I

3. Doğru Cevabın Açıklaması: Protein sentezi, DNA'daki genetik şifreye göre mRNA üzerinden gerçekleştirilen bir süreçtir. Bir proteinin kendine özgü yapısını belirleyen üç temel unsur vardır: Amino asitlerin çeşidi, sayısı ve dizilimi (sıralanışı). Soruda, üç farklı proteinin yapısındaki amino asit çeşitlerinin ve miktarlarının (sayılarının) aynı olduğu belirtilmiştir. Bu durumda, bu proteinlerin birbirinden farklı olmasının tek bilimsel nedeni, amino asitlerin zincir üzerindeki diziliş sıralarının (I. öncül) farklı olmasıdır. Dizilimdeki en küçük bir değişiklik, proteinin üç boyutlu yapısını ve görevini tamamen değiştirir.

4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi:

II. Amino asitlerin bağlanma şeklinin farklı olması (Yanlış): Canlılar dünyasındaki tüm proteinlerde amino asitler birbirine her zaman aynı standart yöntemle bağlanır. Bir amino asidin karboksil grubu ile diğerinin amino grubu arasında her zaman peptit bağı kurulur. Bağlanma biçimi değişmez, bu nedenle çeşitliliğe bir etkisi yoktur.

III. Durdurucu kodonların farklı olması (Yanlış): Durdurucu kodonlar (UAA, UAG, UGA) protein sentezini bitiren sinyallerdir. Bu kodonların amino asit karşılığı yoktur ve polipeptit zincirinin yapısına katılmazlar. Dolayısıyla proteinin kimyasal yapısındaki farklılığın nedeni olamazlar.

II ve III numaralı öncüller protein çeşitliliğine neden olan faktörler arasında yer almadığı için B, C, D ve E şıkları elenir.

Soru 15. Bir hücre aşağıdaki şemada verilen a, b, c, d ve e olaylarından hangilerini gerçekleştiremez?

A) Yalnız a

B) Yalnız d

C) Yalnız e

D) d ve e

E) a, b ve c

1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, moleküler biyolojide "Santral Dogma" olarak bilinen genetik bilgi akışının yönünü ve hücrelerin hangi süreçleri gerçekleştirip gerçekleştiremeyeceğini sorgulamaktadır. Şemada DNA, RNA ve protein arasındaki olası bilgi aktarım yönleri (a, b, c, d, e) harflerle gösterilmiştir.

2. Doğru Cevap Şıkkı: D) d ve e

3. Doğru Cevabın Açıklaması: Biyolojik sistemlerde genetik bilginin akış yönü belirli kurallara tabidir. Şemadaki olayları tek tek incelediğimizde:

a, b ve c olayları: Sırasıyla Replikasyon (DNA eşlenmesi), Transkripsiyon (RNA sentezi) ve Translasyon (Protein sentezi) olaylarıdır. Bu süreçler, hücrelerin büyümesi, bölünmesi ve yaşamsal faaliyetlerini sürdürmesi için her hücrede gerçekleşen doğal süreçlerdir.

d olayı (Ters Transkripsiyon): Bilginin RNA'dan DNA'ya aktarılmasıdır. Bu olay normal, sağlıklı hücrelerin standart yaşam döngüsünde gerçekleşmez. Sadece retrovirüsler (örneğin HIV) gibi bazı virüslerin hücreyi enfekte etmesi durumunda görülür. Bu nedenle "bir hücre gerçekleştiremez" kapsamında değerlendirilir.

e olayı: Bilginin proteinden RNA'ya geri akmasıdır. Modern biyoloji bilgilerimize göre, proteindeki amino asit diziliminden tekrar bir nükleik asit (RNA) şifrelemek imkansızdır. Bilgi aktarımı proteinde son bulur; geriye dönüş yoktur.

4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi:

A, B ve C Şıkları: Bu seçenekler ya hücrenin gerçekleştirebildiği (a, b, c) süreçleri içermekte ya da gerçekleştiremediği süreçlerden sadece birini eksik olarak vermektedir.

E Şıkkı: Bu şıkta verilen a, b ve c olayları hücrenin en temel ve sürekli gerçekleştirdiği olaylar olduğu için "gerçekleştiremez" sorusuna cevap olamazlar.

Hem virüslere özgü olan d hem de biyolojik olarak imkansız olan e olaylarını bir arada sunan D seçeneği, hücrenin gerçekleştiremeyeceği eylemleri tam olarak karşılar.

Soru 16. Aşağıdaki tabloda çeşitli amino asitlerin üçlü şifreleri verilmiştir.

Bu tabloya göre verilen şifrelerden “■ ▲ ● ★” diziliminde bir protein sentezi için mRNA molekülünün nükleotit dizilimi aşağıdakilerden hangisidir?

A) UCUCCCUAGGA

B) AGAGGGAUAGGU

C) AGACGCCCCUAG

D) UCUCCACCCUAU

E) CCGGGGAGAAUU

1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, genetik bilgi akışındaki üçlü şifreler arasındaki ilişkiyi (DNA, mRNA kodonu ve tRNA antikodonu) analiz etme becerisini ölçmektedir. Verilen tabloda farklı amino asitleri temsil eden şekillerin şifreleri verilmiş; bizden bu şekillerin belirli bir dizilimi (■ ▲ ● ★) için oluşacak mRNA molekülünün nükleotit dizilimini bulmamız istenmektedir.

2. Doğru Cevap Şıkkı: D) UCUCCACCCUAU

3. Doğru Cevabın Açıklaması: mRNA dizilimini bulmak için her bir sembole karşılık gelen kodonları belirlemeliyiz:

■ (Kare): Antikodonu (tRNA) AGA olarak verilmiştir. Antikodon ile kodon (mRNA) birbirine tamlayıcı (komplementer) olduğu için mRNA kodonu UCU olur.

▲ (Üçgen): Antikodonu (tRNA) GGU olarak verilmiştir. Bu antikodona karşılık gelen mRNA kodonu CCA olur.

● (Daire): Tabloda doğrudan mRNA kodon sütununda CCC olarak verilmiştir.

★ (Yıldız): Antikodonu (tRNA) AUA olarak verilmiştir. Bu antikodona karşılık gelen mRNA kodonu UAU olur.

Sembol dizilimini (■ ▲ ● ★) kodonlarla birleştirdiğimizde: UCU + CCA + CCC + UAU = UCUCCACCCUAU dizisine ulaşırız.

4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi: A, B, C ve E şıkları: Bu seçeneklerdeki dizilimler, yukarıda antikodon-kodon eşleşmesi kuralına (A-U, G-C) göre çıkardığımız mRNA dizisiyle uyuşmamaktadır. Örneğin B şıkkı doğrudan DNA veya tRNA dizilimlerini içermekte, C şıkkı ise farklı amino asit şifrelerini barındırmaktadır. Tablodaki verilerle doğru eşleştirme yapıldığında sadece D seçeneği tüm sembolleri doğru sırayla ve doğru nükleotitlerle karşılamaktadır.

Soru 17.

l. DNA replikasyonu

ll. mRNA sentezi

lll. Protein sentezi tamamlandıktan sonra DNA’nın parçalanması

lV. Su miktarının artması

Yukarıda verilenlerden hangileri protein sentezi sırasında gerçekleşir?

A) ll ve lV

B) ll, lll ve lV

C) l, lll ve lV

D) I, ll ve lV

E) l, ll, lll ve lV

1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, hücrede gerçekleşen temel metabolik olaylardan hangilerinin doğrudan protein sentezi (transkripsiyon ve translasyon) sürecine dahil olduğunu ayırt etmeyi amaçlamaktadır.

2. Doğru Cevap Şıkkı: A) II ve IV

3. Doğru Cevabın Açıklaması: Protein sentezi süreci iki ana basamakta incelenir. İlk aşamada DNA'daki genetik şifre, ilgili gen bölgesinden mRNA'ya aktarılır (II. mRNA sentezi - Transkripsiyon). İkinci aşamada ise bu mRNA ribozoma giderek amino asitlerin dizilmesine rehberlik eder. Amino asitlerin peptit bağlarıyla birleşerek polipeptit zinciri oluşturması bir dehidrasyon sentezi tepkimesidir; bu nedenle her bağ oluşumunda bir molekül su açığa çıkar ve hücredeki (IV. Su miktarının artması) gözlenir.

4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi:

I. DNA replikasyonu: DNA'nın kendini eşlemesi sadece hücre bölüneceği zaman (hücre döngüsünün S evresinde) gerçekleşir. Protein sentezi için DNA'nın eşlenmesine gerek yoktur; sadece ilgili gen bölgesinin açılması yeterlidir.

III. Protein sentezi tamamlandıktan sonra DNA’nın parçalanması: DNA hücrenin yönetici molekülüdür ve protein sentezi bittikten sonra parçalanmaz. Bilgi kaynağı olarak korunur ve aynı proteinin tekrar üretilmesi veya farklı proteinlerin şifrelenmesi için tekrar tekrar kullanılır.

I ve III numaralı öncüller protein sentezi sürecine dahil olmadığından, bu öncülleri içeren B, C, D ve E seçenekleri yanlıştır.

Soru 18. Aşağıda çekirdekte başlayıp sitoplazmada devam eden protein sentez mekanizması şematize edilmiştir.

Buna göre RNA çeşitleri ile ilgili verilen özelliklerden hangisi yanlıştır?

A) mRNA, DNA zincirine uygun olarak çekirdekte sentezlenir.

B) mRNA sitoplazmada ribozom organeline bağlanır.

C) tRNA 3 nükleotitten oluşur.

D) tRNA uygun amino asitleri ribozom organeline taşır.

E) tRNAile mRNAarasında birbirine uygunluk vardır.

1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, ökaryotik bir hücrede çekirdekte başlayıp sitoplazmada (ribozomda) tamamlanan protein sentezi (transkripsiyon ve translasyon) sürecini ele almaktadır. Şema üzerinden mRNA ve tRNA moleküllerinin görevlerini ve yapısal özelliklerini sorgulayarak, hangi bilginin yanlış olduğunu tespit etmemizi istemektedir.

2. Doğru Cevap Şıkkı: C) tRNA 3 nükleotitten oluşur.

3. Doğru Cevabın Açıklaması: tRNA (Taşıyıcı RNA) molekülü sadece 3 nükleotitten oluşmaz. tRNA, yaklaşık 70-90 nükleotit uzunluğunda tek bir RNA zinciridir ve sitoplazmada katlanarak kendine özgü üç boyutlu (yonca yaprağına benzer) bir yapı oluşturur. Soruda kastedilen 3 nükleotitlik kısım, tRNA'nın sadece mRNA üzerindeki kodonla eşleşen uç bölgesi olan antikodon kısmıdır. Molekülün tamamı ise çok daha fazla nükleotit içerir. Bu nedenle "tRNA 3 nükleotitten oluşur" ifadesi biyolojik olarak yanlıştır.

4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi:

A) mRNA, DNA zincirine uygun olarak çekirdekte sentezlenir: Doğrudur. Ökaryotlarda DNA çekirdekten çıkamaz, bu yüzden şifre çekirdek içinde mRNA'ya yazılır (Transkripsiyon).

B) mRNA sitoplazmada ribozom organeline bağlanır: Doğrudur. Sentezlenen mRNA çekirdek porlarından çıkarak sitoplazmaya geçer ve protein sentezinin okunması için ribozomun küçük alt birimine bağlanır.

D) tRNA uygun amino asitleri ribozom organeline taşır: Doğrudur. tRNA'nın temel görevi, sitoplazmada serbest halde bulunan amino asitleri antikodon şifresine uygun olarak yakalamak ve ribozoma getirmektir.

E) tRNA ile mRNA arasında birbirine uygunluk vardır: Doğrudur. Protein sentezi sırasında mRNA'daki kodonlar ile tRNA'daki antikodonlar arasında geçici zayıf hidrojen bağları kurulur (A-U, G-C eşleşmesi). Bu uygunluk, amino asitlerin doğru sırada dizilmesini sağlar.

Soru 19. Aşağıda polizom yapısı şematize edilmiştir.

Buna göre bu polizomda üretilen proteinlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Aynı protein sentezlenir.

B) Kurulan peptit bağı sayısı eşittir.

C) Kısa sürede çok sayıda protein üretilir.

D) Amino asit dizilimleri aynıdır.

E) Her birinin başlangıç amino asidi farklıdır.

1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, hücrede aynı anda birden fazla ribozomun tek bir mRNA zincirine bağlanarak oluşturduğu polizom (poliribozom) yapısını ve bu yapının işleyişini sorgulamaktadır. Görseldeki şemaya dayanarak, polizomda sentezlenen proteinlerin özellikleri hakkında hangi ifadenin yanlış olduğunu tespit etmemiz istenmektedir.

2. Doğru Cevap Şıkkı: E) Her birinin başlangıç amino asidi farklıdır.

3. Doğru Cevabın Açıklaması: Polizomlarda, birden fazla ribozom aynı mRNA zinciri üzerindeki şifreyi aynı anda okumaktadır. Protein sentezi (translasyon), mRNA üzerindeki başlangıç kodonu olan AUG ile başlar. Tüm ribozomlar aynı mRNA'yı okuduğu için, sentezlenen her bir polipeptit zinciri mutlaka aynı başlangıç kodonuna (AUG) ve dolayısıyla aynı başlangıç amino asidine (metiyonin) sahiptir. Bu nedenle başlangıç amino asitlerinin farklı olması biyolojik olarak imkansızdır.

4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi:

A) Aynı protein sentezlenir: Doğrudur. Tüm ribozomlar aynı mRNA kalıbını kullandığı için ortaya çıkan proteinlerin amino asit çeşidi, sayısı ve dizilimi tamamen aynıdır.

B) Kurulan peptit bağı sayısı eşittir: Doğrudur. Sentezlenen proteinler özdeş olduğu için amino asit sayıları da aynıdır, dolayısıyla kurulan peptit bağı sayıları ($n-1$) birbirine eşittir.

C) Kısa sürede çok sayıda protein üretilir: Doğrudur. Polizomun temel amacı, hücrenin ihtiyaç duyduğu bir proteinden çok kısa sürede ve çok sayıda kopya üreterek zaman ve enerji tasarrufu sağlamaktır.

D) Amino asit dizilimleri aynıdır: Doğrudur. Aynı kalıp mRNA kullanıldığı için genetik şifre aynıdır ve amino asitlerin sıralanışı değişmez.

B. Aşağıdaki Soruların Cevaplarını Noktalı Yerlere Yazınız

1. Soru: Nükleotidin ne olduğunu açıklayıp yapısındaki kısımları yazınız.

Cevap: Nükleik asitleri oluşturan yapı birimlerine nükleotit denir. Yapısında azotlu organik baz, beş karbonlu şeker ve fosfat bulunur.

2. Soru: DNA ve RNA moleküllerinin üçer tane benzer ve farklı yönlerini yazınız.

Cevap: * Benzer Yönleri: Protein sentezinde görev yapmaları, $5C$’lu şeker bulundurmaları, nükleotitlerden oluşmaları.

• Farklı Yönleri: DNA’nın çift zincirli, RNA’nın tek zincirli olması; DNA’da timin, RNA’da urasil olması; DNA’da deoksiriboz, RNA’da riboz şekeri bulunması.

3. Soru: Genetik mühendisliği ile biyoteknolojinin farkı nedir?

Cevap: Genetik mühendisliği; istenilen özellikteki genin bir canlıdan başka bir canlıya aktarılmasıyla uğraşırken istenilen amaca yönelik ürün elde edilmesi biyoteknolojinin alanıdır.

4. Soru: Genetiği değiştirilmiş organizmalar için toplumda hangi endişeler ortaya çıkmaktadır? Yazınız.

Cevap: Besin alerjisi endişesi, sağlığa zararının olabileceği ve dinî kaygılar olabilmektedir.

5. Aşağıda, yönetici molekül olan DNA’yı oluşturan bir yapı birimi verilmiştir. Boş bırakılan yerleri doldurunuz.