Destekleme Etkinlikleri 61

1. Etkinlik: Biyolojideki Önemli Gelişmeler

1) Etkinlik Öncesi Tablosu

 

2) Etkinlik Aşaması: Bilimsel Keşifler ve İnsan Hayatına Katkıları

 

3) Değerlendirme: Ne Öğrendim?

1. Biyolojideki keşiflerin birbiriyle bağlantılı olduğunu öğrendim; bir keşif diğerine kapı açıyor.
2. Mikroskop ve hücre teorisi gibi gelişmelerin, canlıları anlamanın temelini oluşturduğunu öğrendim.
3. DNA, PZR ve gen düzenleme gibi çalışmaların günümüzde sağlık ve teknolojiye çok katkı sağladığını öğrendim.
4. Aşı ve antibiyotik gibi buluşların toplum sağlığını doğrudan etkilediğini ve doğru kullanılmasının önemli olduğunu öğrendim.

Öz Değerlendirme Formu

Bu etkinlikte iyi yaptıklarım nelerdi? Neden?: Bilimsel keşiflerin insan hayatına katkılarını örneklerle yazabildim. Çünkü anlatılanları ders bilgileriyle birleştirmeye çalıştım.

Bu etkinlikte zorlandıklarım nelerdi? Neden?: Bazı terimleri (rekombinant DNA ve CRISPR gibi) açıklarken zorlandım. Çünkü bu konular biraz yeni ve detaylı geldi.

Bu etkinlik konunun hangi kısımlarını daha iyi anlamamı sağladı? Neden?: Biyolojideki önemli gelişmelerin ne işe yaradığını daha iyi anladım. Çünkü keşifleri sırasıyla görünce, bilimin nasıl adım adım geliştiğini fark ettim.

Daha sonraki çalışmalarda neyi farklı yapacağım?: Anlamadığım kavramları derste not edip sonra kısa bir araştırma yapacağım. Ayrıca örnekleri günlük hayattan daha çok eklemeye çalışacağım.

2. Etkinlik: Bilimsel Araştırma Süreçleri

1) Örnek olaydan anladığım

Ayşe ve Ahmet okul bahçesinde bazı çiçeklerin sabah güneşe doğru döndüğünü, gün içinde yön değiştirdiğini fark ediyor. “Neden böyle oluyor?” diye merak edip gözlem yapıyorlar, not alıyorlar, sonra da gölgede bırakma gibi bir deney kurup sonuç çıkarıyorlar.

---

2) Tablo Doldurma: Bilimsel Araştırma Süreçleri (Eşleştirme)

Basamaklar: A) Gözlem Yapma, B) Problemin/Durumun Belirlenmesi, C) Veri Toplama, Ç) Hipotez Oluşturma, D) Hipoteze Dayalı Tahmin, E) Deney Tasarlama, F) Analiz ve Sonuç Çıkarma

---

3) Değerlendirme Soruları (Öğrenci Cevapları)

Soru 1) “Ayşe ve Ahmet bilimsel yöntem basamaklarını doğru bir şekilde kullanmış mıdır? Açıklayınız.”

Bence genel olarak doğru kullanmışlar. Çünkü önce gözlem yapmışlar, sonra problem sorusunu belirlemişler. Gün gün not tutmuşlar (veri toplamışlar). Bir hipotez kurup onu test etmek için gölgede bırakma deneyi yapmışlar. Sonunda da verilerine bakıp sonuç çıkarmışlar.

Küçük ek: Keşke daha fazla çiçekle deneselerdi ya da aynı tür çiçek seçselerdi, sonuç daha güvenilir olurdu.

Soru 2) “Merak ettiğiniz bir durum ile ilgili bir çalışma yapsaydınız neleri aynı veya farklı yapardınız? Gerekçeleri ile açıklayınız.”

Aynı yapacağım: Önce gözlem yapıp not tutardım. Çünkü neyi araştıracağımı böyle daha net anlarım.

Farklı yapacağım:

• İki grup yapardım: biri güneşte, biri gölgede (karşılaştırma için).
• Aynı saatlerde fotoğraf çekip kanıt toplardım.
• Sadece ışık mı etkili, yoksa sıcaklık da mı etkili diye düşünüp sıcaklığı da kontrol etmeye çalışırdım.

---

4) Öz Değerlendirme Formu (Öğrenci Doldurması)

Öğrencinin Adı Soyadı: ............    Numarası: ............

Bu konuda neler öğrendim?: Bilimsel araştırmada adım adım gitmeyi öğrendim: gözlem → soru → veri → hipotez → deney → sonuç. Ayrıca çiçeklerin güneşe dönmesinin fotosentezle ilgili olduğunu öğrendim.

Etkinlik konunun hangi kısımlarını daha iyi anlamamı sağladı? Neden?: En çok hipotez ve deney kısmını daha iyi anladım. Çünkü örnek olay günlük hayattan olduğu için “deney kurmak” kafamda daha net canlandı.

Etkinlikte iyi yaptıklarım nelerdi? Neden?: Kartları basamaklarla eşleştirirken “bu cümle gözlem mi, yoksa sonuç mu?” diye düşünerek ayırdım. Bu yüzden daha az karıştırdım.

Etkinlikte zorlandıklarım nelerdi? Neden?: Hipotez ile tahmini karıştırdım. İkisi de “eğer…” gibi geliyor. Sonra anladım: hipotez açıklama, tahmin ise “olursa ne olur” kısmı.

Daha sonraki çalışmalarda neyi farklı yapacağım?: Verileri daha düzenli tutmak için baştan tablo/çizelge hazırlayıp, her gün aynı saatlerde gözlem yapacağım.

3. ETKİNLİK ADI: BİLİMSEL ETİK KURALLARI

Bu etkinlikte bilimsel araştırmaları konu alan film kesitleri üzerinden, bilim etiğine uygun olan ve olmayan durumları belirleyip değerlendirme raporu hazırlanır.

BİLİMSEL ETİK DEĞERLENDİRME RAPORU (Örnek Cevaplar)

Öğrenci Adı Soyadı: …………………   Numarası: …………………

İzlediğiniz filmlerde tespit ettiğiniz bilimsel etik problemlerini yazınız.

• İntihal (plajyerizm): Başkasının fikrini/sonucunu kaynak göstermeden kendi çalışması gibi sunma.
• Veri uydurma (fabrikasyon): Hiç yapılmamış ölçüm/deney sonuçlarını varmış gibi yazma.
• Veri çarpıtma (falsifikasyon): İstenmeyen verileri saklama, grafikleri/sonuçları yanıltıcı biçimde değiştirme.
• Seçici raporlama: Sadece “işine gelen” sonuçları paylaşma, olumsuz sonuçları gizleme.
• Etik onay ve gönüllü olur eksikliği: İnsan denekli çalışmada bilgilendirilmiş onam almama.
• Gizlilik ihlali: Katılımcı/ hasta verilerini izinsiz paylaşma.
• Çıkar çatışması: Sponsor/kişisel çıkarı saklayıp sonuçları buna göre yönlendirme.
• Yazar hakkı ihlali: Katkısı olmayan kişiyi yazar yapmak veya katkısı olanı yazardan çıkarmak.

Filmlerdeki bilim etiğine uygun olan durumları değerlendiriniz.

• Şeffaflık: Yöntemi, kullanılan araçları ve süreci açıkça belirtme.
• Doğruluk: Sonuçları olduğu gibi raporlama; hata/yanılgı varsa kabul edip düzeltme.
• Kaynak gösterme: Alınan bilgi ve fikirleri uygun şekilde atıfla belirtme.
• Tekrarlanabilirlik: Başkalarının deneyi tekrarlayabilmesi için yeterli detay paylaşma.
• Katılımcı haklarına saygı: Onam alma, mahremiyeti koruma, zarar vermeme.
• Sorumlu iletişim: Bulguları abartmadan, kanıt düzeyine uygun biçimde sunma.

Bilimsel etiğin temel prensipleri ve sorumlulukları hakkında nelerin farkına vardınız?

• Dürüstlük: Bilimi “sonuç için” değil “gerçek için” yapmak gerektiğini fark ettim.
• Tarafsızlık: Kişisel beklenti ve çıkarların araştırmayı yönlendirmemesi gerektiğini fark ettim.
• Sorumluluk: Bilimsel hatanın/ihlalin sadece çalışmayı değil insan hayatını da etkileyebileceğini fark ettim.
• Saygı ve adalet: Katılımcıların hakları, emeği geçenlerin katkısı ve yazar haklarının korunması gerektiğini fark ettim.
• Hesap verebilirlik: Araştırmacının yöntemini ve verisini açıklayabilmesi gerektiğini fark ettim.

Filmlerde tespit ettiğiniz bilimsel etik ihlallerinin insan hayatına etkilerini tartışınız ve sonuçlarını değerlendiriniz.

Sonuç değerlendirmesi: Etik ihlaller “kısa vadede başarı” gibi görünse de uzun vadede bilimsel ilerlemeyi yavaşlatır, güveni yıkar ve insan hayatını riske atar. Bu yüzden bilimsel etik kurallarına uymak zorunludur.

• Yanlış tedavi/ürün riski: Uydurulmuş veya çarpıtılmış veriler, hatalı ilaç/tedavi kararlarına yol açabilir. Bu da sağlık kaybı hatta can kaybı doğurabilir.
• Güven kaybı: Bilime ve bilim insanlarına duyulan güven azalır; insanlar doğru bilgiye şüpheyle yaklaşabilir.
• Kaynak israfı: Yanlış sonuçlar üzerine yeni çalışmalar kurulursa zaman, emek ve para boşa gider.
• Toplumsal zarar: Yanlış yönlendirilmiş politikalar, salgın/çevre gibi alanlarda daha büyük sorunlar yaratabilir.
• Bireysel zarar: Mahremiyet ihlalleri kişilerin sosyal/psikolojik ve hukuki zarar görmesine neden olabilir.

4. ETKİNLİK ADI: VİRÜSLERE BAĞLI HASTALIKLAR NASIL YAYILIR? (COVID-19 Temalı)

Tablo: Sorular / Cevaplar

SORULAR	CEVAPLAR
Virüsler neden çoğalmak için başka canlıların hücrelerine ihtiyaç duyar?	Virüsler tek başına çoğalamaz çünkü hücre gibi “çalışan bir sistemi” yoktur. Kendi başına protein üretemez ve enerji kullanamaz. Bu yüzden bir canlının hücresine girip o hücrenin düzenini kullanarak kendini kopyalar.
Yarasalar neden çok farklı virüs türlerini bünyelerinde taşır?	Yarasalar genelde kalabalık gruplar hâlinde yaşar ve birbirleriyle çok temas eder. Bu da virüslerin yayılmasını kolaylaştırır. Ayrıca bazı virüsleri çok ağır hastalanmadan taşıyabildikleri için “taşıyıcı (rezervuar)” olabiliyorlar.
Bulaşıcı bir hastalığın pandemi olarak tanımlanması için hangi durumun ortaya çıkması gerekir?	Hastalığın sadece bir yerde kalmayıp birçok ülkeye ve kıtaya yayılması gerekir. Ayrıca toplum içinde uzun süre insandan insana bulaşması devam ederse buna pandemi denir. COVID-19 da bu şekilde dünya geneline yayıldığı için pandemi oldu.
Hızlı yayılım gösteren virüslerin genel özellikleri nelerdir?	İnsandan insana kolay bulaşması (özellikle solunum yoluyla/damlacıkla). Belirti göstermeden önce de bulaştırabilmesi. Toplumda bağışıklığın düşük olması (yeni bir virüs olması). Kalabalık ve kapalı ortamlarda daha hızlı yayılması. Seyahatlerin fazla olmasıyla çok kısa sürede başka yerlere taşınabilmesi.
Hayvanlarda görülen bir virüs türünün insanlarda hastalık yapmaya başlaması virüslerin hangi özelliklerinden kaynaklanmaktadır?	Virüsler zamanla değişebilir (mutasyon geçirebilir). Bu değişimle birlikte insan hücrelerine tutunmayı başarırlarsa hayvandan insana geçiş olabilir. Buna “türler arası sıçrama” denebilir.
Geçmişte görülen virüs kaynaklı pandemiler ile günümüzdeki pandemileri karşılaştırdığınızda ne gibi benzerlikler görürsünüz?	Benzer olarak ikisinde de hızlı yayılma, karantina/izolasyon gibi önlemler ve toplumda korku görülebilir. Günümüzde ise ulaşım ve seyahat daha fazla olduğu için yayılma daha hızlı olabiliyor. Ama aynı zamanda test, aşı ve bilimsel bilgiye ulaşmak da daha hızlı olduğu için daha bilinçli mücadele edilebiliyor.

---

ÖZ DEĞERLENDİRME FORMU

Öğrencinin Adı Soyadı: .................    Numarası: .................

Bu konuda neler öğrendim?: Virüslerin tek başına çoğalamadığını ve hücreye ihtiyaç duyduğunu öğrendim. Ayrıca bir hastalığın pandemi olması için dünya genelinde yayılması gerektiğini ve COVID-19’un neden bu kadar hızlı yayıldığını daha iyi anladım.

Yanlış bildiğim şeyler nelerdi?: Önceden “virüsler de bakteriler gibi kendi başına çoğalır” diye düşünüyordum. Aslında virüslerin çoğalmak için mutlaka bir canlı hücresine girmesi gerektiğini öğrendim.

Bu etkinlik konunun hangi kısımlarını daha iyi anlamamı sağladı? Neden?: Pandemi kavramını ve virüslerin yayılma nedenlerini daha iyi anlamamı sağladı. Çünkü COVID-19 örneği üzerinden düşününce konu daha gerçek ve akılda kalıcı oldu.

Bu etkinlikle kendinize kattıklarınız nelerdir?: Bulaşıcı hastalıklarda önlemlerin (maske, mesafe, hijyen gibi) neden önemli olduğunu daha bilinçli şekilde kavradım. Ayrıca bilgi kirliliğine değil, güvenilir kaynaklara bakmam gerektiğini fark ettim.

Etkinlik sonrası ziyaret edeceğiniz ülkeyle ilgili yapacağınız araştırma konularına farklı başlıklar eklemeyi gerekli görür müsünüz? Neden?: Evet gerekli görürüm. Çünkü bir ülkeye gitmeden önce sadece gezilecek yerleri değil; sağlık sistemi, aşı/korunma önerileri, salgın durumu, hijyen kuralları ve kalabalık alanlar gibi konuları da araştırmak güvenliğim için önemli olur.

5. ETKİNLİK ADI: CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI

Etkinlik Künyesi

• Etkinliğin Amacı: Canlıları ortak ve farklı özelliklerine bakarak modern sınıflandırmaya göre gruplandırabilme
• Araç-Gereç / Materyaller: Renkli kartlar, kâğıt, kalem
• Destekleme Uygulaması: Renkli bilgi kartları, örnek maket/modeller, farklı bitki örnekleri kullanılarak öğrencilerden canlıları sınıflandırmaları istenir.

1. Adım: Etkinlik Öncesi

• Canlı örnekleri ile ilgili renkli bilgi kartları oluşturunuz.
• Öğrencilerin kartları gruplandırabilmeleri için gerekli tabloları hazırlayınız.

Not: Etkinlikten önce bilgi kartlarını hazırlayınız.

Yönerge: Aşağıdaki işlem basamaklarını takip ederek etkinliğin gerçekleştirilmesini isteyiniz. Etkinlikteki sorular ve Öz Değerlendirme Formu ile öğrencilerin kendilerini değerlendirmesini sağlayınız.

2. Adım: Etkinlik Aşaması (Çözümlü)

A) Renkli Bilgi Kartları (Örnek Canlılar)

Aşağıdaki canlılar, kartlarda verilen özelliklere göre sınıflandırılacaktır.

Kartlarda yer alan canlılar (liste)

• Koli basili
• Amip
• Paramesyum
• Öglena
• Kırmızı alg
• Eğrelti otu
• Kara yosunu
• Fıstık çamı
• Mısır
• Elma
• Şapkalı mantar
• Maya mantarı
• Küf mantarı
• Sünger
• Denizanası
• Planarya
• Salyangoz
• Karasinek
• Denizyıldızı
• Nil tilapia balığı
• Ağaç kurbağası
• Kobra yılanı
• Horoz
• Yarasa

B) Domain ve Âlemlere Göre Ayırma (Cevap Anahtarı)

Domain	Âlem	Kartlardan Örnekler
Bakteriler	—	Koli basili
Arkeler	—	Bu etkinlikteki kart setinde arkelere ait örnek yoktur.
Ökaryotlar	Protista Âlemi	Amip, Paramesyum, Öglena, Kırmızı alg
	Bitkiler Âlemi	Kara yosunu, Eğrelti otu, Fıstık çamı, Mısır, Elma
	Mantarlar Âlemi	Şapkalı mantar, Maya mantarı, Küf mantarı
	Hayvanlar Âlemi	Sünger, Denizanası, Planarya, Salyangoz, Karasinek, Denizyıldızı, Nil tilapia balığı, Ağaç kurbağası, Kobra yılanı, Horoz, Yarasa

C) Sözlü Sorular – Örnek Doğru Cevaplar

1. Ökaryotları bakteri ve arkelerden ayıran özellikler nelerdir?
   • Çekirdek zarı bulunur.
   • Zarla çevrili organeller bulunur (mitokondri, kloroplast vb.).
   • DNA çekirdek içinde (doğrusal kromozomlar hâlinde) bulunur.
2. Bakteri ve arke domainlerinde yer alan canlıların ortak özellikleri nelerdir?
   • Prokaryotturlar (çekirdek zarı ve zarlı organel yoktur).
   • Genellikle tek hücrelidirler.
   • DNA’ları sitoplazmada bulunur (halkasal DNA görülebilir).
3. Hangi domain ve âlemlerde tek hücreli canlılara rastlanır?
   • Bakteriler domaininde tek hücreli canlılar bulunur.
   • Ökaryotlar içinde: Protista (amip, paramesyum, öglena) ve Mantarlar (maya mantarı) âleminde tek hücreli örnekler vardır.
4. Bilim insanları bu sınıflandırmayı yaparken canlıların hangi özelliklerini incelemişlerdir?
   • Hücre yapısı (prokaryot/ökaryot)
   • Tek/çok hücrelilik
   • Beslenme (ototrof/heterotrof/saprofit/parazit)
   • Üreme şekli (spor, tohum, tomurcuklanma vb.)
   • Vücut planı ve yapı düzeyi (doku-organ-sistem; omurgalı/omurgasız vb.)

D) Bitkiler Âlemi – Gruplandırma (Çözümlü)

Ana Grup	Alt Grup	Kartlardan Örnekler
Tohumsuz Bitkiler	İletim demeti olmayan	Kara yosunu
	İletim demeti olan	Eğrelti otu
Tohumlu Bitkiler	Açık tohumlular (kozalaklılar)	Fıstık çamı
	Kapalı tohumlular (çiçekli bitkiler)	Mısır, Elma

Gerekçe örneği: Kara yosununda iletim demetleri yoktur; eğrelti tohumsuz ama iletim demetlidir; fıstık çamı kozalak oluşturur (meyve yok); mısır ve elmada tohum + meyve oluşur.

E) Hayvanlar Âlemi – Omurgasız / Omurgalı ve Sınıflar (Çözümlü)

Omurgasız Hayvanlar	Ait Olduğu Grup (Örnek)
Sünger	Süngerler (Porifera)
Denizanası	Sölenterler / Knidliler (Cnidaria)
Planarya	Yassı solucanlar (Platyhelminthes)
Salyangoz	Yumuşakçalar (Mollusca)
Karasinek	Eklembacaklılar (Arthropoda) – Böcekler
Denizyıldızı	Derisidikenliler (Echinodermata)

 

Omurgalı Hayvanlar	Sınıf
Nil tilapia balığı	Balıklar
Ağaç kurbağası	Kurbağalar / Amfibiler
Kobra yılanı	Sürüngenler
Horoz	Kuşlar
Yarasa	Memeliler

Gerekçe örneği: Balıklarda yüzgeç ve suda yaşam; amfibilerde başkalaşım; sürüngenlerde pullu deri; kuşlarda tüy; memelilerde kıllar ve yavruyu sütle besleme gibi ayırt edici özellikler kartlarda açıkça verilir.

3. Adım: Değerlendirme (Öz Değerlendirme Formu)

ÖZ DEĞERLENDİRME FORMU
Öğrencinin Adı Soyadı	Numarası
1) Bu konuda neler öğrendim?
2) Bu etkinlikte iyi yaptıklarım nelerdi? Neden?
3) Bu etkinlikte zorlandıklarım nelerdi? Neden?
4) Bu etkinlik konunun hangi kısımlarını daha iyi anlamamı sağladı? Neden?
5) Daha sonraki çalışmalarda neyi farklı yapacağım?

6. ETKİNLİK: Canlıların Yapısal Özelliklerinin Değişmesinin Ekosisteme Etkileri

Videoyu izledikten sonra şunu anladım: Bir canlının dış görünüşü ya da yapısı (renk, kabuk kalınlığı, gagası, tüyü vb.) değişince bu sadece o canlıyı etkilemiyor. Onun avcısı, avı, besini ve yaşadığı ortam da etkileniyor. Videoda buna örnek olarak Sanayi Devrimi sonrası güve popülasyonundaki değişim ve ötrofikasyon gibi durumlar vardı.

Tablo: Yapısal değişimlerin ekosistemdeki etkileri

3. Adım: Değerlendirme Soruları

Canlılarda gerçekleşen yapısal değişimleri örneklerle açıklayınız.: Yapısal değişim, canlının dış görünüşünde veya organlarında oluşan değişikliklerdir. Örneğin sanayi bölgelerinde ağaçların gövdesi koyulaşınca güvelerin de koyu renklilerinin daha çok hayatta kalması gibi. Bir diğer örnek olarak bazı böceklerde zehirli türlere benzemek (taklit) ya da bazı kuşlarda gagaların farklılaşması verilebilir.

Canlılardaki yapısal değişimlerin ekosisteme kısa ve uzun süreli etkileri nelerdir?: Kısa sürede bir türün sayısı artıp azalabilir, av-avcı dengesi değişebilir. Uzun sürede ise besin zinciri kalıcı şekilde değişebilir, bazı türler yok olabilir, bazı türler yayılabilir ve ekosistemin genel yapısı (habitat) dönüşebilir.

Canlının yaşadığı ortama uyum yeteneği ile ekosistem arasında nasıl bir ilişki kurulabilir?: Ekosistem şartları değiştikçe canlılar uyum sağlamak zorunda kalır. Uyum sağlayanlar yaşar ve çoğalır, sağlayamayanlar azalır. Bu yüzden uyum yeteneği, ekosistemde hangi türlerin daha çok bulunacağını belirler.

Canlılardaki yapısal özellikler ile bu özelliklerin ekolojik önemi arasında nasıl bir ilişki kurulabilir?: Yapısal özellikler aslında canlının ekosistemde “işini” yapmasını sağlar. Mesela kamuflaj avcıdan kaçmayı sağlar, gaga şekli hangi besinle besleneceğini belirler, çiçek yapısı tozlaşmayı etkiler. Yani yapı = ekolojik görev ve hayatta kalma avantajı demektir.

Öz Değerlendirme Formu

Bu konuda neler öğrendim?: Yapısal değişimlerin sadece canlıyı değil, rekabeti, besin zincirini, tozlaşmayı ve habitatı da etkilediğini öğrendim. Ekosistemde her şeyin birbirine bağlı olduğunu daha iyi fark ettim.

Yanlış bildiğim şeyler nelerdi?: Eskiden “bir tür değişirse sadece o tür etkilenir” sanıyordum. Meğerse bir tür artınca veya azalınca diğer canlılar da etkileniyormuş. Özellikle besin zincirinin bu kadar hassas olduğunu bilmiyordum.

Bu etkinlik konunun hangi kısımlarını daha iyi anlamamı sağladı? Neden?: Rekabet, besin zinciri ve adaptasyon kısmını daha iyi anladım. Çünkü tabloda her başlık için düşünce yazınca konuyu parçalayarak öğrenmiş oldum. Örnekler de aklımda daha iyi kaldı.

Bu etkinlikle kendinize kattıklarınız nelerdir?: Olaylara “tek canlı” gibi değil “ekosistem” gibi bakmayı öğrendim. Ayrıca örnek olaylardan sonuç çıkarma ve neden-sonuç ilişkisi kurma yönüm gelişti.

Etkinlik sonrası ziyaret edeceğiniz ülkeyle ilgili yapacağınız araştırma konularına farklı başlıklar eklemeyi gerekli görür müsünüz? Neden?: Bu etkinlik ülke araştırmasıyla direkt ilgili olmadığı için çok gerekli görmem. Ama bir ülkeyi araştıracak olsaydım, o ülkenin ekosistemleri, biyoçeşitliliği, çevre sorunları (mesela ötrofikasyon gibi) ve koruma çalışmaları gibi başlıkları eklemek mantıklı olurdu.

7. ETKİNLİK: Çevremizdeki Ağaçları Tanıyalım

Etkinliğin Kısa Amacı

• Çevremizdeki ağaçları yaprak, gövde, meyve/kozalak gibi ipuçlarıyla tanımak.
• Gözlem yapıp not tutmak ve ağaçları benzerlik-farklılıklarına göre karşılaştırmak.

Uygulama (Kısaca Ne Yaptım?)

1. Okul bahçesinde/parkta 3 farklı ağaç seçtim.
2. Her ağaç için yaprak, gövde ve meyve/kozalak gibi özelliklere baktım.
3. Gördüklerimi aşağıdaki gözlem tablosuna yazdım.
4. Sonra ağaçları benzerlik ve farklılıklarına göre karşılaştırdım.

---

Gözlem Tablosu

Not: Ağaç türleri yaşadığın bölgeye göre değişebilir. Bu tablo örnek olarak doldurulmuştur.

---

Etkinlik Soruları ve Cevaplar

1. Hangi ağaç iğne yapraklıdır?

   İğne yapraklı olan ağaç çamdır.

2. Çam ağacını hangi ipuçlarıyla tanıdın?

   Yaprakları iğne gibi ince ve uzun olduğu için ve üzerinde kozalak gördüğüm için çam olduğunu düşündüm.

3. Meşe ile çınar arasındaki iki farkı yaz.

   1) Meşenin yaprakları daha küçük ve dilimli; çınarın yaprakları daha büyük ve el gibi parçalı.
   2) Çınarın gövdesi genelde daha kalın; meşenin kabuğu ise daha pütürlü ve kalın görünüyor.

4. Bu ağaçların çevreye katkısı nedir? (En az 2 örnek)

   Oksijen üretirler ve havayı temizlemeye yardımcı olurlar. Ayrıca gölge yaparlar ve bazı canlılara barınma alanı sağlarlar.

---

3. Adım: Değerlendirme – KAYNAK GÜVENİRLİĞİ

1. Türkiye’de bulunan ağaç türlerinden bildiklerinizi yazınız.

   Çam, meşe, çınar, kayın, ladin, köknar, sedir, ardıç, zeytin, ceviz, kestane, kavak, söğüt, ıhlamur, akasya ve defne gibi ağaçları biliyorum.

2. Biyolojik çeşitliliği oluşturan unsurlara örnekler vererek biyolojik çeşitliliği açıklayınız.

   Biyolojik çeşitlilik; bir bölgede yaşayan canlıların çeşitliliğidir. Bu çeşitlilik sadece tür sayısı değildir. Genetik çeşitlilik (aynı tür içinde farklı özellikler), tür çeşitliliği (farklı türlerin olması) ve ekosistem çeşitliliği (orman, deniz, göl, step gibi farklı yaşam alanları) biyolojik çeşitliliği oluşturur. Örneğin Türkiye’de farklı bitkiler, kuşlar, böcekler ve balıklar olması tür çeşitliliğidir; Karadeniz ormanları ile İç Anadolu bozkırlarının farklı olması ekosistem çeşitliliğidir.

3. Sizce ülkemizdeki biyolojik çeşitliliğin bu kadar fazla olmasının nedenleri neler olabilir? Gerekçeleri ile açıklayınız.

   Bence Türkiye’de biyolojik çeşitliliğin fazla olmasının nedeni, ülkemizin farklı iklim ve coğrafi özelliklere sahip olmasıdır. Mesela aynı ülkede hem deniz kıyısı hem yüksek dağlar hem de bozkır alanlar var. Ayrıca Türkiye üç tarafı denizlerle çevrili olduğu için deniz canlıları da çeşitlidir. Yükseklik farkları, dört mevsimin belirgin olması ve farklı toprak türleri de farklı bitki ve hayvanların yaşamasını sağlar. Bu yüzden farklı habitatlar oluşur ve canlı çeşitliliği artar.

---

Sonuç (Kısa Özet)

Ağaçları tanırken en çok yaprak şekli, gövde/kabuk yapısı ve meyve/kozalak gibi özellikler işe yarıyor. Ayrıca Türkiye’de çok farklı iklim ve habitatlar olduğu için biyolojik çeşitlilik fazladır. Bu etkinlikte daha dikkatli gözlem yapmayı ve not alarak karşılaştırmayı öğrendim.

---

Öz Değerlendirme Formu

Öğrencinin Adı Soyadı: .................    Numarası: .................

1. Bu konuda neler öğrendim?

   Ağaçları tanımak için yaprak, gövde ve meyve/kozalak gibi özelliklere bakmam gerektiğini öğrendim. Ayrıca Türkiye’de biyolojik çeşitliliğin gen, tür ve ekosistem çeşitliliği olarak düşünüldüğünü öğrendim.

2. Yanlış bildiğim şeyler nelerdi?

   Önceden ağaçları sadece “boyuna” bakarak ayırt edebileceğimi sanıyordum. Aslında yaprak şekli ve meyve/kozalak gibi ayrıntıların daha önemli olduğunu fark ettim.

3. Bu etkinlik konunun hangi kısımlarını daha iyi anlamamı sağladı? Neden?

   İğne yapraklı ve geniş yapraklı ağaçları ayırt etmeyi daha iyi anladım. Ayrıca biyolojik çeşitliliğin neden fazla olduğunu örneklerle düşününce daha iyi kavradım.

4. Bu etkinlikle kendinize kattıklarınız nelerdir?

   Daha dikkatli gözlem yapmayı ve gördüklerimi düzenli şekilde tabloya yazmayı öğrendim. Ayrıca doğaya karşı daha bilinçli bakmaya başladım.

5. Daha sonraki çalışmalarda neyi farklı yapacağım?

   Ağaçları tanırken fotoğraf çekip sonra güvenilir kaynaklardan (ders kitabı, bilim siteleri, uzmanların sayfaları) adını kontrol edeceğim. Ayrıca mümkünse daha fazla ağaç türü gözlemleyip tablomu genişleteceğim.