"Bitki Biyolojisi" Ünitesi Ünite Sonu Değerlendirme Soruları Çözümleri 14
A. Aşağıdaki çoktan seçmeli sorularda doğru seçeneği işaretleyiniz.
Soru 1. Oksin hormonu ile ilgili
I. Bitkilerde boyca büyümeyi sağlar.
II. Bitkide uyku (dormansi) dönemini uzatır.
III. Nasti hareketlerini düzenler.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve II
E) II ve III
1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, bitkisel büyüme ve gelişmede hayati rol oynayan oksin hormonunun temel işlevlerini ve bitki hareketleri üzerindeki etkisini sorgulamaktadır. Verilen öncüller üzerinden oksinin büyüme, uyku hali (dormansi) ve hareket mekanizmalarındaki (nasti) rolünü analiz etmemiz istenmektedir.
2. Doğru Cevap Şıkkı: A) Yalnız I
3. Doğru Cevabın Açıklaması: I. Bitkilerde boyca büyümeyi sağlar (Doğru): Oksin, özellikle bitkinin büyüme noktalarında (uç meristem) sentezlenen ve büyümenin ana motoru olan hormondur. Hücre çeperini gevşeterek hücrelerin su alıp uzamasını ve hücre bölünmesini uyarır. Bu sayede bitkinin boyca büyümesini (primer büyüme) sağlar.
4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi
II. Bitkide uyku (dormansi) dönemini uzatır (Yanlış): Bitkilerde tohumun veya tomurcukların uygun olmayan koşullarda uyku halinde kalmasını (dormansi) sağlayan hormon Absisik Asit (ABA) molekülüdür. Oksin ise tam tersine büyümeyi teşvik eden bir hormondur; uyku dönemini uzatmak gibi bir görevi yoktur.
III. Nasti hareketlerini düzenler (Yanlış): Nasti (ırganım) hareketleri, uyaranın yönüne bağlı olmayan ve genellikle hücrelerdeki turgor basıncı değişimleriyle aniden gerçekleşen hareketlerdir (Örn: Küstüm otunun yapraklarını kapatması). Oksin hormonu ise uyaranın yönüne bağlı olan ve büyüme farkıyla gerçekleşen tropizma (yönelim) hareketlerini (Örn: Işığa yönelme - fototropizma) düzenler.
Soru 2. Aşağıda verilen özelliklerden hangisi kurak bölgelere uyum sağlamış bitkilerde görülmez?
A) Yaprakların parçalı olması
B) Yaprak yüzey alanının küçük olması
C) Stomaların yaprağın alt yüzeyinde yoğunlaşması
D) Kalın kütikula tabakasının olması
E) Yaprak yüzeyinde çok miktarda tüy bulunması
1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, bitkilerin yaşadıkları çevreye uyum sağlama yeteneklerini, yani adaptasyonlarını konu almaktadır. Spesifik olarak, suyun az olduğu kurak bölge bitkilerinin su kaybını en aza indirmek ve hayatta kalmak için geliştirdikleri yapısal özellikleri sorgulamakta; verilen seçeneklerden hangisinin bu bölge bitkilerinde görülmeyeceğini bulmamızı istemektedir.
2. Doğru Cevap Şıkkı: A) Yaprakların parçalı olması
3. Doğru Cevabın Açıklaması: Kurak bölgelerde yaşayan bitkilerin en büyük sorunu su kaybıdır. Bu bitkiler, terleme (transpirasyon) yoluyla su kaybetmemek için yaprak yüzeylerini mümkün olduğunca daraltırlar (iğne yapraklı veya diken şeklindeki yapraklar gibi). Yaprakların parçalı olması, yaprağın dış ortamla olan temas yüzeyini tam tersine artıran bir durumdur ve genellikle nemli bölgelerde yaşayan bitkilerde gaz alışverişini kolaylaştırmak veya aşırı ısınmayı önlemek için görülür. Kurakçıl bitkilerde ise tam tersine "küçülmüş ve bütün" yaprak yapısı esastır.
4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi:
B) Yaprak yüzey alanının küçük olması: Doğrudur. Yüzey alanı ne kadar küçük olursa, güneş ışığına maruz kalan alan ve dolayısıyla terleme ile kaybedilen su o kadar az olur.
C) Stomaların yaprağın alt yüzeyinde yoğunlaşması: Doğrudur. Stomalar (gözenekler) güneş ışığını doğrudan almayan alt tarafta ve genellikle çukurlarda (stoma kuyusu) bulunarak su kaybını önler.
D) Kalın kütikula tabakasının olması: Doğrudur. Kütikula, yaprağı dıştan saran mumsu ve su geçirmez bir tabakadır; kalın olması suyun buharlaşmasını zorlaştırır.
E) Yaprak yüzeyinde çok miktarda tüy bulunması: Doğrudur. Tüyler hem ışığı yansıtarak bitkinin serin kalmasını sağlar hem de yaprak yüzeyinde nemli bir mikro klima alanı oluşturarak terlemeyi azaltır.
Soru 3. Aşağıdaki şekilde çift çenekli bir bitkinin gövde enine kesitinde açık iletim demeti verilmiştir.
Açık iletim demetinde A, B ve C bölgeleriyle ilgili
I. A ve C kambiyum kökenlidir.
II. B bitkilerde enine büyümeyi sağlayan lateral (yanal) meristemdir.
III. C’nin hücreleri ölüdür.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, çift çenekli (dikotil) bir bitkinin gövde enine kesitinde bulunan açık iletim demetinin yapısını ve bu yapıyı oluşturan kısımların özelliklerini sorgulamaktadır. Şekil üzerindeki A, B ve C bölgelerinin hangi dokuları temsil ettiğini belirleyerek; bu dokuların kökeni, canlılık durumu ve bitki gelişimindeki rolleri hakkında verilen yargıların doğruluğunu analiz etmemiz istenmektedir.
2. Doğru Cevap Şıkkı: E) I, II ve III
3. Doğru Cevabın Açıklaması: Öncelikle şekil üzerindeki bölgeleri tanımlayalım:
A bölgesi: Dış tarafta bulunan Floem (soymuk boruları) dokusudur.
B bölgesi: Floem ve ksilem arasında yer alan Kambiyum (damar kambiyumu) tabakasıdır.
C bölgesi: İç tarafta yer alan Ksilem (odun boruları) dokusudur.
Yargıları inceleyelim:
I. A ve C kambiyum kökenlidir (Doğru): Çift çenekli bitkilerde damar kambiyumu (B), bölünme yeteneği sayesinde dışa doğru yeni floem (sekonder floem), içe doğru ise yeni ksilem (sekonder ksilem) hücrelerini oluşturur. Dolayısıyla hem A hem de C dokuları kambiyum faaliyetleri sonucu meydana gelir.
II. B bitkilerde enine büyümeyi sağlayan lateral (yanal) meristemdir (Doğru): Kambiyum, bitkinin çap olarak kalınlaşmasını ve enine büyümesini sağlayan yanal bir meristem dokusudur. Odunsu ve bazı otsu çift çenekli bitkilerde bulunur.
III. C’nin hücreleri ölüdür (Doğru): C bölgesi ksilemdir. Ksilemi oluşturan trake ve trakeid hücreleri olgunlaştıklarında çekirdek ve sitoplazmalarını kaybederek ölürler. Bu durum, suyun dirençle karşılaşmadan hızlıca taşınması için bir adaptasyondur.
4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi: Her üç yargı da biyolojik olarak doğru ve birbiriyle tutarlı olduğu için A, B, C ve D seçenekleri eksik kalmaktadır. Tam kapsamlı ve doğru analiz bizi E seçeneğine ulaştırır.
Soru 4. Bir bitkinin yaprakları
I. Fotosentez ile besin üretimi,
II. Aşırı ısınmayı engellemek için terleme gerçekleştirme,
III. Bitkinin boşaltımını sağlama,
IV. Vejetatif üreme yapabilme
görevlerinden hangilerini gerçekleştirir?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) III ve IV
D) I, II ve III
E) I, II, III ve IV
1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, bir bitkinin temel organlarından biri olan yaprağın biyolojik görevlerini ve bitki yaşamındaki rollerini sorgulamaktadır. Fotosentez, terleme, boşaltım ve üreme gibi hayati fonksiyonların yaprak düzeyinde gerçekleşip gerçekleşmediğini analiz etmemiz istenmektedir.
2. Doğru Cevap Şıkkı: E) I, II, III ve IV
3. Doğru Cevabın Açıklaması: Yapraklar bitkinin en aktif organlarıdır ve verilen tüm görevleri yerine getirebilirler:
I. Fotosentez: Yapraklar, kloroplast bakımından zengin mezofil tabakası sayesinde güneş ışığını kullanarak inorganik maddelerden organik besin üretirler. Bu yaprağın birincil görevidir.
II. Terleme (Transpirasyon): Stomalar aracılığıyla suyun buhar şeklinde dışarı atılması, bitkinin aşırı ısınmasını önler ve köklerden yukarıya doğru su taşınmasını sağlayan çekim gücünü oluşturur.
III. Boşaltım: Bitkiler metabolik atıklarını yapraklarda biriktirir ve yaprak dökümü ile bu atıkları uzaklaştırırlar. Ayrıca hidatodlar vasıtasıyla yapılan damlama (gutasyon) olayı da bir çeşit boşaltım olarak kabul edilir.
IV. Vejetatif Üreme: Bazı bitki türlerinde (örneğin Afrika menekşesi veya gözyaşı bitkisi - Kalanchoe) yapraklar, ana bitkiyle aynı genetik yapıda yeni bitkiler oluşturma (eşeysiz üreme) yeteneğine sahiptir.
4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi: Öncüllerde belirtilen görevlerin tamamı yaprağın fonksiyonel kapasitesi dahilindedir. Bu görevlerden herhangi birini dışarıda bırakan A, B, C ve D seçenekleri eksik bilgi içerdiği için hatalıdır. Tüm süreçler yaprakta gerçekleşebildiği için doğru cevap E seçeneğidir.
Soru 5. Stoma ile lentiselde
I. Gündüz açılıp gece kapanma,
II. Mantar dokunun yapısında bulunma,
III. Gaz alışverişini sağlama
özelliklerinden hangileri ortaktır?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) II ve III
E) I, II ve III
1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, bitkilerde gaz alışverişini sağlayan iki önemli yapı olan stoma (gözenek) ve lentisel (kovucuk) arasındaki farkları ve benzerlikleri sorgulamaktadır. Her iki yapının çalışma mekanizması, bulundukları doku ve temel fonksiyonları üzerinden hangilerinin ortak olduğunu belirlememiz istenmektedir.
2. Doğru Cevap Şıkkı: C) Yalnız III
3. Doğru Cevabın Açıklaması: Bitkilerin dış dünya ile gaz alışverişi yapmasını sağlayan bu iki yapıyı incelediğimizde:
III. Gaz alışverişini sağlama (Ortak): Her iki yapının da temel görevi budur. Stomalar atmosferden $CO_2$ alıp dışarıya $O_2$ ve su buharı verirken, lentiseller de odunsu gövdelerde canlı hücrelerin solunumu için gerekli oksijenin içeri girmesini ve karbondioksitin dışarı atılmasını sağlar.
4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi
I. Gündüz açılıp gece kapanma (Ortak Değil): Bu özellik sadece stomalara özgüdür. Stomalar canlı bekçi hücrelerine sahiptir ve turgor basıncıyla açılıp kapanabilirler. Lentiseller ise her zaman açıktır, açılıp kapanma mekanizmaları yoktur.
II. Mantar dokunun yapısında bulunma (Ortak Değil): Bu özellik sadece lentisellere özgüdür. Lentiseller, yaşlı gövde ve köklerde epidermisin yerini alan peridermin (mantar doku) üzerinde oluşur. Stomalar ise bitkinin yeşil kısımlarında, epidermis tabakasında bulunur.
Yalnız III numaralı öncül her iki yapı için de geçerli bir fonksiyon olduğundan doğru cevap C seçeneğidir.
Soru 6.
Yukarıda verilen yaprak kesiti ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Kütikula tabakası epidermis hücrelerinin salgısından oluşup su kaybını engeller.
B) Tüm epidermis hücrelerinde fotosentez gerçekleşir.
C) Güneş ışığının soğurulduğu tabaka mezofil tabakasıdır.
D) Odun boruları su ve mineral taşınmasında görev alır.
E) Sünger parankiması hücrelerinde fotosentez gerçekleşir.
1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, bir yaprağın enine kesitindeki dokuları ve bu dokuların temel biyolojik görevlerini sorgulamaktadır. Yaprağın yapısındaki epidermis, kütikula, mezofil tabakası (palisat ve sünger parankiması) ve iletim demetleri (ksilem ve floem) hakkındaki bilgilerden hangisinin yanlış olduğunu bulmamız istenmektedir.
2. Doğru Cevap Şıkkı: B) Tüm epidermis hücrelerinde fotosentez gerçekleşir.
3. Doğru Cevabın Açıklaması: Bitkilerde epidermis hücreleri genellikle kloroplast içermezler, bu nedenle fotosentez yapamazlar. Yaprak yüzeyindeki epidermis hücreleri arasında sadece stoma bekçi hücreleri kloroplasta sahiptir ve aktif olarak fotosentez gerçekleştirebilir. Epidermisin geri kalan hücreleri şeffaftır ve ışığın alt tabakalardaki mezofil dokusuna geçmesini sağlayan koruyucu bir tabaka görevi görür. "Tüm" ifadesi bu şıkkı biyolojik olarak hatalı kılmaktadır.
4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi
A) Kütikula tabakası epidermis hücrelerinin salgısından oluşup su kaybını engeller: Doğrudur. Epidermis hücreleri tarafından salgılanan mumsu kütin maddesi, suyun buharlaşmasını zorlaştırarak bitkiyi aşırı su kaybından (terlemeden) korur.
C) Güneş ışığının soğurulduğu tabaka mezofil tabakasıdır: Doğrudur. Yaprağın üst ve alt epidermisi arasında kalan, bol kloroplastlı palisat ve sünger parankiması hücrelerinden oluşan bu tabaka, güneş ışığını emerek fotosentezin yapıldığı ana bölgedir.
D) Odun boruları su ve mineral taşınmasında görev alır: Doğrudur. İletim demetlerinden olan odun boruları (ksilem), kökten alınan su ve minerallerin yapraklara tek yönlü taşınmasını sağlar.
E) Sünger parankiması hücrelerinde fotosentez gerçekleşir: Doğrudur. Sünger parankiması hücreleri, palisat parankimasına göre daha seyrek ve daha az kloroplastlı olsa da fotosentez yaparlar. Hücreler arasındaki boşluklar ise yaprak içindeki gaz alışverişini kolaylaştırır.
Soru 7. Bitkilerin farklı uyaranlar karşısında gösterdikleri hareket şekillerinden bazıları P, R ve S şeklinde aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Buna göre, hareketlerin isimleri aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, bitkilerde dış çevreden gelen uyarılara karşı verilen tepki hareketlerini (tropizma ve nasti) sınıflandırmayı amaçlar. Tabloda verilen P, R ve S hareketlerinin; uyaranın yönüne bağımlılığı, hareketin şekli ve uyaranın türü (ışık, su, dokunma) gibi özelliklerini analiz ederek bu hareketlerin bilimsel isimlerini doğru şekilde eşleştirmemiz istenmektedir.
2. Doğru Cevap Şıkkı: E) P: Fototropizma, R: Hidrotropizma, S: Sismonasti
3. Doğru Cevabın Açıklaması: Tablodaki özellikleri biyolojik tanımlarla eşleştirdiğimizde şu tablo ortaya çıkar:
P (Fototropizma): Uyaranın yönü önemlidir ve bitki ışığa doğru yön değiştirir. Işık uyarısıyla gerçekleşen bu yönelim hareketine fototropizma denir.
R (Hidrotropizma): P'de olduğu gibi uyaranın yönü önemlidir ve yön değiştirme gerçekleşir. Uyaranın su olması, köklerin suya doğru büyümesi gibi durumları kapsayan hidrotropizmayı tanımlar.
S (Sismonasti): Uyaranın yönü önemli değildir ve sadece bir durum (pozisyon) değişikliği gerçekleşir. Dokunma veya sarsıntı ile tetiklenen (Örn: Küstüm otunun kapanması) bu ani hareketler sismonasti olarak adlandırılır.
4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi
A Şıkkı: R hareketi için "Travmatropizma" (yaralanma tepkisi) denmiştir; ancak tabloda uyaranın "su" olduğu açıkça belirtilmiştir.
B Şıkkı: P hareketi için "Fotonasti" denmiştir. Nasti hareketlerinde uyaranın yönü önemli değildir, oysa tabloda P için yönün önemli olduğu belirtilmiştir.
C Şıkkı: S hareketi için "Travmatropizma" denmiştir. Tropizma hareketleri uyaranın yönüne bağlıdır, ancak tabloda S için yönün önemli olmadığı bilgisi verilmiştir.
D Şıkkı: P hareketine "Sismonasti" denerek başlanmıştır; sismonastide uyaran ışık değil dokunmadır ve yön önemli değildir.
Soru 8.
Yukarıdaki şekil, sekonder floem ve sekonder ksilem oluşumu belirtmektedir. Şekilde P2 sekonder floemi, C kambiyum hücresini, X2 sekonder ksilemi, D ise oluşan hücreyi göstermektedir. Buna göre
I. Sekonder floemler dış tarafta, sekonder ksilemler iç tarafta oluşur.
II. D hücresi farklılaşarak kambiyum ve floem hücrelerini oluşturur.
III. C hücresinin bölünme yeteneği kaybolursa bitkide enine kalınlaşma gerçekleşmez.
ifadelerden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) I ve II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III
1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, bitkilerde enine büyümeyi (sekonder büyümeyi) sağlayan yanal meristem dokusu olan damar kambiyumunun ($C$) çalışma mekanizmasını sorgulamaktadır. Şemada hücre bölünmesi ve farklılaşma süreçleri gösterilerek; yeni oluşan hücrelerin ($D$) hangi dokulara dönüştüğü, bu dokuların konumları ve kambiyumun hayati önemi hakkında verilen yargıların doğruluğunu analiz etmemiz istenmektedir.
2. Doğru Cevap Şıkkı: E) I, II ve III
3. Doğru Cevabın Açıklaması
I. Sekonder floemler dış tarafta, sekonder ksilemler iç tarafta oluşur (Doğru): Şemadaki "Dışa doğru büyüme" oku ve hücrelerin dizilimi incelendiğinde; kambiyumun (C) dış tarafa doğru ürettiği hücrelerin floemi (P2), iç tarafa doğru ürettiği hücrelerin ise ksilemi (X2) oluşturduğu görülmektedir. Bu, odunsu bitkilerdeki temel büyüme kuralıdır.
II. D hücresi farklılaşarak kambiyum ve floem hücrelerini oluşturur (Doğru): Şemada C hücresi bölündüğünde oluşan yeni hücre D olarak gösterilmiştir. Oklar takip edildiğinde, bu D hücresinin bir sonraki aşamada ya floem hücresine dönüştüğü ya da kambiyum (C) olarak kaldığı görülmektedir. Dolayısıyla D hücresi, hem iletim dokularının hem de kambiyumun sürekliliğini sağlayan ana hücredir.
III. C hücresinin bölünme yeteneği kaybolursa bitkide enine kalınlaşma gerçekleşmez (Doğru): Kambiyum (C), bitkinin çap olarak kalınlaşmasını sağlayan yanal meristemdir. Yeni hücrelerin (sekonder ksilem ve floem) üretimi tamamen bu hücrenin bölünmesine bağlıdır. Bölünme yeteneği kaybolduğunda yeni doku eklenemeyeceği için enine büyüme durur.
4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi: Şemadaki hücre hareketleri ve biyolojik gerçeklikler her üç öncülü de doğrulamaktadır. Sadece bir veya iki öncülü kapsayan A, B, C ve D seçenekleri eksik kalmaktadır. Sürecin tamamı şema ile tutarlı olduğu için doğru cevap E seçeneğidir.
Soru 9. Bitkilerde terleme
I. Madensel tuzların taşınmasına yardımcı olma,
II. Bitkinin aşırı ısınmasını engelleme,
III. Fotosentez ürünlerinin köklere taşınmasını sağlama
işlevlerinden hangilerinin gerçekleşmesini sağlar?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve II
E) I, II ve III
1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, bitkilerde suyun buhar fazında dışarı atılması olan terleme (transpirasyon) olayının bitki yaşamı için sağladığı kritik faydaları sorgulamaktadır. Terlemenin; madde iletimi, sıcaklık regülasyonu ve besin taşınımı gibi farklı fizyolojik süreçler üzerindeki etkilerini analiz etmemiz istenmektedir.
2. Doğru Cevap Şıkkı: D) I ve II
3. Doğru Cevabın Açıklaması: Terleme, bitkinin sadece su kaybetmesi değil, aynı zamanda hayatta kalması için gereken mekanik bir güç ve savunma aracıdır:
I. Madensel tuzların taşınmasına yardımcı olma: Yapraklardan su buharlaştıkça oluşan negatif basınç (terleme çekimi), ksilem borularında yukarı doğru bir emme kuvveti oluşturur. Bu kuvvet, suyun ve suda çözünmüş minerallerin (madensel tuzlar) köklerden en üst yapraklara kadar kesintisiz taşınmasını sağlar.
II. Bitkinin aşırı ısınmasını engelleme: Su sıvı halden gaz haline geçerken çevresinden ısı enerjisi alır. Terleme yoluyla suyun buharlaşması, yaprak yüzeyindeki ısının uzaklaştırılmasını sağlayarak yaprak yüzeyinin serinlemesini sağlar ve enzimlerin yapısının bozulmasını önler.
4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi:
III. Fotosentez ürünlerinin köklere taşınmasını sağlama: Fotosentez ürünleri (organik besinler), floem adı verilen soymuk borularında taşınır. Bu taşıma işlemi terleme çekimiyle değil, hücreler arasındaki ozmotik basınç farkına dayalı olan "Basınç-Akış Teorisi" ile gerçekleşir. Floemdeki madde hareketi terlemeden bağımsız olarak enerji harcanan bir süreçtir.
I ve II numaralı işlevler terleme ile doğrudan gerçekleştiği için doğru cevap D seçeneğidir.
Soru 10. Aşağıda tek çenekli bitkilerin köklerinin enine kesitinde bulunan bazı yapılar numaralarla gösterilmiştir.
Numaralı yapıların kökte dıştan içe doğru sıralanışı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) 5 - 4 - 3 - 1 - 2
B) 3 - 5 - 4 - 1 - 2
C) 3 - 5 - 4 - 2 - 1
D) 2 - 3 - 4 - 1 - 5
E) 2 - 1 - 4 - 5 - 3
1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, tek çenekli (monokotil) bir bitkinin kök enine kesitinde yer alan anatomik yapıların dıştan içe doğru dizilimini sorgulamaktadır. Bitki anatomisi kurallarına göre koruyucu doku, temel doku ve iletim dokularının kök içerisindeki katmanlı yerleşimini belirlememiz istenmektedir.
2. Doğru Cevap Şıkkı: E) 2 - 1 - 4 - 5 - 3
3. Doğru Cevabın Açıklaması: Bir bitki kökünde tabakaların dıştan merkeze (içe) doğru dizilimi şu şekildedir:
2. Epidermis: Kökün en dış yüzeyini örten, emici tüylerin de köken aldığı koruyucu tabakadır.
1. Korteks: Epidermis ile merkezi silindir arasında kalan, besin depo edebilen parankimatik bölgedir.
4. Endodermis: Korteksin en iç tabakasıdır; merkezi silindire su ve mineral geçişini denetleyen seçici bir bariyer görevi görür.
5. Floem: Merkezi silindir (stele) içerisinde yer alan iletim dokusudur. Kök yapısında genellikle ksileme göre daha dış tarafta veya ksilemle ardışık dizilir.
3. Ksilem: Su ve mineralleri taşıyan dokudur. Tek çenekli bitki köklerinde merkezi öz bölgesinin etrafında, iletim demetlerinin en iç kısmında konumlanır.
4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi
A, B ve C seçenekleri: Sıralamaya iletim dokularını (ksilem veya floem) koyarak başladığı için hatalıdır; en dışta mutlaka epidermis bulunmalıdır.
D seçeneği: Epidermis (2) ile doğru başlamış ancak korteksten (1) önce iç tabakalarda yer alan ksilemi (3) yerleştirdiği için anatomik dizilim sırasına uymaz.
Dıştan içe doğru bilimsel dizilimi (Epidermis -> Korteks -> Endodermis -> Floem -> Ksilem) temsil eden 2 - 1 - 4 - 5 - 3 sıralaması sadece E şıkkında mevcuttur.
Soru 11. Aşağıda stoma yapısına ait iki durum verilmiştir.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi stomanın I. durumundan II. durumuna geçişini sağlar?
A) Fotosentez olayının oksijenli solunumdan daha fazla olması
B) CO2 ve H2O’nun birleşerek glikoz sentezlenmesi
C) Hücre pH’ının artması
D) Komşu hücrelerden bekçi hücresine doğru su geçişinin olması
E) Bekçi hücrelerinde turgor basıncının azalması
1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, bitkilerde gaz alışverişini ve terlemeyi düzenleyen stoma (gözenek) yapısının açılıp kapanma mekanizmasını sorgulamaktadır. Şekilde verilen I. durum (açık stoma) ve II. durum (kapalı stoma) arasındaki farkı analiz ederek, stomanın açık halden kapalı hale geçmesine (I’den II’ye geçiş) neden olan biyokimyasal veya fiziksel faktörü bulmamız istenmektedir.
2. Doğru Cevap Şıkkı: E) Bekçi hücrelerinde turgor basıncının azalması
3. Doğru Cevabın Açıklaması: Stomaların açılıp kapanması, bekçi hücrelerindeki (kapatma hücreleri) turgor basıncı değişimlerine bağlıdır.
I. Durum (Açık): Bekçi hücreleri çevre hücrelerden su alıp turgor basınçlarını artırdıklarında, çeperlerindeki kalınlık farkından dolayı dışa doğru gerilirler ve stoma poru açılır.
II. Durum (Kapalı): Bekçi hücreleri su kaybedip turgor basınçları azaldığında hücreler gevşer ve birbirlerine yaklaşarak stoma porunu kapatırlar. Dolayısıyla I. durumdan II. duruma geçiş, yani stomanın kapanması, hücre içindeki suyun azalması ve buna bağlı olarak turgor basıncının düşmesiyle gerçekleşir.
4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi
A, B ve C Şıkları: Fotosentezin artması, glikoz sentezlenmesi (C6H12O6) veya pH’ın artması bekçi hücrelerinin ozmotik basıncını yükseltir. Bu durum komşu hücrelerden su çekilmesini (turgorun artmasını) sağlar ve stomanın açılmasına (II'den I'e geçişe) yol açar.
D Şıkkı: Komşu hücrelerden bekçi hücresine doğru su geçişi, turgor basıncını artırarak stomanın açılmasına neden olur.
E Şıkkı: Turgor basıncının azalması bekçi hücrelerini flaksit (gevşek) hale getirir ve stoma porunun kapanmasını sağlar. Bu durum görseldeki I. durumdan II. duruma geçişin temel sebebidir.
Soru 12.
Bitkilerde klorofil sentezinde görev yapan minerallerin topraktaki miktarları yukarıdaki grafikte verilmiştir.
Liebig’in minimum kuralına göre klorofil sentezinde topraktaki minerallerden hangisi bitkinin gelişimini belirler?
A) Azot
B) Bakır
C) Çinko
D) Demir
E) Magnezyum
1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, bitki fizyolojisinde temel bir ilke olan Liebig'in Minimum Kuralı'nı sorgulamaktadır. Klorofil sentezi için gerekli olan minerallerin topraktaki miktarları bir sütun grafiği ile verilmiştir. Bizden, bu kurala göre bitkinin gelişimini (veya klorofil sentez hızını) hangi mineralin sınırlayacağını ve belirleyeceğini bulmamız istenmektedir.
2. Doğru Cevap Şıkkı: B) Bakır
3. Doğru Cevabın Açıklaması: Liebig’in Minimum Kuralı'na göre, bir bitkinin gelişimi için gerekli olan maddelerden hangisi ortamda en az (ihtiyaca göre en düşük seviyede) bulunuyorsa, gelişim o madde tarafından sınırlanır. Diğer mineraller ne kadar bol olursa olsun, gelişim "en kıt olan" faktörün izin verdiği ölçüde gerçekleşir. Grafikteki sütunları incelediğimizde:
Azot: 60 birim, Magnezyum: 45 birim, Demir: 30 birim, Çinko: 20 birim, Bakır: 12 birim (En düşük seviye), Toprakta en az miktarda bulunan mineral Bakır olduğu için, klorofil sentezinin ve bitki büyümesinin hızını belirleyen temel faktör Bakır'dır.
4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi
A) Azot: Grafikteki en yüksek sütuna (60) sahiptir, dolayısıyla sınırlayıcı bir faktör değildir.
C, D ve E Şıkları: Çinko (20), Demir (30) ve Magnezyum (45) mineralleri Bakır'a göre daha yüksek miktarlarda bulunmaktadır. Minimum kuralı her zaman grafikteki en kısa sütuna odaklandığı için bu mineraller bitkinin gelişim limitini belirlemez.
Soru 13. Bitkilerin gündüz ve gece uzunluğuna verdikleri yanıta fotoperiyodizm denir.
Fotoperiyodizm sonucunda uzun gün bitkileri ve kısa gün bitkileri oluşmuştur. Aşağıda uzun gün bitkisi ve kısa gün bitkisiyle yapılan deneyin çiçeklenme sonucu gösterilmiştir.
Buna göre I, II, III ve IV numaralarla gösterilen yerlere çiçeklenme durumu ile ilgili aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?
1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, bitkilerin gün uzunluğuna (ışık alma süresine) bağlı olarak çiçeklenme yanıtı vermesi olan fotoperiyodizm konusunu sorgulamaktadır. Deney düzeneğinde, kısa gün ve uzun gün bitkilerinin farklı ışık/karanlık periyotlarına ve bu periyotların kesintiye uğratılmasına verdikleri çiçeklenme tepkilerini analiz ederek I, II, III ve IV numaralı durumların sonuçlarını bulmamız istenmektedir.
2. Doğru Cevap Şıkkı: A) I: Yok, II: Var, III: Yok, IV: Var
3. Doğru Cevabın Açıklaması: Bitkilerde çiçeklenmeyi belirleyen asıl faktör, gün ışığı süresinden ziyade kesintisiz karanlık süresidir (kritik gece uzunluğu).
I ve II Numaralı Durumlar (Uzun Gün / Kısa Gece): Işık süresi 16 saat, karanlık süresi 8 saattir. Bu koşulda gece süresi kısa olduğu için;
♦ Kısa gün bitkisi (I) çiçeklenmez (Yok). Çünkü çiçeklenmek için uzun bir geceye ihtiyaç duyar.
♦ Uzun gün bitkisi (II) çiçeklenir (Var). Çünkü gece süresi kritik eşiğin altındadır.
III ve IV Numaralı Durumlar (Kırmızı Işık Flaşlı Uzun Gece): Toplam karanlık süresi uzun olsa da (18 saat), bu süre bir kırmızı ışık flaşı ile kesintiye uğratılmıştır. Bitki, kesintiye uğramış uzun bir geceyi "iki kısa gece" olarak algılar.
♦ Kısa gün bitkisi (III) çiçeklenmez (Yok). Çünkü karanlık periyodun kesintisiz olması gerekir. Işık flaşı, bitkinin geceyi kısa algılamasına neden olur.
♦ Uzun gün bitkisi (IV) çiçeklenir (Var). Gece süresi ışık flaşıyla bölündüğü için bitki geceyi "yeterince kısa" algılar ve çiçeklenme tetiklenir.
4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi
B, C ve E Şıkları: III. durumda kısa gün bitkisinin veya IV. durumda uzun gün bitkisinin tepkisini yanlış değerlendirdiği için elenir. Işık flaşının karanlık süresini "bölme" etkisi fotoperiyodizmin temel kuralıdır.
D Şıkkı: I. ve II. durumları ters değerlendirmiştir. Uzun gün koşullarında (16 saat ışık) kısa gün bitkisi çiçeklenemez.
Soru 14. Aşağıdaki şekilde bezelye fidelerinde mekanik strese bağlı olarak gerçekleşen büyüme manevrası verilmiştir.
Şekilde gerçekleşen olayla ilgili
I. Mekanik stresle karşılaşan genç fidelerde etilen miktarı artar.
II. Etilen hormonu stres anında fidenin gövde uzamasını yavaşlatır.
III. Oksin hormonu mekanik strese bağlı yanal taşınma gerçekleştirerek enine büyümeyi teşvik eder.
yargılarından hangileri çıkartılamaz?
A) Yalnız II
B) Yalnız III
C) II ve III
D) I ve II
E) I, II ve III
1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, bitkilerde mekanik stres (toprak altındaki bir engel gibi) durumunda ortaya çıkan ve "üçlü yanıt" (triple response) olarak bilinen büyüme manevrasını sorgulamaktadır. Görselde, artan etilen konsantrasyonuna (ppm) bağlı olarak bezelye fidelerinin boyca uzamasının yavaşladığı, gövdenin kalınlaştığı ve kancalaşma (kıvrılma) görüldüğü gösterilmiştir. Bu veriler ışığında, verilen yargılardan hangisinin bu şekilden çıkartılamayacağını belirlememiz istenmektedir.
2. Doğru Cevap Şıkkı: B) Yalnız III
3. Doğru Cevabın Açıklaması
I. Mekanik stresle karşılaşan genç fidelerde etilen miktarı artar: Şekilde "etilen konsantrasyonu" değiştikçe fidenin verdiği tepkiler gösterilmiştir. Bitki fizyolojisinde mekanik stres, etilen sentezini tetikleyen temel faktördür. Deney, bu stresin sonucu olan etilen miktarının bitki üzerindeki etkisini test etmektedir. Bu, konunun temel çıkarımıdır.
II. Etilen hormonu stres anında fidenin gövde uzamasını yavaşlatır: Bu yargı görselden doğrudan çıkartılabilir. Grafikte 0,00 ppm'den 0,80 ppm'e doğru gidildikçe bezelye fidelerinin boyunun bariz bir şekilde kısaldığı görülmektedir. Bu, etilenin boyca uzamayı baskıladığını kanıtlar.
III. Oksin hormonu mekanik strese bağlı yanal taşınma gerçekleştirerek enine büyümeyi teşvik eder: Bu yargı biyolojik olarak doğru olsa da (etilen ve oksin etkileşimi enine büyümeyi sağlar), verilen bu görselden çıkartılamaz. Görselde sadece "Etilen konsantrasyonu" değişken olarak kullanılmıştır; oksin hormonuna veya onun taşınmasına dair herhangi bir veri veya ölçüm bulunmamaktadır. Dolayısıyla bu bilgi şekilden elde edilemez.
4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi: A, C, D ve E seçenekleri, görselden açıkça görülebilen (II. öncül gibi) veya deneyin temel amacı olan çıkarımları içerdiği için hatalıdır. Deney düzeneği tamamen etilen üzerine kurulduğu için, başka bir hormon olan oksin hakkında bu verilerle kesin bir hükme varılamaz. Bu nedenle çıkartılamayacak olan tek yargı III. öncüldür.
Soru 15.
Şekilde numaralandırılan yapılarla ilgili verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) I. Kabuğu dıştan koruyan peridermdir.
B) II. Kabuk oluşumuna katılan sekonder floemdir.
C) III. Bitkilerde enine büyümeyi sağlayan apikal meristemdir.
D) IV. İkincil ksilemden meydana gelen odun bölgesidir.
E) V. Öz odununu gösterir.
1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, odunsu bir bitkinin gövde enine kesitindeki anatomik yapıların tanımlanmasını ve bu yapıların işlevlerinin doğru bilinip bilinmediğini sorgulamaktadır. Şekil üzerinde I'den V'ye kadar numaralandırılmış bölgelerin; periderm, floem, kambiyum ve ksilem gibi dokularla doğru eşleştirilmesi ve bu dokuların büyüme tipinin (birincil/ikincil) analiz edilmesi istenmektedir.
2. Doğru Cevap Şıkkı: C) III. Bitkilerde enine büyümeyi sağlayan apikal meristemdir.
3. Doğru Cevabın Açıklaması: Şekilde III numara ile gösterilen yapı, odun ve kabuk arasında yer alan damar kambiyumudur (vasküler kambiyum). Kambiyum, bitkinin enine kalınlaşmasını (ikincil büyüme) sağlayan bir lateral (yanal) meristem dokusudur. Seçenekte belirtilen apikal (uç) meristem ise bitkinin kök ve gövde uçlarında bulunur ve boyca uzamayı (birincil büyüme) sağlar. Dolayısıyla III numaralı yapının "apikal meristem" olarak tanımlanması biyolojik olarak yanlıştır.
4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi
A) I. Kabuğu dıştan koruyan peridermdir: Doğrudur. Yaşlı odunsu gövdelerde epidermisin parçalanmasıyla oluşan ve bitkiyi dış etkilerden koruyan ölü mantar doku (periderm) en dışta yer alır.
B) II. Kabuk oluşumuna katılan sekonder floemdir: Doğrudur. Kambiyumun dışa doğru ürettiği iletim dokusu sekonder floemdir ve ağaç kabuğunun iç kısmını oluşturur.
D) IV. İkincil ksilemden meydana gelen odun bölgesidir: Doğrudur. Kambiyumun içe doğru ürettiği ve bitkiye destek sağlayan, su taşıyan tabaka sekonder ksilemdir ve halk arasında "odun" olarak bilinir.
E) V. Öz odununu gösterir: Doğrudur. Gövdenin en merkezinde bulunan, zamanla madde birikimiyle tıkanan ve desteklik görevi gören en yaşlı ksilem tabakası öz odunudur.
Soru 16. Aşağıda kapalı tohumlu iki bitkinin tohumları verilmiştir.
A ve B tohumlarıyla ilgili
I. B tohumunun çimlenmesi sırasında çenekler toprak dışında kalır.
II. A tohumu monokotildir.
III. A tohumunda çimlenme için gerekli besinler endospermde depolanır.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, kapalı tohumlu bitkilerde tohum yapısını ve çimlenme özelliklerini sorgulamaktadır. Görselde yer alan A (tek çenekli/monokotil) ve B (çift çenekli/dikotil) tohumlarının anatomik yapıları üzerinden; besin depo yerleri, sınıflandırılmaları ve çimlenme tipleri hakkında verilen yargıların doğruluğunu analiz etmemiz istenmektedir.
2. Doğru Cevap Şıkkı: E) I, II ve III
3. Doğru Cevabın Açıklaması: Görseldeki tohumları anatomik özelliklerine göre incelediğimizde:
A tohumu: Belirgin bir endosperm tabakasına ve tek bir çeneğe sahiptir. Bu yapı mısır gibi monokotil (tek çenekli) bitkiler için karakteristiktir. Bu tip tohumlarda çimlenme için gerekli olan besinler endosperm dokusunda depolanır (II ve III doğru).
B tohumu: İki adet çeneğe sahiptir ve besin maddeleri çeneklerde toplanmıştır. Bu yapı fasulye gibi dikotil (çift çenekli) bitkileri temsil eder. Dikotil bitkilerin birçoğunda (fasulye örneğinde olduğu gibi) çimlenme sırasında hipokotilin uzamasıyla çenekler toprak üstüne çıkarılır; bu sürece epijeik çimlenme denir (I doğru).
4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi: Öncüllerde belirtilen özelliklerin tamamı görsellerdeki tohum tiplerinin biyolojik gerçeklikleriyle tam uyum sağlamaktadır. A tohumu monokotil yapısıyla endospermi besin deposu olarak kullanırken, B tohumu dikotil yapısıyla toprak üstü çimlenme potansiyeline sahiptir. Bu yargılardan herhangi birini yanlış kabul eden A, B, C ve D seçenekleri biyolojik açıdan eksik kalmaktadır. Tüm ifadeler doğru olduğu için doğru cevap E seçeneğidir.
Soru 17. Aşağıdaki şekilde soymuk borularında basınç-akış teorisiyle organik maddelerin taşınması gösterilmiştir.
Şekilde gösterilen X maddesiyle ilgili
I. Sakkaroz olabilir.
II. Suda çözünmeyen bir madde olabilir.
III. Monomer olabilir.
yargılarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III
1. Sorunun İçeriği ve Ne Sorduğu: Bu soru, bitkilerde fotosentez ürünlerinin (organik maddelerin) üretildikleri yerden tüketilecekleri veya depolanacakları yere taşınmasını açıklayan Basınç-Akış Teorisi'ni sorgulamaktadır. Şekilde "Kaynak hücre"den (yaprak gibi) soymuk borularına (floem) yüklenen ve "Havuz hücre"ye (kök veya meyve gibi) taşınan X maddesinin kimyasal özellikleri ve yapısı hakkında verilen yargıların doğruluğunu analiz etmemiz istenmektedir.
2. Doğru Cevap Şıkkı: C) I ve III
3. Doğru Cevabın Açıklaması
I. Sakkaroz olabilir (Doğru): Bitkilerde fotosentez sonucu üretilen glikoz, genellikle daha kararlı ve taşınmaya uygun olan sakkaroz (çay şekeri) disakkaritine dönüştürülerek floem borularına verilir. Şekilde kaynaktan floeme yüklenen X maddesi bu taşınım formunu temsil eder.
III. Monomer olabilir (Doğru): Bitkilerde organik madde taşınımı büyük oranda sakkaroz şeklinde olsa da, glikoz ve fruktoz gibi monomer yapılı şekerler veya amino asitler de floem özsuyu içerisinde taşınabilir. Şekildeki X maddesi bu küçük yapılı organik molekülleri ifade edebilir.
4. Diğer Şıkların Değerlendirilmesi
II. Suda çözünmeyen bir madde olabilir (Yanlış): Floemdeki taşıma işlemi, suyun oluşturduğu hidrostatik basınç farkına dayanır. Maddelerin bu sistemle taşınabilmesi ve hücre zarlarından (kaynaktan floeme veya floemden havuza) geçebilmesi için mutlaka suda çözünür olması gerekir. Nişasta gibi suda çözünmeyen büyük moleküller bu yolla taşınamazlar.
I ve III numaralı yargılar taşınan maddenin kimyasal doğasına uygun olduğu için doğru cevap C seçeneğidir.